Maraykanka oo ugu hanjabay shirkadaha maraakiibta inuu cunaqabatayn ku soo rogi doono haddii ay bixiyaan canshuuraha Iran

    • Author, Tinshui Yeung
  • Waqtiga akhriska: 6 daqiiqo

Maraykanka ayaa uga digay shirkadaha maraakiibta in ay wajihi karaan cunaqabatayn haddii ay Iran lacag siiyaan si ay u helaan marin nabdoon oo maraakiibtoodu uga gudbaan Marin-biyoodka Hormuz.

Digniin uu Jimcihii soo saaray Xafiiska Maraykanka ee Xakamaynta Hantida Shisheeye (OFAC) ayaa sheegtay in shakhsiyaadka iyo shirkadaha Maraykanka guud ahaan laga mamnuucay inay lacag siiyaan hay'adaha dawladda Iran, halka dadka aan Maraykan ahaynna ay halis ugu jiraan inay la kulmaan cunaqabatayn haddii ay bixiyaan lacagtaas.

"Ka‑qaybgalayaasha warshadaha badda ee ku lugta leh maraakiib ku xiran dekedaha Iran waxay wajahayaan halis weyn oo cunaqabatayn ah, taas oo ku salaysan dhowr awoodood oo cunaqabatayn ah oo lagu bartilmaameedsanayo waaxda maraakiibta iyo dekedaha Iran," ayay OFAC tiri.

Iran ayaa si weyn u xaddidday socodka maraakiibta ee marin-biyoodkaas tan iyo markii dagaalku billowday bishii Febraayo. Maraykankuna sidoo kale wuxuu dhaqan geliyay go'doomin ciidan badeed oo lagu soo rogay dekedaha Iran.

Iran ayaa ku tilmaantay tallaabada Maraykanka ee lagu joojinayo maraakiibta gelaya kana baxaya dekedaha Iran, xilli ay saaran tahay go'doomin, inay tahay "burcad-badeednimo".

Tehran ayaa sheegtay inay ka qaadday cashuur maraakiibta si ay si xor ah ugu kala gooshaan Marin-biyoodka Hormuz, iyadoo Hamidreza Haji Bababei, oo ah guddoomiye ku-xigeenka Baarlamaanka Iran, uu toddobaadkii hore sheegay in dakhliga cashuurtii ugu horraysay lagu shubay Bangiga Dhexe ee dalka.

Wax faahfaahin ah lagama bixin qadarka cashuurta, habka loo ururiyey iyo cidda bixisay. BBC-da ma aysan awoodin inay si madax-bannaan u xaqiijiso sheegashadan.

Digniinta OFAC ayaa sheegtay in bixinta lacagtu ay ku iman karto qaabab kala duwan oo ay ka mid yihiin lacag caddaan ah iyo "hanti dhijitaal ah, is-dhaafsi, beddel aan rasmi ahayn, ama bixinno kale oo nooc ahaan ah," oo ay ku jiraan deeqo samafal iyo lacag lagu bixiyo safaaradaha Iran.

Hay'addu waxay ka digtay in dadka aan Maraykan ahayn ee bixiya lacagahaas ay sidoo kale wajihi karaan mas'uuliyad ciqaabeed iyo mid sharciyeed oo madani ah, haddii lacag-bixintu sababto in shakhsiyaad Maraykan ah—sida shirkadaha caymiska iyo hay'adaha maaliyadeed—ay ku xadgudbaan cunaqabataynta.

OFAC ayaa sheegtay in ay "si adag u sii beegsan doonto waaxyaha dakhliga ugu weyn u soo saara Iran, gaar ahaan waaxaha batroolka iyo batrool-kiimikada".

Wasaaradda Maaliyadda Maraykanka ayaa sidoo kale Jimcihii ku dhawaaqday cunaqabatayn lagu soo rogay saddex xafiis oo is-weydaarsi lacag qalaad ah oo Iran ah, iyadoo sheegtay inay u beddeleen dakhliga shidaalka lacago si fudud loo adeegsan karo.

Xoghayaha Maaliyadda, Scott Bessent, ayaa sheegay in hay'addiisu "si aan kala joogsi lahayn u beegsan doonto awoodda nidaamka ee ah soo-saarista, wareejinta iyo dib-u-soo-celinta lacagaha, isla markaana ay daba geli doonto cid kasta oo fududaynaysa dadaallada Tehran ee ka-baxsiga cunaqabataynta".

Ka dib markii Maraykanka iyo Israa'iil ay Iran weerareen 28-kii Febraayo, Iran ayaa beegsanaysay oo weeraraysay maraakiib mara marin-biyoodka Hormuz, iyadoo ay ka mid tahay inay qabsatay labo ka mid ah.

Maraykanku sidoo kale wuxuu dhaqan geliyay go'doomin ciidan badeed tan iyo 13-kii Abriil, taas oo joojisay dhammaan maraakiibta u socda ama ka imanaya dekedaha Iran. Trump wuxuu rajeynayay in go'doomintu cadaadis saari doonto Iran iyadoo lagu beegsanayo dakhligeeda ka yimaada cashuuraha iyo iibka shidaalka.

