Cunto midabo kala duwan leh: sirta nafaqada iyo caafimaadka

Cunista cuntooyin kala duwan oo isku dhafan waxay gacan ka geysan kartaa kor u qaadista caafimaadka maskaxda, hagaajinta fayoobaanta jirka, iyo yareynta khatarta cudurro kala duwan, oo ay ku jiraan cudurrada wadnaha.

Maalin kasta, dadku waxay go'aan ka gaaraan nooca cuntada ay cuni doonaan iyagoo ku saleynaya helitaanka, kharashka, iyo doorbista shaqsiyeed. Si kastaba ha ahaatee, su'aal muhiim ah ayaa weli taagan: sideen u hubin karnaa inaan ka helno dhammaan nafaqooyinka lagama maarmaanka ah cuntada aan cunno?

Khabiiradda nafaqada waxay leeyihiin hal hab oo fudud oo lagu hubin karo in jirkaagu helo nafaqooyin ku filan waa inaad cunto cuntooyin kala duwan oo isku dhafan, oo ah sida midabada kala duwan ee qaanso roobaadka. Midabada miraha iyo khudaarta badanaa waxay tilmaamayaan jiritaanka nafaqooyinka iyo kiimikooyinka dabiiciga ah ee bixiya faa'iidooyin caafimaad oo kala duwan.

Fikraddani si cad ayay uga muuqataa cuntada Mediterranean-ka, oo ay ku jiraan miro badan, khudaar, badar, iyo dufan caafimaad qaba. Cuntadan waxaa si isdaba joog ah u soo xigtay cilmi-baarayaashu inay tahay mid ka mid ah cuntooyinka leh faa'iidooyinka caafimaad ee ugu weyn.

Sida laga soo xigtay Professor Francesco Sofi oo ka tirsan Jaamacadda Florence ee Talyaaniga, raacitaanka cuntada Mediterranean-ka waxay la macno tahay helitaanka nafaqooyin kala duwan, oo ay ku jiraan phytonutrients.

"Cunista cuntada Mediterranean-ka waxay la macno tahay inaad helayso nafaqooyin kala duwan, oo ay ku jiraan phytonutrients," ayay tiri Sofi.

Fytonutrients-ku waa kiimikooyin dabiici ah oo laga helo dhirta kuwaas oo ka caawiya jirka inuu si hufan u isticmaalo nafaqooyinka isla markaana ka ilaaliya unugyada waxyeelada ay sababi karaan sunta ama qashinka jirka.

Si kastaba ha ahaatee, Sofi waxay sheegtay in cuntada Mediterranean-ku aysan had iyo jeer ku jirin dhammaan midabada qaanso roobaadka, maadaama ay inta badan ku tiirsan tahay cuntooyinka xilliyeed iyo kuwa maxalliga ah ee la heli karo. Dadka raaca cuntada waxay sidoo kale u janjeeraan inay cunaan wax soo saarka lagu beero meel u dhow ama beerahooda.

Wuxuu xusay in kala-duwanaanshaha midabada cuntada aysan aad uga fogeyn tan laga helo dadka raaca hab-cunteed ku dhisan inta badan cuntooyinka dhirta ka yimaada.

Sabab kale oo ka dhigaysa in hab-cunteedka Mediterranean-ka uu la xiriiro caafimaad wanaagsan ayaa ah qaabka cuntada loo diyaariyo. Sida uu sheegay Sofi, khudaar badan ayaa la kariyaa ama lagu kariyaa uumi halkii la shiili lahaa, taas oo gacan ka geysata ilaalinta nafaqooyinka muhiimka ah ee ku jira cuntooyinkaas.

Qofku waa inuu diiradda saaraa cunista khudaar iyo miro badan, maadaama ay gacan ka geystaan ​​hagaajinta caafimaadka maskaxda iyo wadnaha, sida ay sheegtay nafaqada Deanna Minich, oo ka tirsan Jaamacadda Galbeedka Mareykanka, Oregon, USA.

Cunista cunto midab leh waxay ka caawisaa qofka inuu helo dhammaan macdanta lagama maarmaanka ah ee jirku u baahan yahay.

"Haddii aad ka maqan tahay midabada qaanso roobaadka, markaa ma helaysid nafaqooyinka lagama maarmaanka ah cuntadaas," ayay tiri Minich.

Tani waa sababta oo ah cuntooyinka dhirta waxaa ku jira phytonutrients, carotenoids, flavonoids, iyo awoodda lagu yareeyo bararka jirka. Dhirta leh midabyo kala duwan waxay leeyihiin faa'iidooyin kala duwan.

