Waa kuwee shaqsiyaadka Muslimiinta ugu saamaynta badan dunida?

Ra’iisul Wasaaraha Pakistan, Shehbaz Sharif, iyo Taliyaha Ciidanka Milatariga, Field Marshal Asim Munir.
Published
Waqtiga akhriska: 7 daqiiqo

Ra'iisul Wasaaraha Pakistan, Shahbaz Sharif, iyo Taliyaha Guud ee Ciidamada Qalabka Sida, Field Marshal Caasim Muniir, ayaa si wada jir ah u qaatay kaalinta ugu sarreysa liiska ugu dambeeya ee 500-ta ee qof ee Muslimiinta ah ee adduunka ugu saameynta badan.

Liiskan waxaa sidoo kale lagu soo daray Boqorka Sacuudi Carabiya, Salmaan bin Cabdulcasiis, Dhaxal-sugaha Boqortooyada, Maxamed bin Salmaan, iyo Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdogan.

Waxaa kale oo liiska ku jira Ra'iisul Wasaarihii hore ee Pakistan, Imraan Khan. Warbixinta oo ka hadlaysa doorka gudaha ee Caasim Muniir, waxay sidoo kale xustay xabsi ku haynta Imraan Khan iyo tallaabooyinka adag ee loo adeegsaday ka hortagga khilaafka siyaasadeed.

Liiskan waxaa sannad kasta soo saara Machadka Royal Islamic Strategic Studies Centre (RISSC), oo xaruntiisu tahay magaalada Amman ee dalka Urdun, waxaana lagu magacaabaa 'The Muslim 500'.

Waxaa lagu soo ururiyaa shakhsiyaadka Muslimiinta ah ee loo arko inay ugu saameynta iyo miisaanka badan yihiin dunida Islaamka.

Sida uu machadku sheegay, liiska 2027-da waa markii ugu horreysay ee shan qof oo isku mid ah la siiyo kaalinta koowaad.

RISSC waxay sheegtay in sababta ugu weyn ee go'aankan ay tahay Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makkah, kaas oo la saxiixay 7-dii Agoosto 2026.

Sida lagu sheegay warbixinta uu machadku soo saaray, heshiiskani wuxuu hal isbaheysi ku mideeyay dhaqaalaha xooggan ee Sacuudi Carabiya, tignoolajiyada iyo awoodda warshadaha ee Turkiga, iyo awoodda militari ee Pakistan.

Daabacaadda ayaa sheegtay in iskaashigan difaaca, oo ku dhisan mabda'a ah "Mid baa u taagan dhammaan, dhammaanna waxay u taagan yihiin mid", uu si muuqata u beddelay jiheynta siyaasadda gobolka.

Hoggaamiyeyaasha Turkiga, Sacuudiga iyo Pakistan oo ka qaybgalaya munaasabaddii lagu saxiixayay heshiis difaac oo saddex geesood ah, kaasoo ka dhacay magaalada Maka
Qoraalka sawirka, Hoggaamiyeyaasha Turkiga, Sacuudiga iyo Pakistan oo ka qaybgalaya munaasabaddii lagu saxiixayay heshiis difaac oo saddex geesood ah, kaasoo ka dhacay magaalada Maka.

Doorka 'daaha gadaashiisa' ee Caasim Muniir iyo 'caannimada' Imraan Khan oo la xusay

Iska gudbi, siina wada aqrinta
BBC Somali xayeysiin WhatsApp
BBC Somali WhatsApp

Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.

Halkaan kaga soo biir

Dhamaadka xayeysiinta

Warbixinta la socota liiskan waxaa ku jira qiimeynno gaar ah oo laga bixiyay Ra'iisul Wasaaraha Pakistan, Shahbaz Sharif, iyo Taliyaha Ciidamada Qalabka Sida, Caasim Muniir.

Shahbaz Sharif, warbixintu waxay sheegtay inuu yahay Ra'iisul Wasaarihii 24-aad ee Pakistan, oo markii labaad xilka la wareegay bishii Maarso 2024.

