Toqaev nega Putinni Ukrainadagi urushni to‘xtatishga chaqirmoqda?

Qozog‘iston prezidenti Qasim-Jomart Toqaev Vladimir Putinni Ukrainadagi urushni to‘xtatishga chaqirdi. Bu haqda u Rossiya rahbari bilan uchrashuvda gapirdi. Toqaevning aytishicha, Qozog‘istonda ushbu mojaroning sabablarini tushunishmaydi va uni muzlatish tarafdori.

Toqaev nega aynan hozir sulh masalasini ko‘tarmoqda? Putin uning chaqiriqlariga quloq tutadimi? Va Toqaev Rossiya hamda Ukrainaga kelishuvga erishishda yordam bera oladimi?

Bi-bi-sining Rus xizmati tayyorlagan "Bu nima edi?" podkasti boshlovchisi Vsevolod Boyko ushbu savollarni Berlindagi Karnegi Rossiya va Yevroosiyoni o‘rganish markazi ilmiy xodimi Temur Umarov bilan muhokama qildi. (Rossiyada Karnegi jamg‘armasi "xorijiy agent" deb tan olingan.)

Bi-bi-si: Toqaev Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi sabablarini tushunmasligini aytdi. Aslida u nimani nazarda tutgan? Buni diplomatik tildan oddiy tilga qanday tarjima qilish mumkin?

Temur Umarov: Biz Qosim-Jomart Toqaev aniq nimani nazarda tutganini bilmaymiz. Ammo uning so‘zlarini bir necha xil talqin qilish mumkin.

Avvalo, menimcha, gap Toqaevning ittifoqchi davlat rahbari sifatidagi holati haqida ketmoqda. U Rossiyaga yordam bermoqchi, ammo qanday yordam berishni bilmayapti. Chunki Rossiyaning "maxsus harbiy operatsiya" deb atalayotgan harakatining maqsadlari yetarlicha aniq ifodalanmagan. Shu sababli mojaroga bevosita jalb etilmagan davlatlar Rossiyaga qanday ko‘mak berishi mumkinligini tushunmayapti. Shartli ravishda aytganda, agar Qozog‘iston Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi mojaroni yakunlanishga yaqinlashtirishni istasa, buning uchun mojaroning asl sabablari va Vladimir Putin nimaga erishmoqchi ekanini yaxshiroq tushunishi kerak bo‘lardi.

Menimcha, Toqaevning ushbu bayonotidagi asosiy maqsad ham aynan shu bo‘lgan. Toqaev Putinni "maxsus harbiy operatsiya"ning maqsadlarini yanada aniqroq va oqilona tarzda tushuntirishga chaqirdi. Chunki bu maqsadlar hech kimga tushunarli emas, ehtimol hatto Vladimir Putinning o‘ziga ham.

Toqaev Qozog‘iston bostirib kirish sabablarini tushunmasligini aytar ekan, buning aksi sifatida Qozog‘istonga tushunarli bo‘lgan boshqa bir mojaroni - Ozarbayjon va Armaniston o‘rtasidagi mojaroni misol keltirdi. U yerda Ozarbayjon nimaga erishmoqchi ekani va Armaniston Ozarbayjonning nimaga erishishini istamayotgani aniq ifodalangan edi.

Qorabog‘ anneksiya qilingan yoki qo‘shib olingan (bu mojaroga qaysi tomon nuqtai nazaridan qarashga bog‘liq), va Toqaev buni Putinga misol qilib keltirar ekan, ehtimol siz ham shu yo‘nalishda o‘ylab ko‘rarsiz va Ozarbayjon hamda Armaniston o‘nlab yillik qarama-qarshilik davomida ko‘p bor foydalangan vositadan - mojaroni muzlatish usulidan foydalanarsiz, demoqda. Va mojaro muzlatilgan davrda siz aslida nimani istayotganingizni yanada aniqroq ifodalay olasiz.

