Россия Қозоғистон президентига йўқ деди, Тоқаев ҳозирча жим

Қозоғистон Украина билан урушаётган Россияга чегарадош ягона Марказий Осиё давлатидир.

Икковлон ўртасидаги қуруқлик оша чегара дунёдаги энг узуни бўлади.

Россия Украинага очган урушдан бевосита жабр чекаётган, Украина дронлари нишонига айланган минтақа мамлакати.

Нима гап?

Қозоғистон президенти Путинга Украина урушини музлатишни таклиф қилди.

Тоқаевнинг таклифи икковлоннинг Россиянинг Омскидаги учрашув чоғида янгради.

Ҳозирча қолган бирор бир минтақа давлати Россия президентига бундай таклиф билан чиқмаган.

Марказий Осиё давлатлари Россия Украинага очган урушни на-да ошкора қўллаган ва на-да қоралашган.

Тарафлар ҳар икки томон билан ҳам алоқада, бетараф мавқеъда.

Аммо каттаю кичик минбарлардан Украина урушига тинч йўл билан барҳам беришга чақириб келишади.

Ўзбекистон раҳбари Вашингтонда экан, ўтган йил ноябр ойида ҳам Украина урушига хосан тўхталиб ўтган.

Шавкат Мирзиёев ўшанда АҚШ президенти Доналд Трамп Украинадаги урушни тўхтатишига умид билдирган.

"Ишонаманки, Украина ва Россия ўртасидаги урушни ҳам фақат сиз тўхтата оласиз. Биз бу борада катта умиддамиз", деб айтган.

Мирзиёев Ўзбекистонда "Президент Трампни тинчлик президенти" деб айтишларини таъкидлаган.

АҚШ етакчиси жаҳоннинг саккизта можаросини бартараф этишда катта ишлар қилганини қайд этган.

Ўшанда Вашингтон "С5+1" форматидаги саммитга мезбонлик қилган.

Мазкур саммитда беш минтақа давлати лидерлари қаторида Қозоғистон президенти ҳам иштирок этганди.

Украина уруши ўзининг бешинчи йилига кириб бормоқда.

Трамп ўзининг сайловолди ваъдасининг устидан чиқа олмаган.

Украина урушига "бир кун"да чек қўйишнинг уддасидан чиқмаган.

Аммо, бир йилдан ошиқки, бу масалада барча манфаатдор томонлар билан алоқада.

Путин билан Украина урушига чек қўйиш борасидаги мулоқотлари ҳануз бутун дунё бўйлаб сарлавҳаларга чиқувчи янгиликлардан бири бўлади.

Омскда эса 24-25 июл кунлари Россия ва Қозоғистон ўртасидаги ҳудудлараро ҳамкорликнинг ХХII форуми бўлиб ўтган.

Янги таклиф

Қасим-Жомарт Тоқаев фикрича, "бутун бу ишни музлатиб қўйиш имконияти бор" – бу халқаро амалиётда синовдан ўтган ҳолат ва тактикадир.

"Эҳтимол, у ерда эришилган салмоқли натижаларни — табиийки, Россия ҳамда бошқа йирик давлатларнинг кафолатлари остида — инобатга олган ҳолда, ушбу можарони музлатиш ва 'Истанбул формуласи 2.0'га қайтиш ҳамда узоқ кутилган тинчлик сари одимлаш вақти келгандир", - деб айтган Қозоғистон президенти.

Истанбулдаги музокаралар 2022 йилда бўлиб ўтган.

Аммо тайёрланган ниятлар меморандуми эса фақат қоғозда қолиб кетган.

Москва Киев Ғарб босими остида "Истанбул формуласи"дан воз кечганини даъво қилади.

Аммо Украина унда кўзда тутилган ҳудудий ён беришларни истисно қилади.

"Мен ўз камтарона фикримни айнан бугун билдиришга қарор қилдим, чунки одамлар учрашувимиздан хабардор — улар менинг Омскда бўлишим кераклигини билишади — ва мендан буни етказишни сўрашди. Вазиятни қандай ҳал қилиш мумкин? Буни ҳеч ким билмайди, чунки томонлар ўз позицияларида қатъий турибди", — деб айтган Тоқаев Путинга.

Аммо Қозоғистон раҳбари "одамлар" деганида кимларни назарда тутганини очиқламаган.

Шу билан бирга, Тоқаев ортиқ воситачилик қилиш ниятида эмаслигини ҳам очиқлаган.

У, шунингдек, Путин "Аляскадаги учрашувда максимал даражада дипломатик мослашувчанлик намойиш этгани" ҳақидаги фикри билан ҳам бўлишган.

Президентнинг сўнгги бир ярим йил давомидаги воситачилик уринишлари ҳам ҳарбий асирларнинг кенг кўламли алмашинувидан бошқа ҳеч қандай натижа бермаган.

Кремл муносабати

Қозоғистон президентининг Омсквадаги учрашув чоғида янграгани айтилган бу таклифига Путиннинг муносабати ноаён қолган.

Аммо учрашув ортидан бунга Россия президентининг матбуот котиби ойдинлик киритган.

Дмитрий Песков "Кремл Тоқаевнинг Украина бўйича позицияси билан келишмаслиги"ни айтган.

Унга кўра, Қозоғистон президенти Украина бўйича мавқеини бир неча бор очиқлаган.

"Аммо бу Россия Федерацияси бунга рози эканлигини англатмайди".