Waxaa lagu tilmaamay inuu yahay hoggaamiye dadaal badan oo adag, waxaana lagu sheegay in xilligii xukuumaddiisa, Pakistan ay ka soo baxday dhibaato dhaqaale oo culus iyo halista ku dhicidda musalafnimada, ayna u dhaqaaqday dhinaca xasilloonida dhaqaale. Sida warbixintu sheegtay, tilmaamayaasha dhaqaalaha way soo hagaageen, sicir-bararka hoos ayuu u dhacay, keydka lacagaha qalaadna wuu kordhay.

Warbixinta waxay sidoo kale xustay in Shahbaz Sharif uu hoggaamiyayaasha Sacuudi Carabiya iyo Turkiga la saxiixay Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makkah, kaas oo loo arko tallaabo muhiim ah oo ku saabsan iskaashiga difaaca ee dunida Muslimka.

Intaa waxaa dheer, warbixintu waxay doorkiisa ku tilmaamtay dadaallada dhexdhexaadinta ee Bariga Dhexe, gaar ahaan sida Pakistan loogu soo bandhigay dhexdhexaadiye dhexdhexaad ah oo ka shaqeynaya xiisadda u dhaxeysa Iiraan, Mareykanka iyo Israa'iil.

Hase yeeshee, warbixintu waxay sidoo kale xustay in Shahbaz Sharif uu weli la tacaalayo caqabado gudaha ah, sida dhibaatooyinka dhaqaale, sicir-bararka, culayska deymaha, xiisadda siyaasadeed, iyo caannimada sii socota ee Ra'iisul Wasaarihii hore, Imraan Khan, oo xabsiga ku jira.

Sawir: Warbixinta 'The Muslim 500' waxay sidoo kale soo qaadatay tallaabooyinka Field Marshal Caasim Muniir ee la xiriira khilaafka siyaasadeed.

Marka laga hadlayo Caasim Muniir, warbixintu waxay sheegtay inuu yahay Taliyaha Ciidamada Difaaca iyo Taliyaha Ciidanka Dhulka ee Pakistan, islamarkaana uu hoggaamiyo ciidanka lixaad ee ugu weyn adduunka.

Sida daabacaaddu sheegtay, markii loo dalacsiiyay darajada Field Marshal bishii Maajo 2025, ayuu sii kordhay saameyntiisa 'siyaasadeed, militari iyo dastuuri'. Warbixintu waxay sidoo kale xustay inuu yahay Taliyihii ugu horreeyay ee Ciidanka Pakistan oo ah Xaafidul Qur'aan.

Warbixintu waxay iftiimisay marxaladaha ugu muhiimsan ee xirfaddiisa, oo ay ku jiraan hoggaamintii uu u hayay Sirdoonka Militariga iyo Sirdoonka Adeegyada Dhexdooda (ISI), doorkii uu ka qaatay xiisaddii India iyo Pakistan ee 2025, iyo ka qeybgalkiisa Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makkah oo ay la galeen Sacuudi Carabiya iyo Turkiga.

Sida daabacaaddu sheegtay, diblomaasiyaddii qarsoonaa ee uu Field Marshal Caasim Muniir ka waday daaha gadaashiisa ayaa suurto-gelisay in la dhexdhexaadiyo Mareykanka iyo Iiraan, taas oo keentay xabbad-joojin ku-meel-gaar ah oo gobolka ka dhacday. Doorkaas waxaa si cad u ammaanay Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump.

Warbixintu, iyadoo ka hadlaysa doorka gudaha ee Field Marshal Caasim Muniir, waxay sheegtay inuu qaatay mowqif adag oo ku saabsan ilaalinta nidaamka qaranka, isagoo ku dadaalay inuu sugo xasilloonida siyaasadeed iyo midda dhaqaale.

"Waxaa arrintan ku jira xabsi ku haynta Ra'iisul Wasaarihii hore Imraan Khan iyo si adag oo loo caburiyay khilaafka siyaasadeed."