Lekin menimcha, bu berk ko‘chaga kirib qolgan muloqot. Chunki Vladimir Putin aniq maqsadlarni shunchaki ifoda etmayotgani yo‘q, balki Ukraina haqiqiy davlat emas va aslida Rossiya Federatsiyasining bir qismi, degan maksimalistik pozitsiyaga amal qilmoqda. Kiev rejimi o‘zini o‘zi hokimiyat deb e’lon qilgan va shunga muvofiq, u bilan nafaqat muzokara olib borib bo‘lmaydi, balki uni umuman legitim tomon sifatida ko‘rib bo‘lmaydi. Shuning uchun hamma narsa Rossiyaga qo‘shib olinishi kerak, degan qarash mavjud.

Vladimir Putin aynan shunday pozitsiyaga urushning ilk kunlaridanoq amal qilib kelmoqda. Albatta, frontdagi vaziyatni hisobga olganda bu pozitsiya ayrim jihatdan o‘zgargan, ammo baribir bu Putin amal qilib kelayotgan o‘zgarmas pozitsiyadir. U bilan bu haqda gaplashish yetarlicha berk ko‘chaga kirib qolgan holatdir.

Bu bizga shuni ko‘rsatadiki, Toqaev Putinga murojaat qilar ekan, buni Vladimir Putin unga hoziroq sabab nimada va o‘zi nimani maqsad qilganini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tushuntirib berishi uchun qilmayapti. Toqaevning bu murojaati ortida boshqa sabablar bor. Bu haqda biz suhbatimiz davomida gaplashishimiz mumkin.

Nega Toqaev bu bayonotni omma oldida aytdi?

Qozog‘iston umuman 2022 yildan beri Yevroosiyo hududida ko‘plab davlatlar, birinchi navbatda G‘arb davlatlari muloqot qiladigan asosiy davlatga aylandi. Chunki Moskva bilan muloqot qilish imkonsiz bo‘lib qoldi, Xitoy bilan esa buning foydasi kam (garchi Xitoy orqali Vladimir Putinga bosim o‘tkazishga urinishlar bo‘lgan bo‘lsa ham. Eslasangiz, Bloomberg nashrida Si Szinpin Rossiyaga yadroviy quroldan foydalanishga hech qachon yo‘l qo‘ymasligini aytgani haqida turli xabarlar chiqqan va Pekinning shu kabi "qizil chiziqlari" haqida gapirilgan edi).

Yevroosiyo qit’asida Qozog‘iston, birinchi navbatda, G‘arb neft korporatsiyalarining mamlakatda faol ishtirok etishi orqali jahon iqtisodiyotiga yaxshigina integratsiyalashgan davlat sifatida ajralib turadi.

Bundan tashqari, bu ancha do‘stona davlat bo‘lib, umuman olganda, hech kim unga qarshi emas. Menimcha, hozirgi paytda Astana bilan ochiqchasiga yomon munosabatda bo‘lgan biror davlatni o‘quvchilarimiz osonlik bilan nomlay olmaydi. Agar shunday davlatlar umuman mavjud bo‘lsa ham, ular juda kam.

Shuning uchun ham Qozog‘iston boshidanoq qulay sherikka aylandi. U nafaqat Yevroosiyo qit’asidagi ishonchli hamkor, balki Yevropa davlatlariga Vladimir Putin bilan u orqali "gaplashish" imkonini beradigan hamkor sifatida ham ahamiyat kasb etdi. Ya’ni o‘ziga xos vositachi davlat.

Biroq so‘nggi vaqtlarda Qozog‘istondan vositachi sifatida foydalanish ehtiyoji yanada ortdi. Chunki Ukraina Qurolli kuchlarining Qozog‘iston o‘z neftini eksport qilishda asosiy yo‘nalish sifatida foydalanadigan Transkaspiy konsortsiumi infratuzilmasiga hujumlari ko‘payib bormoqda.

Tushunish muhimki, Kaspiy quvur konsortsiumi (KTK) quvuriga faqat Qozog‘iston emas, balki Qozog‘istonda asosiy neft qazib oluvchilar sifatida faoliyat yuritayotgan yirik G‘arb, birinchi navbatda Amerika korporatsiyalari ham bog‘liq. Qozog‘istonda qazib olinayotgan neftning taxminan uchdan bir qismi ular hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu, birinchi navbatda, Chevron kompaniyasidir.