"Тоқаев Украина масаласида бир неча бор фикр билдирди. У изчил позицияга эга. Бу биз унинг фикрига қўшиламиз дегани эмас. Аммо Қозоғистон — бизнинг энг яқин ҳамкоримиз, энг яқин иттифоқчимиз", — деди Песков "Российская Газета" нашрига берган интервюсида.

Россия президенти матбуот котибига кўра, бу "туб сабабларни етарли даражада тушунтириб бера олмаганликлари"ни англатади.

"Ҳамкорлари уларнинг позициясини билишлари керак"лиги учун бу ишни "янада куч-ғайрат билан давом эттиришади".

Аввалроқ Кремл вакили "Интерфах" агентлигининг саволига жавоб берар экан, Киевнинг позициясини инобатга олган ҳолда, "можарони шунчаки музлатиб қўйишнинг иложи йўқлиги"ни айтган.

"Ўзлари учун муҳим шарт борлиги – бу мақсадларига эришиш эканлиги"ни таъкидлаган.

Қозоғистон ва дрон ҳужумлари

Қозоғистон ўтган йил охирида Новороссийск яқинидаги Каспий қувурлари консорциуми терминалига қилинган ҳужум юзасидан Украинага расман ва ошкора ўзининг норозилигини билдирган.

Қозоғистон Ташқи ишлар вазирлиги бу хусусда баёнот билан чиққан.

Вазирлик ўзининг баёнотида бунга ўхшаш ҳодисалар Қозоғистон ва Украина ўртасидаги икки томонлама муносабатларга путур етказишини ҳам таъкидлаган.

Расмий Остона, "Украина тарафи бундай ҳолатлар такрорланмаслиги учун аниқ чоралар кўриши"га умид ҳам билдирган.

Расмий Киев эса "Украина Қозоғистонга қарши ҳеч қандай душманона ҳаракатлар қилмаяпти", - дея баёнот берган.

"Украина томонининг ҳеч қандай ҳаракати Қозоғистон ёки бошқа учинчи бир томонларга қаратилган эмаслиги"ни таъкидлаган.

"Украина Россия ҳужумларига жавобан зарба бериши, ўзларининг барча саъй-ҳаракатлари БМТ Низомининг 51-моддасида кафолатланган ўзини-ўзи ҳимоя қилиш ҳуқуқининг бир қисми сифатида Россиянинг кенг кўламли тажовузкорлигини қайтаришга қаратилган"лигини баён қилган.

Барча томонларни Россияни "ўз давлатлари ва халқларига қарши жиноий урушини имкон қадар тезроқ тугатишга ундаш" учун ўз саъй-ҳаракатларини бирлаштиришга ҳам чақирган.

Расмий Киевнинг бу жавобига расмий Остонанинг муносабати ноаён қолган.

Аммо буларнинг барчаси ортидан ҳам минтақадан Қозоғистоннинг Украина дрон ҳужумларидан жабр чекканига оид хабарлар келишда давом этган.

Қозоғистон ва Украина

Марказий Осиё давлатларининг ҳеч бири шу пайтгача Россия Украинага очган урушни на-да ошкора қўллаган ва на-да қоралаган.

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Украинага оид халқаро резолюцияларида ҳам бетарафликларича қолишаётир.

Қозоғистон ўзининг Украина уруши борасидаги илк расмий баёнотини 2022 йилнинг мартида, Россия ўзининг "махсус ҳарбий амалиёти"ни бошлашидан ой ўтиб берган.

Президент Қасим-Жомарт Тоқаев ўшанда Россия ва Украинани "музокаралар орқали тил топишиш"га чақирган, "ёмон тинчлик яхши жанжалдан афзал" эканини айтган.

Расмий Остона орада Украина масаласида Қозоғистоннинг позицияси "аниқ" экани, бу "БМТ Низоми асосида барча давлатлар, шу жумладан, Украинанинг ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилиш заруратидан иборат" эканини айтган.

Қозоғистон Украина можаросининг тез орада тугатилишидан чин дилдан манфаатдор экани ва зарур бўлса, бунда ўз ролини ўйнашга ҳам тайёр эканлигини таъкидлаган.

Расмий Остона, "зиддиятларни ҳарбий йўл билан ҳал қилиш қатъий ечим эмаслигини айтишдан ҳам тортинмаслиги"ни расман ва ошкора баён қилган.

Қозоғистон "кўпқутбли ташқи сиёсати туфайли дунёнинг ҳеч бир давлати билан ёмон муносабатларга эга бўлмаган тинчликсевар давлат" эканини айтади.

Орада Ғарбнинг Украина уруши боис Россияга қўллаб келаётган халқаро санкциялари талабларини бажаришга ҳам ваъда берган.

Расман тақиқланган 2023 йилга қадар қозоғистонликлар Россиянинг Украинадаги урушига вақти-вақти билан ўз норозиликларини билдириб келишган.

Урушга қарши намойишларга чиқишган, фаоллар эса, Украинани қўллаб-қувватлаш мақсадида бир неча бор тинч митинглар ҳам уюштиришган.

Бу каби ҳолат Украина уруши манзарасида қолган аксарият минтақа давлатларида кузатилмагани билан ҳам кўпчиликнинг диққат-эътиборини ўзига тортган.

Қозоғистон уруш ичидаги Украинага инсонпарварлик ёрдами ҳам юбориб келади.