Cuntooyinka buluugga ah ama guduudka ah, oo ay ku jiraan blueberries, waxay ka kooban yihiin nafaqooyinka dhirta dabiiciga ah ee loo yaqaan anthocyanins, kuwaas oo lala xiriiriyo yareynta khatarta cudurrada wadnaha iyo macaanka.

Flavones, nafaqooyinka siiya cuntada midabkeeda jaalaha ah, waxay yareeyaan khatarta cudurrada wadnaha.

Waxaa jira daraasado muujinaya in kaabista flavonoid ay kor u qaaddo caafimaadka maskaxda iyadoo ka hortagaysa nooc ka mid ah sunta gala maskaxda oo keenta cudurka Alzheimers, oo ah cudur saameeya xusuusta.

Tian-shin Yeh, oo ah cilmi-baare cudurrada ka tirsan Waaxda Caafimaadka Dadweynaha ee Jaamacadda Harvard, ayaa ogaaday in kuwa cuna cuntooyinka hodanka ku ah nafaqooyinka flavonoid, oo ay ku jiraan liinta, basbaaska, bambeelmada, iyo radishes, ay u badan tahay inay yeeshaan hoos u dhac garaadka iyo waallida.

In kasta oo aan hadda daawo loo helin waallida iyo luminta garaadka ee da'da weyn, cunista cuntooyinka hodanka ku ah flavonoids waxay yareysaa khatarta ah inay ku dhacaan cudurradan.

Markaa qofku wuxuu bilaabi karaa inuu cuno cuntooyinkaas wakhti kasta haddii uusan hore u cunin.

Cunista noocyo kala duwan oo cunto midab leh ayaa sidoo kale ka caawisa ka hortagga saameynta cunista xad dhaafka ah ee isla nooca cuntada.

Si kastaba ha ahaatee, Minich wuxuu leeyahay cuntooyinka midabka qaanso roobaadka leh maaha oo keliya miraha iyo khudaarta, waxaa sidoo kale jira cuntooyin kale oo asal ah sida geedo yaryar, dhir udgoon, digir, laws, badar, iyo xitaa shaah.

Waxa kale oo uu u arkaa cuntooyinka cad inay qayb ka yihiin cuntada qaanso roobaadka, oo ay ku jirto tofu, oo ka kooban isoflavones kala duwan oo lala xiriiriyo yareynta khatarta cudurrada wadnaha iyo kansarrada qaarkood, iyo sidoo kale ka hortagga hoos u dhaca garaadka.

Cunista cuntooyin kala duwan oo midab leh ayaa sidoo kale gacan ka geysata cunto caafimaad leh.

Laakiin mararka qaarkood cunista cuntada midabada leh waxay ku dhiirrigelin kartaa qofka inuu cuno cuntooyin aan caafimaad qabin.

Cuntada sida pizza waxay leedahay midabyo kala duwan oo soo jiidasho leh oo qofka ku riixi kara inuu cuno cuntadan tiro badan. Sidaa darteed, cunista miro iyo khudaar badan ayaa la sheegay inay tahay habka ugu wanaagsan ee looga fogaan karo in lagu mashquuliyo midabada lagu daray cuntada si looga dhigo mid soo jiidasho leh, sida keega.

Marka laga reebo midabka, dhadhanka cuntadu sidoo kale waa muhiim si loo hubiyo inaad hesho nafaqooyin kala duwan, gaar ahaan phytonutrients.

Darajo ayaa lagu ogaaday in kuwa cunay khudaarta cruciferous muddo laba toddobaad ah ay awood u yeesheen inay hoos u dhigaan dhiiggooda sababtoo ah cuntooyinka ay ku badan yihiin faybarka iyo phytonutrients kala duwan.

Sida laga soo xigtay daraasadda, khudaarta xididka iyo kaabashka waxay ka kooban yihiin antioxidants badan sida flavonoids, carotenoids iyo phytochemicals kuwaas oo si wadajir ah u hagaajiya nolosha qofka.

"Midabka cuntadu waa muhiim u ah cuntadeena, laakiin dhadhankeedu sidoo kale aad ayuu muhiim u yahay, gaar ahaan cuntooyinka leh dhadhan xooggan sida isbinaajka, celery iyo shaaha," ayuu yiri Minich, oo ku raacsan daraasadda.

Wax kale oo la tixgelinayo waa qaybta geedka aad cunayso.