Albatta, ular hozirgi vaziyat imkon qadar barqarorlashishidan manfaatdor. Ular Ukraina o‘z infratuzilmasiga yoki Qozog‘istonning Tengiz konidan neft eksport qilish uchun foydalanilayotgan infratuzilmaga hujum qilishni to‘xtatishini istaydi. Shuning uchun ular o‘z ixtiyoridagi barcha vositalardan foydalanishga harakat qilmoqda.

Albatta, shunday vositalardan biri - jahon yetakchilaridir. Chevron rahbari yaqinda prezident Tramp bilan suhbatlashgan va Vashington Kiev bilan muloqot qilib, uni boshqa taktikadan foydalanishga yoki Chevron hamda umuman Qozog‘iston bog‘liq bo‘lgan muayyan infratuzilma ob’ektlarini nishonga olishni to‘xtatishga undashini istagan.

Biroq Chevron ham, neft eksporti jarayonining boshqa ishtirokchilari ham Toqaev orqali muayyan natijalarga erishishga harakat qilmoqda. Ehtimol, Toqaevning Bryusselga so‘nggi tashrifi chog‘ida u bilan Yevropa Ittifoqi va ayniqsa Germaniya vakillari ham muloqot qilgan bo‘lishi mumkin. Chunki Germaniya Rossiya neftidan voz kechib, muqobil manbalarga o‘tayotgan bir paytda Qozog‘istondan barqaror neft yetkazib berishga ancha darajada bog‘liq. Ehtimol, o‘sha paytda Toqaev bilan Yevropa Ittifoqi vakillari ham muloqot qilgan bo‘lishi mumkin.

G‘arbda Qozog‘iston bilan muntazam muloqot qilib turadigan muayyan hamkorlar doirasi bor. Agar ularning hech biri Toqaevdan shu yo‘nalishda qandaydir faollik ko‘rsatishni so‘ramagan bo‘lsa, men hayron qolgan bo‘lardim. Va shu yerda biz Toqaevning nima uchun aynan shunday degani va nima uchun bu so‘zlarini Putinga shaxsan emas, balki omma oldida aytgani sababiga yaqinlashamiz. Aslida, buni Putinni noqulay ahvolga solmasdan, yopiq eshiklar ortida ham aytish mumkin edi.

Toqaev buni omma oldida aynan shuning uchun aytdiki, uni birinchi navbatda Vladimir Putin yoki Rossiya tomoni emas, balki ehtimol undan shu ishni qilishni so‘ragan G‘arbdagi o‘sha odamlar va siyosiy doiralar eshitishi kerak edi.

Umumiy manfaatlar

Bi-bi-si: Men to‘g‘ri tushunyapmanmi? Kaspiy quvur konsortsiumi bor, unga Qozog‘iston, Rossiya, AQSh korxonalari va yana bir qator investorlar kiradi. Ular, jumladan, Qozog‘iston neftini G‘arbga quvur orqali o‘zatish va tankerlarda tashish bilan shug‘ullanadi. Ammo endi Ukraina Rossiyaning neft infratuzilmasiga, jumladan dengizdagi ob’ektlarga faol hujum qilayotgani sababli, bu qo‘shma loyiha xavf ostida qoldi. Va aslida, amerikalik neft ishlab chiqaruvchilar Toqaevni Putinga qandaydir tinchlik tashabbusini yetkazishga chaqirgan tomon bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

T.U.: Ha. Bu yerda bir vaqtning o‘zida ko‘plab ishtirokchilarning manfaatlari tutashmoqda.

Avvalo, albatta, Ukraina Qozog‘iston bog‘liq bo‘lgan aynan o‘sha infratuzilma ob’ektlarini nishonga olishni to‘xtatishidan Qozog‘istonning o‘zi manfaatdor. Qozog‘iston Vladimir Putinga: «Kelinglar, muzokara olib boringlar, mojaroni muzlatinglar», degan fikrni yetkazishga harakat qilmoqda. Shunda Ukraina ham buni qilishni to‘xtatadi.

