Qoys ka kooban 5 qof oo sababsaday bahal laga helo inta badan guryaha Soomaalida

Waxay ahayd 22kii Oktoobar markii xaaska Qaasim Cali ay quraac ahaan u samaysay macmacaan, tuulada 'Mahmood Khanike' oo u dhow magaalada Kanganpur, degmada Kasur ee gobolka Punjab.

Qoysku wuxuu ka koobnaa shan qof: Qaasim Cali (55 jir), xaaskiisa Hasna Bibi (52 jir), iyo saddex wiil oo kala ah Asif Cali (28 jir), Nazim Cali (25 jir), iyo Amanat Cali (15 jir).

Qasim Cali wuxuu ahaa beeraley, saddexdiisa wiilna waxay kala shaqeynayeen beeraha. Maadaama xilligaas lagu guda jiray diyaargarowga goosashada dalagga, waxay caado u ahayd aabaha iyo wiilashiisa inay subaxdii hore kacaan oo ay aadaan beeraha.

Sida ay sheegeen booliiska deegaanka iyo ehellada qoyska, xaaska Qaasim Cali, Hasna Bibi, ayaa 22-kii Oktoobar cuntay macmacaankaas, waxayna sidoo kale siisay ninkeeda iyo saddexdeeda wiil; intaas ka dibna raggu waxay aadeen beeraha si ay u shaqeeyaan.

Hase yeeshee, markii la gaaray saacadda 12-ka duhurnimo, xubnaha qoyska ayaa bilaabay inay dareemaan xanuun, oo marba uu mid soo rito.

Hase yeeshee, halkii ay aadi lahaayeen isbitaalka, qoysku waxay la xiriireen qof 'mudaawaadka' yaqaan oo loo yaqaan 'Peer Sahib' oo ka soo jeeda tuuladooda, kaas oo bukaannada siiyay 'daawo'.

Warbixinno ay booliiska siiyeen Hasna Bibi iyo seygeeda, kuwaas oo joogay isbitaalka ka hor geeridooda, ayaa lagu sheegay in xitaa waagii hore, marka qof qoyska ka mid ah ay ku dhacaan qandho, madax-xanuun, calool-xanuun, ama dhibaato kale oo la mid ah, ay ku bogsan jireen oo kaliya iyagoo neefsanaya hawada uu soo daayo 'Peer Sahib'.

Laakiin markan sidaas ma dhicin; inkastoo saddex maalmood oo xiriir ah lagu sameeyay dadaallo lagu badbaadinayo noloshooda, haddana xaaladda shantan qof ayaa sii xumaanaysay. Markii xaaladdoodu sii darsatay, eheladoodu waxay shantan qof geeyeen Isbitaalka Kanganpur oo qiyaastii 15 kiiloomitir u jira tuulada taariikhdu markay ahayd 25-kii Oktoobar.

Markii ay arkeen xaaladda liidata ee bukaannada, dhakhaatiirtii isbitaalka waxay u gudbiyeen Isbitaalka Xarunta Degmada (DHQ). Sida ay sheegeen booliiska iyo ehelada, dhakhaatiirta Isbitaalka DHQ ayaa iyaguna xaqiijiyay inuu jiro sumow, waxayna bukaannada u wareejiyeen Isbitaalka Guud ee Lahore.

Markii shanta qof la geeyay Isbitaalka Guud ee Lahore fiidkii 25-kii Oktoobar, xaaladdu way ka sii dartay oo waqtigii ayaa laga soo daahay. Habeenkaas wiilkii qoyska ee 25 jirha ahaa, Nazim Cali, ayaa noqday qofkii ugu horreeyay ee geeriyooda, halka kuwa kalena si degdeg ah loogu xiray qalabka neefsiga (ventilators) oo daaweyntoodii la bilaabay. Hase yeeshee, tani waxay ahayd uun bilowgii taxane dhimasho ah oo qoyskaas ku dhacay.

Maalintii xigtay, 26-kii Oktoobar, labadii wiil ee kale, Asif Cali oo 28 jir ahaa iyo Amanat Cali oo 15 jir ahaa, ayaa iyaguna geeriyooday.