Taliska Dhexe ee Ciidamada Maraykanka (Centcom) ayaa Jimcihii sheegay in 45 markab oo ganacsi lagu amray inay dib u laabtaan tan iyo markii go'doomintu bilaabatay.

Qiyaastii 3,000 oo markab ayaa caadi ahaan bil kasta mara marin-biyoodka, balse tiradaas ayaa si weyn hoos ugu dhacday ilaa tiro aad u yar oo maalintii ah.

Marin-biyoodku waa marin maraakiibeed aad muhiim u ah oo loo isticmaalo shidaalka iyo badeecado kale oo ay ka mid yihiin cunto, dawooyin iyo sahay tignoolajiyadeed.

Hay'adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga (UNHCR) ayaa Jimcihii sheegtay in xiritaanka marinnada badeed ee muhiimka ah uu khasbay in la adeegsado waddooyin kale oo dhaadheer isla markaana qaali ah si gargaar loo gaarsiiyo kuwa u baahan.

Qiimaha sare ee gaadiidka iyo shidaalka ayaa "si aan sinnayn u saameeya dadka ku jira xaaladaha degdegga ah", oo ay ku jiraan qaxootiga iyo dadka barakacayaasha ah, ayay hay'addu tiri.

Kharashka lagu gaarsiiyo gargaar dalka Sudan, oo galaya sannadkii afraad ee dagaalka, ayaa laba jibbaarmay bilihii u dambeeyay, maaddaama maraakiibta la marinayo Cape of Good Hope ee Koonfur Afrika ayna ku kordhiyeen waqtiga gaarsiinta ilaa 25 maalmood.

Hay'adda Qaramada Midoobay ayaa sheegtay inay si degdeg ah ula qabsatay xaaladda, iyadoo dib u habayn ku samaysay gaadiidka badda kuna tiirsan tahay waddooyin dhul ah. Hase yeeshee, waxay ka digtay in "haddii xasillooni darrada Bariga Dhexe sii socoto, kharashka sii kordhaya, dib-u-dhacyada iyo yaraanta awoodda gaadiidka ay si dheeraad ah u xaddidi doonaan hawlgallada bani'aadantinimo."

Maraykanka iyo Iran ayaa bilaabay xabbad-joojin jilicsan 8-dii Abriil. Tan iyo markaas, labada dal way wada hadleen, balse heshiis waqti-dheer ah lama gaarin.

Iran ayaa Khamiistii habeenkeedii u dirtay dhexdhexaadiyeyaasha ku sugan Pakistan soo jeedin lagu soo afjarayo dagaalka, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee dawladda Iran ee IRNA. Si kastaba ha ahaatee, Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa si taban uga jawaabay soo jeedintaas.

"Way doonayaan inay heshiis galaan, aniguna aad uma xiiseynayo, markaa waan arki doonnaa waxa dhaca," ayuu Trump yiri Jimcihii.

Wuxuu intaas ku daray: "Sababtoo ah asal ahaan ma haystaan awood militari. Ma hubi inay weligood gaari karaan halkaas."

Madaxweynuhu ma bixin faahfaahin ku saabsan soo jeedinta ama sababta uusan ugu qanacsanayn, balse wuxuu yiri: "Waxay dalbanayaan waxyaabo aanan oggolaan karin."

Wuxuu sidoo kale muujiyay caro uu ka qabo hoggaanka Iran, isagoo leh: "Waa hoggaan aad u kala daadsan. Dhammaantood waxay doonayaan heshiis, balse dhammaantood way isku dhex yaacsan yihiin."

Ka dib markii Hoggaamiyaha Sare ee Iran, Ali Khamenei, lagu dilay weerarro ay fuliyeen Maraykanka iyo Israa'iil maalintii ugu horreysay ee dagaalka, waxaa xilka la wareegay wiilkiisa, Mojtaba Khamenei. Si kastaba ha ahaatee, go'aan-qaadashadu waxay u muuqataa mid ka sii daran sidii ay ahayd ka hor dagaalka.

Khamiistii, Trump ayaa sheegay in loo soo bandhigay ikhtiyaarro ku saabsan Iran oo u dhexeeya "in si daran loo duqeeyo oo gebi ahaanba la soo afjaro" ilaa "in heshiis la galo".

Iskahorimaadku wuxuu billowday ka dib markii Maraykanka iyo Israa'iil ay bishii Febraayo fuliyeen weerarro ballaaran oo ka dhan ah Iran. Iran ayaa ka jawaabtay iyadoo weerarro ku qaadday Israa'iil iyo dalal ka tirsan Khaliijka oo ay xulafo la yihiin Maraykanka.

Maraykanka iyo Israa'iil ayaa sheegay in Iran ay isku dayayso inay horumariso bam nukliyeer ah, arrintaas oo Tehran si adag u beenisay.