Ikkinchidan, bu Qozog‘istonda faoliyat yuritayotgan Amerika neft korporatsiyalaridir. Ularning daromadining katta qismi aynan u yerdagi faoliyatidan keladi. Bu Chevron, Exxon Mobil, Eni va boshqa mashhur G‘arb korporatsiyalaridir.

Uchinchidan esa, albatta, Amerika va Yevropadagi ma’muriyatlar. Amerikada ularga o‘z korporatsiyalari bosim o‘tkazmoqda. Yevropada esa gap Qozog‘istondan neftь importiga bog‘liq bo‘lgan davlatlar vakillari haqida ketmoqda.

Shunga muvofiq, ko‘plab ishtirokchilardan shakllangan mana shu «klub» umumiy manfaatlar atrofida birlashdi. Ularning tasavvuricha, Ukraina bilan emas, balki Moskva bilan muloqot qilish kerak. Chunki Ukraina Rossiya unga yuklayotgan sharoitlarda harakat qilmoqda. Moskva esa hozir muzokaralar jarayonini to‘xtatib turibdi va maksimalistik pozitsiyaga amal qilishda davom etmoqda — vaqt Rossiya tomonida, Rossiyaga faqat sabr qilish kerak, Ukraina o‘z-o‘zidan parchalanib ketadi, Donald Tramp mojarodan shu darajada charchaydiki, Ukraina Qurolli kuchlariga qurol yetkazib berishni to‘xtatadi, keyin esa frontda vaziyat tubdan o‘zgaradi va Moskva hech qanday muzokaralarsiz o‘zi istagan natijaning barchasiga erishadi, degan qarashga amal qilmoqda.

Lekin bu ancha xavfli yo‘l. Chunki biz allaqachon Ukraina Qurolli kuchlari Rossiya ichidagi, mamlakat ichkarisidagi ob’ektlarga tobora faolroq hujum qilayotganini ko‘ryapmiz. Bu hujumlar ostida Qozog‘iston uchun muhim bo‘lgan infratuzilma ob’ektlari ham qolmoqda.

Bi-bi-si: Toqaev unga mojaroda vositachi bo‘lish haqida chaqiriqlar kelayotganini, ammo bu rolni qat’iy rad etayotganini aytdi. Agar Qozog‘iston uchun ushbu mintaqadagi tinchlik shunchalik muhim bo‘lsa, nega u bundan bosh tortmoqda va u bunga rozi bo‘lishi mumkinmi?

T.U.: Aytgancha, biz Toqaevdan bunday ifodani birinchi marta eshityapmiz. Bungacha Qozog‘iston vositachi emas, balki turli qarama-qarshi tomonlar vakillari xavfsiz uchrashib, muhim masalalarni muhokama qilishi mumkin bo‘lgan uchinchi hudud rolini o‘ynashi mumkinligi haqida taxminlar bo‘lgan.

Boshqacha aytganda, u muzokaralar maydoniga aylanishi mumkin, ammo vositachi rolini o‘z zimmasiga olmaydi. Toqaev aynan shu bayonotida birinchi marta vositachi rolidan bosh tortayotganini aytdi.

Menimcha, buning bir nechta sababi bor. Avvalo, albatta, Toqaev vositachi rolini zimmasiga olgan har qanday davlat geosiyosiy muvaffaqiyatsizlikka mahkum bo‘lishini tushunadi. Va Qozog‘iston ana shunday davlat bo‘lishni istamaydi.

Qozog‘iston Rossiyaning maksimalistik pozitsiyaga amal qilayotganini va muzokaralar muammosi vositachining yo‘qligida emasligini tushunadi. Vositachi topiladi. Agar ikki tomon haqiqatan ham muzokara qilishni va mojaroni diplomatik yo‘l bilan hal etishni istasa, bunday muzokarachi tezda topilgan bo‘lar edi. Muammo bunda emas.

