Ma run baa in dayaxu uu ka sii fogaanayo dhulka?

Marka laga hadlayo cilmiga xiddigiska, dayaxu si tartiib tartiib ah ayuu uga sii fogaanayaa Dhulka.

Masaafada u dhaxaysa dayaxa iyo dhulka waxay kordhaysaa qiyaastii saddex sentimitir sannadkii.

Arrintan waxaa sababa isdhexgalka xoogagga cufis-jiidadka ee u dhexeeya dhulka, badaha, iyo dayaxa.

Saamayntani innagana way ina taabanaysaa. Marka dayaxu inaga sii fogaado, wareegga dhulku wuu gaabiyaa. Taasina waxay keeni kartaa in mustaqbalka fog ay maalmahu yara dheeraadaan.

Hannaankan waa mid aad u gaabis ah oo qaata waqti dheer. Waxaa la qiyaasaa in uu qaadan karo ilaa 200 milyan oo sano.

Sidee ayuu dayaxu ku samaysmay?

Mid ka mid ah fikradaha ayaa sheegaya in dayaxu markii hore ahaa meerayaal yar oo xor ah, oo markii dambe ay cufis-jiidadka dhulku qabteen.

Waxaa la rumeysan yahay in meeraha Mars uu sidaas ku helay labada dayax ee la yiraahdo Phobos iyo Deimos.

Fikrad kale ayaa leh in dayaxa iyo dhulku ay si wadajir ah uga samaysmeen daruur ka kooban boodh iyo gaas. Inkasta oo tani ay si fiican ula jaanqaadi karto wareegga dayaxa, haddana si cad loo ma sharxi karo sababta dayaxu uga cuf yar yahay dhulka.

Waqtigan xaadirka ah, fikradda ay saynisyahannadu inta badan taageeraan waa tan la yiraahdo "saameynka weyn". Waxay sheegaysaa in meerayaal la yiraahdo Theia oo cabbir ahaan la mid ah Mars uu ku dhacay dhulka qiyaastii 4.5 bilyan oo sano ka hor.

Dayaxa ayaa la aaminsan yahay in uu ka samaysmay walxo fudud oo ka baxay dhulka kaddib isku dhacaas, halka qaybta culus ee dhulku ay meesha ku hadhay.

Sidee ayuu u saameeyaa nolosheenna?

Dayaxu saameyn weyn ayuu ku leeyahay dhulka.

Saameynta ugu weyn waa kor u kaca iyo hoos u dhaca hirarka badda.

Waxaa jira saameyn kale oo aan si fudud loo arki karin. Tusaale ahaan, dayaxu wuxuu door weyn ka ciyaaraa xakamaynta leexashada iyo xawaaraha wareegga dhulka.

Haddii dayaxu aanu jiri lahayn, leexashada dhulka waxay noqon lahayd mid aad u weyn oo si degdeg ah isu beddesha. Taasina waxay keeni lahayd kala duwanaansho aad u weyn oo u dhexeeya xilliyada sannadka iyo isbeddel cimilo oo aad u daran.

Saamaynta ka dhalan karta

Dayaxu si tartiib tartiib ah ayuu uga sii fogaanayaa dhulka, taasina mustaqbalka waxay saameyn ku yeelan kartaa nolosha ka jirta dhulka.

Si kastaba ha ahaatee, si ay saameyntaas u muuqato waxay qaadan kartaa balaayiin sano, sida ay sheegtay saynisyahanka hawada Maggie Aderin-Pocock.

Masaafada u dhaxaysa dhulka iyo dayaxa waxay kordhaysaa qiyaastii 3.78 sentimitir sannadkii.

Tani waxay u ekaan kartaa wax yar, laakiin muddo aad u dheer kaddib waxay keeni kartaa isbeddelo saameynaya nolosha dhulka. Waxay xitaa keeni kartaa in wareegga dhulka uu sii gaabto, taas oo saameyn karta maalmaha iyo hab-dhaqanka guud ee meeraha.

Habka uu dayaxu uga sii fogaanayo dhulka

Waxa aan weli si cad loo fahmin waa sida nidaamka dhulka iyo dayaxu uu u soo maray horumar 4.5 bilyan oo sano ee la soo dhaafay.

Sidee ayuu isu beddelay waqtiga ay ku qaadato dhulku in uu wareego iyo waqtiga uu dayaxu ku wareego dhulka? Daraasado badan arrintan si buuxda iskuma raacsana, waxaana loo baahan yahay caddeymo ka imanaya taariikhda qadiimiga ah ee dhulka.

Arrintaas ayaa cilmiga dhulka door muhiim ah ka ciyaari karta. Cilmi-baarayaal ay ka mid yihiin Tom Uhlenfeldt iyo Christoph Heubeck oo ka tirsan machad cilmiga dhulka ah ayaa dib u baaray xog hore oo ku jirta diiwaanka dhagaxyada.

Xogtan waxaa laga helay dhagaxyo aad u qadiimi ah oo ku yaalla Koonfur Afrika, gaar ahaan meel loo yaqaan Moodies Group, kuwaas oo jira qiyaastii 3.22 bilyan oo sano.

Lakabyada is-beddelaya ee dhagaxyadan ayaa muujinaya qaabab soo noqnoqda, kuwaas oo la rumeysan yahay in ay la xiriiraan isbeddelka xoogga hirarka badda ee ka dhasha wareegga dayaxa. Tani waxay siisaa saynisyahannada tilmaamo ku saabsan sida nidaamka Dhulka–Dayaxa uu u shaqeyn jiray waqtiyadii hore.