Helitaanka 'shahwada qarsoon': Farsamo cusub oo rajo siinaysa ragga hore loogu sheegay inay madhalays yihiin

Tignoolajiyad cusub oo ku shaqaysa AI ayaa heshay unugyada shahwada ee rag loo sheegay inaysan lahayn shahwo, taas oo siinaysa lammaane sannado badan isku dayayay inay carruur helaan fursad cusub.

Waxay ahayd horraantii Nofeembar 2025 markii Penelope ay wicitaan ka heshay dhaqtarkeeda iyadoo baabuur wadata kuna sii jeedda gurigeeda New Jersey, Mareykanka. Warkaasi wuxuu ahaa mid ay aad u sugaysay: ka dib laba sano iyo bar oo dhibaato ah, Penelope ugu dambayn uur ayay yeelatay.

Ka dib tijaabooyin badan, Penelope iyo ninkeeda Samuel (magacyadu waa la beddelay si loo ilaaliyo iyaga) waxay ogaadeen in Samuel uu qabo Klinefelter syndrome, oo ah xaalad hidde-side oo ku dhacda ragga leh hal koromosoom oo X ah oo dheeraad ah.

Badanaa lama ogaado ilaa qaan gaarnimo. Dadka qaba xaaladdan inta badan waxay soo saaraan shahwo aad u yar ama gebi ahaanba ma soo saaraan, waana xaalad loo yaqaan azoospermia. Qiyaastii 10% ragga aan wax dhalin ayaa la kulma azoospermia.

Iyadoo aad u faraxsan isla markaana yaabban, Penelope waxay sugaysay ilaa Samuel uu guriga yimaado si ay ugu sheegto warka. "Wajigiisu wuxuu ahaa mid uu ka muuqday isbeddel shucuur," ayay tiri. "Wuu ooyay… in la gaaro heerkan waxay qaadatay dadaal, waqti iyo cilmi baaris badan. In kasta oo aan haysannay hal embriyo oo keliya, haddana wuu hirgalay. Aad ayaan u faraxnay."

Uurkaasi wuxuu suurtagal ku noqday farsamo cusub oo loo yaqaan Star (Sperm Track and Recovery), oo ay horumarisay Jaamacadda Columbia. Nidaamkani wuxuu adeegsadaa sirdoon macmal ah (AI) si uu u aqoonsado una helo shahwada "qarsoon" ee laga heli karo ragga qaba azoospermia.

"Waan baqayay. Waxaan moodayay inaanan marnaba dhalin doonin ilmo aniga ii gaar ah," ayuu yiri Samuel, oo loo sheegay in fursaddiisu ahayd 20%. "Taasi waxay ahayd naxdin weyn."

Dhalmo la'aantu waxay saameysaa malaayiin qof dunida oo dhan; qiyaastii lixdii qofba mid ayaa dhib kala kulma carruur dhalidda. Dhalmo la'aanta ragga ayaa qayb ka ah illaa 50% kiisaska, halka 1% ragga oo dhan ay qabaan azoospermia. Taas macnaheedu waa malaayiin rag ah ayaa leh shahwo aad u yar oo aad u adag in la helo. AI-gu wuxuu u noqon karaa rajo kuwaas doonaya inay waalid noqdaan.

Dabayaaqadii sanadkii hore, ka dib shan sano oo horumarin ah, ilmaha ugu horreeya ee ku dhasha nidaamka Star ayaa dunida yimid—lammaane ku dhowaad labaatan sano la tacaalayay dhalmo la'aan ayaa ugu dambayn helay ilmo. Zev Williams, maamulaha Xarunta Taranka ee Jaamacadda Columbia, ayaa xusuustay farxaddaas. "Qof walba farxad ayuu la boodayay," ayuu yiri. "Abaalmarintu waa ilmo nool—taasi waa wax cajiib ah."

Tan iyo dhalashada ilmahaas, Star si joogto ah ayaa loo adeegsadaa, waxaana jira boqollaal qof oo ka kala yimid dunida oo dhan oo sugaya. Williams wuxuu sheegay in 175kii bukaan ee ugu dambeeyay, shahwo laga helay ku dhowaad 30%, dad horay loo sheegay inay gebi ahaanba fursad la'aan ahaayeen.

Tijaabooyin kale ayaa muujiyay in Star ay hesho 40 jibbaar shahwo ka badan baaritaan gacmeed uu sameeyo farsamayaqaan. Sida caadiga ah, hal mililitar oo shahwo ah wuxuu ka kooban yahay malaayiin unug, balse azoospermia mararka qaarkood hal unug oo keliya ayaa ku jiri kara dhammaan muunadda—ama gebi ahaanba waxba.

Fikradda Star waxay Williams ku dhalatay 2020 kadib markii uu akhriyay sida AI-ga loogu adeegsado helidda shahwo cusub. Xog badan oo aadanuhu adkaanayso inuu baaro, ayuu u arkay inay la mid tahay raadinta shahwo naadir ah oo ku dhex jirta khashin unugeed.

Nidaamku wuxuu adeegsadaa chips microfluid ah—dhuumaha aad u dhuuban—iyadoo muunaddu socoto lana baaro ilaa 300 sawir ilbiriqsigiiba. AI-gu wuxuu si waqtigeeda ah u aqoonsadaa shahwada, kaddibna nidaam garaadka macmalka ah ayaa si degdeg ah u kala sooca, isagoo hubinaya inaan la burburin.

Williams wuxuu sheegay in habka Star uu leeyahay xasaasiyad 100% ah, taasoo la micno ah: haddii hal unug jiro, wuu heli karaa.

Xaaladda Samuel, caqabad dheeraad ah ayaa jirtay: Klinefelter awgeed, shahwo kama soo baxdo. Sidaas darteed, dhaqaatiirta kaadi-mareenka ayaa ka soo qaaday shahwo xiniinyaha kadib sagaal bilood oo daawayn hormoon ah. Muunadda ayaa loo diray Jaamacadda Columbia si loo baaro.

Isla waqtigaas, Penelope waxay samaynaysay habka qaadista ugxanta. Caadiyan shahwo cusub ayaa la bixiyaa isla maalintaas si fursadda bacriminta u badato. Wakhti la'aan ayay la tacaalayeen. Star waxay ka heshay siddeed unug oo shahwo ah muunaddii laga qaaday Samuel, kuwaas oo lagu duray ugxanta Penelope. Hal embriyo ayaa noqday mid dhammaystiran.

Ilmahooda—oo laga yaabo inuu noqdo wiilka ugu horreeya ee ku dhasha Star—waxaa la filayaa inuu dhasho dhammaadka Luulyo. "Hadda wax walba dhab ayay u muuqdaan," ayay tiri Penelope.

AI-ga laguma koobin oo keliya helidda shahwada naadirka ah; waxaa sidoo kale loo adeegsadaa hagaajinta daaweynta taranka, sida xisaabinta qiyaasta hormoonnada ee IVF iyo xulashada ugxamo iyo embriyo tayo leh. Si kastaba ha ahaatee, khubaro ayaa ku baaqaya cilmi baaris ballaaran, isla markaana waxay ka digayaan ballan qaadyo xad dhaaf ah.

Samuel, si kastaba, rajo ayuu qabaa. "Hadda xitaa waxaan rajaynaynaa inaan mar kale ilmo helno mustaqbalka," ayuu yiri. "Laakiin ugu yaraan hadda rajo ayaan leennahay—waa wax aan horay u haysan."