Muammo shundaki, ikki tomon ham yon berishni istamayapti. Bu esa butun muzokaralar jarayonini boshidanoq muvaffaqiyatsizlikka mahkum qiladi va Qozog‘iston oldindan natijasi ma’lum bo‘lgan bunday jarayonda vositachi rolini o‘z zimmasiga olishni istamaydi.

Ikkinchidan, agar Toqaev o‘sha chiqishida vositachi bo‘lishga tayyorligini aytganida, bu go‘yoki u o‘zini katta diplomatik tajribaga ega siyosatchi sifatida ko‘rsatayotgandek va endi vaziyatni o‘z qo‘liga olib, Putinga qanday muzokara olib borish kerakligini ko‘rsatmoqchidek tuyular edi.

Ko‘rinishidan, Toqaev Putin uning so‘zlarini aynan shunday qabul qilishini istamagan. Vositachi rolidan bosh tortishini aytgach, Toqaev darhol buyuk rus xalqi hamma narsani vositachilarsiz ham o‘zi hal qila olishini ta’kidladi.

U Vladimir Putinga bu jarayonga aralashishni istamayotganini aniq tushuntirdi. U shunchaki undan Vladimir Putinga yetkazishni so‘ragan fikrlarni yetkazayotganini bildirdi.

Moskva va Ostona munosabatlari o‘zgardimi?

Bi-bi-si: Bir oy avval siz bilan Putinning Qozog‘istonga tashrifini muhokama qilgan edik. U yerda uni ochiq chehra va sharqona mehmondo‘stlik bilan kutib olishgan, urush haqida esa hech qanday gap bo‘lmagan edi. Nima o‘zgardi?

T.U.: Menimcha, Toqaevning ushbu ommaviy bayonotini Rossiya tanqidi sifatida qabul qilmaslik kerak. Shuningdek, buni Qozog‘iston bilan Rossiya o‘rtasidagi munosabatlar o‘zgarayotganining belgisi sifatida ham talqin qilmaslik lozim.

Qozog‘iston-Rossiya munosabatlari oldingi safar siz bilan Vladimir Putinning ushbu mamlakatga davlat tashrifi haqida gaplashganimizda qanday yuqori darajada bo‘lgan bo‘lsa, hozir ham xuddi shu darajada qolmoqda, bu borada hech narsa o‘zgargani yo‘q. Qozog‘iston hamon Rossiyaning ittifoqchisi bo‘lib qolmoqda, Qozog‘iston hamon Rossiyani uning barcha integratsion tashabbuslarida, iqtisodiy jihatdan, investitsiyalar, texnologik rivojlanish, madaniy yaqinlashuv va boshqa sohalarda qo‘llab-quvvatlashga tayyor.

Biroq bu yerda Qozog‘iston o‘z manfaatlarini ko‘zlamoqda. Qozog‘iston o‘z iqtisodiyoti Rossiya Federatsiyasi iqtisodiyoti barqarorligiga va umuman o‘z quvurlari o‘tadigan Rossiya Federatsiyasi hududining barqarorligiga ancha bog‘liq ekanini tushunadi. Shuning uchun Qozog‘iston avval ham ko‘p bor aytilgan fikrlarni takrorlamoqda, faqat bu fikrlar avval prezidentning o‘zi tomonidan yoki Vladimir Putin ishtirokida emas, boshqa ishtirokchilar tomonidan bildirilgan edi. Qozog‘iston buni, yuqorida aytganimdek, o‘zining g‘arblik hamkorlarini ular faqat va’dalar berib qo‘ymayotganiga, balki ularni bajarayotganiga ishontirish uchun qilmoqda.

Agar boshqa stsenariy yuz berganida, ya’ni Toqaev omma oldida hammasi yaxshi ekanini aytib, biz undan odatda eshitadigan bayonotlarni berib turganida, ortidan esa Reuters yoki Bloomberg kabi nashrlarda, odatdagidek, "Toqaev Putinni yopiq eshiklar ortida mojaroni muzlatishga chaqirdi" degan xabarlar chiqqan bo‘lardi. Ana shunda biz uchun munosabatlarda nimadir o‘zgarganining belgisi bo‘lardi.