Warbixintu waxay sheegtay in tallaabooyinkan uu qaaday Field Marshal Caasim Muniir si weyn loogu dhaleeceeyay, taas oo hoos u dhigtay caannimadiisa qayb ballaaran oo ka mid ah shacabka Pakistan. Hase yeeshee, sida daabacaaddu sheegtay, saameyntiisa gobolka iyo caalamka, iyo doorkiisa juqraafi-siyaasadeed, ayaa weli ah mid aad u muhiim ah.

Warbixintu waxay sidoo kale soo bandhigtay shakhsiyaad kale oo caan ah oo ka soo jeeda Pakistan.

Ra'iisul Wasaarihii hore, Imraan Khan, ayaa isna ku jira liiska, waxaana uu galay kaalinta 24-aad ee qaybta hoggaamiyayaasha iyo siyaasiyiinta.

Muuqaal muujinaya isu-soo-bax dadweyne oo ka dhacaya meel ay suran tahay boorar ay ku sawiran yahay Marshal Asim Munir.
Qoraalka sawirka, Muuqaal muujinaya isu-soo-bax dadweyne oo ka dhacaya meel ay suran tahay boorar ay ku sawiran yahay Marshal Asim Munir.

Warbixintu waxay tiri: "Inkastoo uu muddo dheer xabsiga ku jiro, Imraan Khan wuxuu weli haystaa taageero shacab oo aan caadi ahayn. Xisbigiisu, inkastoo cadaadiska hay'adaha iyo caburinta lagu hayay, wuxuu helay kuraasta ugu badan doorashadii guud ee 2024."

Liiska waxaa ku jira caalimkii caanka ahaa, Taqi Usmani, oo galay kaalinta 7-aad, wacdiyaha caanka ah, Mawlana Tariq Jamil, oo galay kaalinta 32-aad, Mawlana Nazarur Rahman oo ka tirsan Tablighi Jamaat, oo galay kaalinta 41-aad, iyo aasaasaha Dawat-e-Islami, Muhammad Ilyas Attar Qadri, oo galay kaalinta 44-aad.

Qaybta warbaahinta waxaa ku jira saxafiga Pakistan ee caanka ah, Hamid Mir, iyo milkiilaha kanaalka telefishinka ARY, Salman Iqbal.

Sidoo kale waxaa ku jira Amiirka Jamaat-e-Islami Pakistan, Hafiz Naeemur Rahman, aasaasaha Idara Minhaj-ul-Quran, Tahir-ul-Qadri, u dhaqdhaqaaqa waxbarashada ee ku guuleysatay Abaalmarinta Nobel, Malala Yousafzai, Dr. Umar Saif oo ku takhasusay tignoolajiyada iyo dowladnimada dijitaalka ah, iyo fiisigiste Professor Irfan Siddiqui, oo ay la socdaan magacyo kale oo badan oo Pakistan ah oo ku jira qaybo kala duwan.

Shakhsiyaadka caalamiga ah ee ka dambeeya kaalinta koowaad ee wadajirka ah ee hoggaanka Sacuudi, Pakistan iyo Turkiga, liiska waxaa sidoo kale ku jira Hogaamiyaha Sare ee Iiraan, Ayatollah Ali Khamenei, Amiirka Qatar, Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, Boqorka Morocco, Mohammed VI, Boqorka Jordan, Abdullah II, iyo Suldaanka Oman, Haitham bin Tariq.

Hoggaamiyaha Taliban ee Afghanistan, Mullah Haibatullah Akhundzada, ayaa isna ku jira liiska isagoo galay kaalinta 19-aad.

Liiska waxaa sidoo kale ku jira Duqa London, Sadiq Khan, Duqa New York, Zohran Mamdani, iyo hoggaamiyaha ururka Falastiiniyiinta ee Hamas, Khalil al-Hayya.

Shakhsiyaadka Muslimiinta ah ee saameynta leh, maxay ku saleysan tahay xulashadooda?

Warbixintu, iyadoo sharraxaysa go'aankan, waxay sidoo kale iftiimisay habka liiska loo diyaariyo.