Taariikhdu markay ahayd 27-kii Oktoobar, madaxii qoyska, Qasim Cali, ayaa isna geeriyooday isagoo ku jira xaalad daaweyn. Maalintii xigtay, 28-kii Oktoobar, xilli lagu guda jiray tukashada salaadda janaasada ee isaga iyo labadii wiil ee uu dhalay, taas oo ka dhacaysay qabuuraha tuulada, ayaa war laga soo sheegay Isbitaalka Guud ee Lahore in qofkii kaliya ee qoyska ka badbaaday, Hasna Bibi oo 52 jir ahayd, ay iyaduna geeriyootay.

Jawiga murugada ee tuulada ayaa ah mid aad u xanuun badan ka dib geerida shan xubnood oo ka tirsan hal qoys.

Baaritaan lagu sameeyey meydadka

Aftab Ahmed Phulwan, oo ah sarkaal sare oo ka tirsan booliiska degmada Kasur, ayaa u sheegay BBC Urdu in baaritaanka ilaa hadda la sameeyay uu muujinayo in dhacdadan ay u muuqato mid shil ah.

Sida uu sheegay, booliisku waxay dhammaystireen habraacyada sharciga ah sida ku xusan Qodobka 174-aad ee Xeerka Ciqaabta, waxaana xarunta booliiska laga diiwaangeliyay warbixin rasmi ah. Sidoo kale, meydadka afar ka mid ah shantii qof ee geeriyooday ayaa baaritaan (postmortem) loogu sameeyay Isbitaalka Dadweynaha (Civil Hospital).

Sarkaalka booliiska degmada Kasur ayaa sheegay in muunado laga soo qaaday cuntadii macaanayd loo diray Shaybaarka Baaritaannada Sayniska (Forensic Lab) ee Punjab oo ku yaalla Lahore. Go'aanka kama dambaysta ah ee ku saabsan tallaabo kasta oo sharci ah ayaa la qaadi doonaa marka la helo natiijada baaritaanka meydadka iyo warbixinta kama dambaysta ah ee ka soo baxda shaybaarka.

Sida ay sheegeen booliiska deegaanka, markii xubin qoyska ka mid ah oo lagu magacaabi jiray Nazim Cali (25 jir) uu geeriyooday 25-kii Oktoobar, booliiska laguma wargelin dhacdadaas, meydkiisana waa la aasay, taas oo keentay inaan baaritaan caafimaad lagu samayn karin. Si kastaba ha ahaatee, meydadka afarta qof ee kale ayaa markii dambe baaritaan lagu sameeyay.

Waheed Arif, oo ah madaxa saldhigga booliiska Kanganpur, ayaa u sheegay BBC Urdu inuu la hadlay Qaasim Cali iyo xaaskiisa Hasna Bibi, kuwaas oo daaweyn ugu jiray Isbitaalka Guud ee Lahore. Wuxuu xusay inuu ka qoray hadalladoodii ugu horreeyay, iyagoo booliiska u sheegay inaysan cidna colaad u qabin, isla markaana qoysku ay subaxdii quraac ahaan u cuneen oo kaliya cuntadaas macaanayd.

Waheed Arif ayaa yiri, "Waxay ahaayeen qoys miyi ah oo nolol fudud ku nool, waxbarasho la'aantooda awgeedna, xanuunnada fudud waxaa inta badan lagu daweyn jiray deegaanka, iyadoo loo tagi jiray qof daawo dhaqameed wax ku daweeya. Xitaa toddoba maalmood ka hor, markii calaamaduhu soo baxeen ka dib markii ay cuneen cuntadaas macaanayd ee sunta ahayd, waxay u arkeen inay ka wanaagsan tahay inay daaweyn ka raadsadaan qofkaas halkii ay dhakhtar u tagi lahaayeen".

Sarkaalka booliiska ayaa sheegay in dhakhaatiirtii uu la hadlay, kuwaas oo kiiskan baaray, waxayna walaac ka muujiyeen in sun ay ku faaftay jirkooda dadkan, balse booliisku waxay gaari karaan gunaanad kama dambays ah oo kaliya marka la helo natiijooyinka shaybaarka.

Wuxuu intaas ku daray in markii xaaladda dadkani ay sii xumaatay saddex maalmood ka dib, ay si degdeg ah isbitaalka u aadeen, balse xilligaas ay xaaladdu mar horeba ka sii dartay. Sarkaalka booliiska Waheed Arif ayaa sheegay in baaritaanka booliisku uu socdo, isla markaana ay sugayaan warbixinta baaritaanka meydka iyo warbixinada ka imanaya Shaybaarka Sayniska Dembi-baarista ee Punjab (Punjab Forensic Lab), kuwaas oo marka la helo kadib la soo saari karo go'aan sharci oo kama dambeys ah.