Ammo bu fikrlar omma oldida aytilgani uchun, menimcha, Toqaev Putinni noqulay ahvolga solishni yoki uni barcha oldida tanqid qilishni istamagan. U ko‘proq o‘z manfaatlaridan kelib chiqib harakat qildi.

Bi-bi-si: Biz bu davlat tashrifini muhokama qilganimizda, har qanday yirik iqtisodiyotga ega qo‘shni davlatlar o‘rtasida bo‘lgani kabi munosabatlarda muayyan muammolar borligi haqida gaplashgan edik. Biroq shu bilan birga, har ikki yetakchi bu muammolar ko‘rinmaydigan darajada go‘yoki juda chiroyli bir vitrina yaratishgan edi. Ammo endi Toqaev Rossiya bilan ittifoqchilik Qozog‘iston uchun oson kechmayotganini aytmoqda. U aynan neft tranziti bilan bog‘liq xatarlarni nazarda tutyaptimi?

T.U.: Avvalo, bu kabi fikrlarni ikki yetakchidan birinchi marta eshitayotganimiz yo‘q. Bundan oldin Vladimir Putin ham Toqaev ancha qattiq muzokarachi ekanini, har bir sammit yoki shunga o‘xshash uchrashuvlarda iqtisodiy masalalar bo‘yicha murakkab muzokaralar bo‘lib turishini bir necha bor ta’kidlagan.

Umuman olganda, menimcha, bu ikki yetakchidan eshitayotganimiz muayyan darajadagi samimiylik ko‘rinishidir. Bu odatiy holatdan og‘ish emas. Bu birinchisi.

Ikkinchidan, munosabatlar haqiqatan ham ancha murakkab. Chunki ikki davlat bir-biriga turli jihatdan bog‘langan va birinchi navbatda iqtisodiy jarayonlar o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, ularni doimiy tarzda muvofiqlashtirib turish kerak. Ayniqsa, so‘nggi yillarda Rossiya iqtisodiyoti va Qozog‘iston bilan bog‘liq vaziyatning o‘ta o‘zgaruvchanligini hisobga olsak. Rossiyada rubl keskin ko‘tarilishi yoki tushib ketishi, inflyatsiyaning o‘zgarib turishi, energetika bozoridagi global o‘zgarishlar tufayli yuzaga keladigan yangi voqelikka har safar moslashish ancha qiyin. Ayniqsa, Qozog‘iston neft ishlab chiqaruvchi mamlakat ekanini hisobga olganda.

Albatta, Rossiya bilan bir zanjirda bo‘lish ancha qiyin, chunki u yerda vaziyat doim o‘zgarib turadi. Menimcha, Toqaev aynan shu haqda gapirgan.

Biroq buning ortida strategik xavfsizlik masalalari ham bor. Chunki Qozog‘iston uchun Rossiya nafaqat asosiy ittifoqchi, balki tashqi siyosat nuqtai nazaridan yagona asosiy tahdid ham hisoblanadi. Qozog‘istonning boshqa qo‘shnilari mamlakat hududiy yaxlitligiga tahdid qilish odatiga ega emas.

Rossiya Federatsiyasida esa hokimiyat vakili hisoblangan ayrim shaxslar muntazam ravishda Qozog‘istonga uning shimoliy hududlari tarixan Rossiyaga tegishli bo‘lishi kerakligi yoki Qozog‘istonning til siyosatidagi ayrim amaliyotlar Rossiya bilan ittifoqchilik munosabatlariga mos kelmasligi haqida eslatib turadi va hokazo.

Bu esa, albatta, Qozog‘istonni o‘zining asosiy ittifoqchisi bilan munosabatlarda doimo hushyor holatda ushlab turadi.