Machadka Royal Islamic Strategic Studies Centre wuxuu warbixintiisa ku sheegay in liiskan lagu soo daro dadka saameyn la taaban karo ku yeeshay ummadda Muslimka ah ama u qabtay adeegyo waaweyn, isagoo sidoo kale faahfaahiyay waxa 'saameyn' looga jeedo marka liiska la diyaarinayo.

Sida machadku sheegay, saameyn waxaa loola jeedaa awoodda uu qofku u leeyahay inuu ku saameeyo dunida Muslimka ama Muslimiinta, hadday tahay dhinaca dhaqanka, fikirka, maaliyadda, siyaasadda ama dhinac kale oo muuqda.

Warbixintu waxay sheegtay in saameyntan laga eegi karo dhinacyo kala duwan, hadday tahay mid togan ama mid taban. Si kastaba ha ahaatee, marka liiska la diyaarinayo, shuruuda ugu muhiimsan waa saameynta uu qofku leeyahay, ee ma aha ra'yiga togan ama taban ee laga qabo isaga.

Isla mar ahaantaana, daabacaaddu waxay caddeysay in ku darista qofka liiska aysan macnaheedu ahayn in la taageerayo fikradahiisa ama mowqifkiisa.

Ra’iisul Wasaarihii hore ee Pakistan, Imran Khan, oo ay hareereeyeen ciidamada ammaanka xilli uu ka qaybgalayay dhageysiga dacwad maxkamadeed.
Qoraalka sawirka, Ra'iisul Wasaarihii hore ee Pakistan, Imran Khan, oo ay hareereeyeen ciidamada ammaanka xilli uu ka qaybgalayay dhageysiga dacwad maxkamadeed.

Sida warbixintu sheegtay, saameynta qofka laguma qiyaaso oo keliya tirooyin, sida tirada taageerayaashiisa, tirada buugaagtiisa, ama caannimadiisa, balse waxaa sidoo kale la eegaa inta iyo sida uu dadka iyo bulshada u saameeyay muddo dheer. Sidaa darteed, caannimada ku meel gaarka ah marka la barbar dhigo, saameynta waarta iyo adeegyada nolosha oo dhan ayaa muhiimad dheeraad ah la siiyaa.

Warbixintu waxay sheegtay in diyaarinta liiska lagu tixgeliyo tilmaamayaasha bulshada, ra'yiga dadweynaha iyo ra'yiga khubarada. Machadku sannad kasta muddo bil ah ayuu dadweynaha ka codsadaa inay soo magacaabaan dadka ay u arkaan inay mudan yihiin, wuxuuna dib u eegaa soo jeedimaha soo gaara.

Sida daabacaaddu sheegtay, marka la barbar dhigo hawlaha dhow ee qofka, adeegyadiisa iyo saameyntiisa nolosha oo dhan ayaa miisaan dheeraad ah la siiyaa. Intaa waxaa dheer, muhiimad gaar ah ayaa la siiyaa dadka furay waddooyin cusub oo ku jira dhinacyadooda, ama kuwa saameyn muuqata ku leh meel fog.

Machadku wuxuu shakhsiyaadka u qaybiyay 13 qaybood, oo ay ku jiraan cilmiga diinta, siyaasadda, maamulka arrimaha diinta, wacdiyayaal iyo hoggaamiyayaal ruuxi ah, adeegyada samafalka, arrimaha bulshada, ganacsiga, sayniska iyo tignoolajiyada, fanka iyo dhaqanka, warbaahinta, ciyaaraha, iyo kooxaha xagjirka ah.

Laakiin sannad kasta liiskan waxaa lagu dhaleeceeyaa sidoo kale, ku darista magacyo qaar ayaa noqota mid muran dhalisa.

Tusaale ahaan, qoraal 2009-kii oo ku jiray wargeyska Guardian ayaa sheegay in dad badan oo ku jira 50-ka sare ama ay yihiin madaxda dowladaha, taas oo sabab u ah saameynta ay si toos ah u helaan faa'iido, ama ay hayaan jagooyin ay ku heleen dhaxal.