Wasiirka Caddaaladda ee Punjab, Rana Muhammad Iqbal Khan, ayaa sidoo kale ka war helay dhacdadan, wuxuuna warbixin ka dalbaday Guddoomiy ku xigeenka degmada Kasur, isagoo faray in baaritaan qoto dheer lagu sameeyo dhacdadaas.

Dadka tuulada oo hadal hayey Qorrato

Rana Jahangir wuxuu deggan yahay tuuladii ay dhacdadan ka dhacday.

Rana Jahangir wuxuu sheegay in markii hore aan la soo hadal qaadin dhacdada ku saabsan in xamaarato (nooc ka mid ah qorratada) ay ku dhacday cuntada macmacaanka ah. Hase yeeshee, sida ay sheegeen qaraabada qoyska, madaxa qoyska oo lagu magacaabo Qasim Cali ayaa dhakhaatiirta isbitaalka DHQ u sheegay in xamaarato ay ku dhacday cuntada. Waxay sheegeen in xamaaratadaas iyo cuntadii ku hareeraysnaydba la saaray oo la tuuray, kadibna qoysku ay cuneen cuntadii hartay.

Wuxuu sheegay in tuuladu ay aad ugu dhowdahay xadka u dhexeeya waddamada Pakistan iyo India, ayna ka jiraan adeegyo caafimaad oo aad u liita. "Halkan kama jiro isbitaal weyn iyo xitaa xarun waxbarasho midna. Xaaladdan oo kale, cidna ma oga xaaladda adag ee aan annaga dadka tuulada ah ku nool nahay.

Sida uu sheegay, "Tuulada Mahmud Khanke, dadku waxay ku tiirsan yihiin xoolo dhaqasho iyo beero falasho. Qoyska dhibaatadu gaartay waxay leeyihiin wiil iyo gabar ka badbaaday masiibada, maadaama ay guursadeen oo ay guryo kale ku noolaayeen... Dadkani waxay ahaayeen kuwo nabadda jecel, cidna colaad kalama dhaxeyn. Ma garanayno cidda ka mas'uulka ah geeridooda".

Suxufiga u dhashay Kasur, Salman Yousuf, ayaa sheegay in tuulada Mahmood Khanike ay ku taal dhinaca kale ee Webiga Sutlej, meel u dhow Kanganpur, waxaana loo arkaa mid ka mid ah meelaha ugu saboolsan ee ugu dhow webiga.

"Masaafada u dhaxaysa magaalada Kanganpur iyo Webiga Sutlej waa qiyaastii 15 kiiloomitir; hase yeeshee, maadaama tuulada Mahmood Khanike ay aad ugu dhowdahay webiga, ama ay ku taal dhinaca kale, waxay u jirtaa oo kaliya hal ilaa hal iyo bar kiiloomitir marinka webiga Sutlej. Taasi waa sababta aaggan uu u noqdo meesha ugu horreysa ee ay saameeyaan daadadka marka heerka biyaha webigu kor u kacaan".

Salman Yusuf ayaa sheegay in dadka tuuladan ay ku adag tahay inay ka gudbaan ciidda webiga, taasina ay tahay sababta ay dhif iyo naadir ugu yimaadaan magaalada. Sida muuqata, dhacdadan ka dib, halkii ay magaalada u iman lahaayeen si ay daaweyn u helaan, waxay isku dayeen inay tuulada dhexdeeda isku daaweeyaan iyagoo isticmaalaya daawooyin dhaqameed, balse kuma guulaysan.

Abdullah Kharal, oo ah qaraabo la ah Qaasim Cali, madaxa qoyskan masiibadu ku dhacday, ayaa sheegay in Qaasim Cali uu ahaa qof qalbi furan oo aan waxba ka baqin, isla markaana aad u danayn jiray shaqadiisa.

Abdullah Kharal wuxuu sheegay inuusan hubin in cuntada macaan ay ku jirtay xamaarato iyo in kale. "Waa arrin walaac weyn nagu haysa: sidee bay xamaaratadaasi u yeelan kartaa sun intaas le'eg oo sababi karta dhimashada shan qof? Waa in booliisku si qoto dheer u baaraan dhacdadan".