Ommaviy va shaxsiy yondashuvlar

Bi-bi-si: Men Toqaevning to‘rt daqiqalik monologidan iborat videoni ko‘rdim. Putin butun vaqt davomida jim o‘tirdi, keyin esa: «Xo‘sh, bu haqda sizga keyin shaxsan hammasini tushuntirib beraman», dedi. Nega Putin ochiq bahsga kirishmadi va uning bu gapini Toqaev keyinroq Putindan Rossiya va Ukraina tarixi haqidagi ikki soatlik ma’ruzani eshitgan, deb tushunish mumkinmi?

T.U.: Menimcha, ha, bu muqarrar edi va menimcha, Toqaev bunga tayyor edi. Bundan tashqari, menimcha, Toqaevning ommaviy bayonoti kameralarsiz va uchinchi shaxslarsiz - yoki ularning ko‘pchiligisiz - qilingan shaxsiy suhbatda ham takrorlangan. Bu Toqaev omma oldida nima deyishini Vladimir Putinga oldindan tushuntirish uchun qilingan bo‘lishi mumkin.

Menimcha, Toqaev Putinni noqulay ahvolga solishni istamagan va unga buni darhol, yuzma-yuz shunday tarzda aytishga jur’at qilmagan bo‘lardi. Albatta, buning barchasi ma’lum ma’noda masofadan turib qilingan psixoanaliz. Ammo bu munosabatlar qanday qurilganini hisobga olsak, ommaviy bayonot oldindan norasmiy tarzda ham aytilgan bo‘lishi mumkin, deb taxmin qilish mumkin. Shuningdek, Toqaev Vladimir Putinga kimlar unga murojaat qilayotgani va Putinga nima yetkazishni so‘rayotganini batafsilroq tushuntirgan bo‘lishi mumkin. Shu yo‘l bilan u Putinni: «Men buni ularni hammasi joyida ekaniga ishontirish uchun aytishim kerak», degan fikrga tayyorlagan bo‘lishi mumkin.

Menimcha, Putin bunday diplomatiyaga odatda to‘g‘ri qaraydi. Toqaev o‘zining g‘arblik hamkorlari uni Vladimir Putinning ko‘ziga qarab haqiqatni aytishdan qo‘rqmaydigan yetakchi sifatida ko‘rishi uchun bunday ommaviy bayonotlardan birinchi marta foydalanayotgani yo‘q. Ayrimlar keyinchalik hatto buni Qozog‘iston aslida ko‘ringanidek emasligi, u Rossiyaning ittifoqchisi emas, balki deyarli Rossiyani tanqid qiladigan davlat ekanining namoyishi sifatida ham qo‘llaydi. Shunga ko‘ra, Qozog‘iston bilan yaqin aloqalarni saqlash va investitsiya imkoniyatlarini ko‘rib chiqish lozim, degan fikrlar paydo bo‘ladi.

Bu Toqaevning ommaviy siyosatining bir qismi. Bir qarashda faqat Rossiya va Qozog‘iston auditoriyasi uchun muhimdek ko‘rinadigan voqealarni Toqaev qayta-qayta G‘arb bilan ham muloqot qilish vositasi sifatida ishlatadi. Menimcha, siz aytgan o‘sha to‘rt daqiqada asosiy auditoriya Toqaevning qarshisida kresloda o‘tirgan emasdi. Ushbu bayonotlarni Twitter yoki hozir aytilganidek X orqali, yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali kuzatib turgan auditoriya edi. Shu orqali Qozog‘iston uchun muayyan nufuz shakllantirilmoqda.

Vladimir Putinga yana nima qilish qolgan edi? U kameralar oldida, vaqt cheklangan sharoitda, o‘sha mashhur ma’ruzasini boshlab o‘tirmasdi. Axir u bunday ma’ruzani jurnalist Taker Karlsonga allaqachon namoyish qilgan edi.

Bu haqda ko‘p bor aytilgan, shuning uchun bu endi biroz kulgili ko‘rinadi. Vladimir Putin bu konstruktiv muloqot emasligini qay darajada anglaydi, bilmayman. Chunki har safar «Ryurik davrida ham...» deb boshlab, hech narsani isbotlamaydigan cheksiz arxiv xaritalarini ko‘rsatishdan muloqot unumli bo‘lib qolmaydi.

Vladimir Putinning ancha konstruktiv pozitsiyasi shu bo‘ldiki, bu juda uzoq suhbat va hozir bunga vaqt sarflamaylik, keyinroq hammasini batafsil tushuntirib beraman, dedi. Va mening ishonchim komilki, shundan keyin Vladimir Putin Toqaevni topib, unga tarixiy ekskursiya qilish bo‘yicha o‘zining ajoyib mahoratini namoyish qilgan.

Tinchlik yaqinlashdimi?

Bi-bi-si: Sizningcha, Toqaevning ushbu bayonotidan keyin tinchlik yaqinlashdimi yoki yo‘qmi?

T.U.: Menimcha, bu bayonotdan keyin Ukrainadagi tinchlikka qandaydir tarzda yaqinlashganimiz yo‘q. Ammo Toqaev muayyan natijalarga erishdi.

Avvalo, u g‘arblik hamkorlariga o‘z so‘zida tura olishini va xavfli deb hisoblanadigan qadamlarni tashlashga tayyorligini namoyish qildi. Markaziy Osiyodagi boshqa prezidentlar, hatto jahon siyosatida ancha katta ta’sirga ega davlatlar rahbarlari, masalan Xitoy, Toqaev qilgan ishni qilgan emas. Ular tanqid bilan Rossiya harakatlaridan norozilikka ishora qilish o‘rtasidagi chiziq bo‘ylab yurgan, ammo Vladimir Putinga o‘z mojarosi bo‘yicha nima qilish kerakligini tavsiya qilish darajasiga bormagan.

Ikkinchidan, menimcha, Toqaev bu bayonot orqali ichki siyosatda ham muayyan dividendlarga ega bo‘ldi. Chunki ichki auditoriya odatda prezidentni kuchli, irodali siyosatchi sifatida ko‘rsatadigan bunday chiqishlarni yoqtiradi. Ular uchun prezident xavfli qadamlardan qo‘rqmaydigan, Vladimir Putin kabi yetakchilarning ko‘ziga tik qarab, Qozog‘iston bu vaziyat haqida aslida nima deb o‘ylashini ayta oladigan rahbar sifatida namoyon bo‘ladi.

Albatta, hozirning o‘zidayoq nafaqat hukumatga moyil qozog‘istonlik ekspertlarning o‘z prezidentini aytgan gaplari uchun maqtayotgani va uning turli fazilatlarini misollar bilan sanab o‘tayotganiga ko‘plab misollar topish mumkin. Umuman, Qozog‘iston ijtimoiy tarmoqlari segmentiga nazar tashlansa, bu bayonot Instagram'dagi rilslar va TikTok videolari orqali keng tarqalganini ko‘rish mumkin. Ularda ham Toqaev boshqalar jur’at etolmaydigan ishni qilishdan qo‘rqmaydigan, katta tajribaga ega diplomat sifatida ijobiy qiyofada namoyon etilmoqda.

Biroq menimcha, shu yo‘l bilan Ukrainada tinchlikka erishib bo‘lmaydi. Agar buning iloji bo‘lganida, bu allaqachon sodir bo‘lgan bo‘lardi. Ammo Ukrainadagi mojaroni yakunlashga yoki kamida to‘xtatishga yaqinlashtirish, ehtimol, aynan Toqaevning mas’uliyati emas.

Ko‘rinishidan, Toqaev Ukrainadagi urushdan tashqi va ichki siyosatdagi o‘z maqsadlariga erishish uchun foydalanayotgandek.

Xolisona aytganda, bu bayonot bizni Ukrainadagi tinchlikka qanday yaqinlashtirganini tasavvur qilish qiyin. Chunki tomonlarning tinchlikka yaqinlashishiga to‘sqinlik qilayotgan asosiy omil Qozog‘istonda emas, balki ko‘proq Kremlda o‘tiribdi va buning sodir bo‘lishiga faol ravishda to‘sqinlik qilmoqda.