Dhallinyaro baahi caafimaad ay qabeen darteed u bartay cilmiga caafimaadka

Bereket Bekele, oo baraha bulshada looga yaqaan Kimbifida, wuxuu yiri: "Waxaan dareemayay in aan ahay qofka kaliya ee qaba waxa loo yaqaan 'laf-dhabarta kala qeybsan" ka hor inta aanan ku biirin TikTok sagaal bilood ka hor."

"Ma aanan malaynaynin in uu jiro qof kale oo qaba dhibaatadan sida aniga oo kale," ayuu yiri Bekele oo intaas ku daray, "aad ayaan u jeclaa in aan la kulmo qof kale."

Bereket wuxuu sheegay in xitaa hooyooyinka uurkooda aan dhibaatada laheyn ee si caafimaad ah ku dhamaada aysan aqbali karin in cunugooda dhabarka ku lahaado buro.

Waxa loo yaqaan 'Spina bifida" waxa uu ilmaha ku dhashaa iyadoo laf-dhabarta ay qaloocan tahay sida buro ku taal dhabarka ay u muuqato.

Dr. Nebiat Tesfaye, aas-aasaha ururka loo yaqaan 'ABD', wuxuu ku dhashay iyadoo dhabarkiisu qaloocan yahay sida Bereket oo kale.

Dr. Nebiat, oo hadda 33 jir ah, waxaa lagu sameeyay qalliin markii uu jiray 22 sano. Wuxuu sheegay in tani ay ku keentay dhibaatooyin, gaar ahaan lugtiisa midig, wuxuuna yiri: "Waxaan la kulmay caqabado badan, gaar ahaan markaan korayay oo aan ka gudbay fasalka siddeedaad."

Markii uu sii weynaaday, dhakhaatiirta jimicsiga jirka waxay kula taliyeen in uu sameeyo jimicsi badan si uu u xoojiyo lugihiisa. Dr. Nebiat, oo si joogto ah u ciyaari jiray kubbadda cagta iyo ciyaaro kale, wuxuu marar badan galay qalliinno lugaha looga sameeyay.

Dr. Nebiat wuxuu sheegay in laf-dhabarta soo taagan aysan ahayn wax qofka laga daaweeyo oo guriga uu ku noqdo, isagoo sheegay in ay jirto dhaawac neerfaha ah: "Waxaan qabaa dhaawac neerfaha lugahayga ah."

Bereket wuxuu xusuustaa in qalliin kii ugu dambeeyay uu galay toban sano ka hor, markaas oo uu jiray 13 sano.

Bereket wuxuu dhawaan qaatay shahaadada koowaad ee jaamacadda ee kalkaaliyennimada. Wuxuu BBC u sheegay in sababta uu u doortay in uu barto caafimaadka ay aheyd in uu ku dhashay dhibaato dhinaca laf-dhabarka ah oo soo taagan.

Si aan u ogaado halka ay cilladan ka timaado ayaa keentay in aan barto caafimaadka ayuu yiri Bereket.

Maxay tahay laf-dhabarka soo taagan

Laf-dhabarta soo taagan waxaa inta badan keena fitamiinka loo yaqaan Folic Acid oo ku yaraado hooyada saddexda bilood ee uurkeeda ugu horeeya.

Carruurta dhibaatada laf-dhabarka qaba waxay ku dhashaan iyadoo barar aan caadi aheyn uu ka muuqdo dhabarka, madaxa, ama qoorta xagga dambe.

Dr. Nebiat wuxuu sheegay in ay jiraan shan arrimood oo sababi kara waxa loo yaqaan 'Laf-dhabarta soo taagan', tan ugu weyn ayaa ah marka hooyadu jirkeeda ku yar yahay Folic Acid.

Dr. Nebiat oo xiganaya daraasad uu sameeyay Machadka Caafimaadka Dadweynaha Itoobiya ayaa sheegay in hadda 50% haweenka Itoobiya uu ku yar yahay Folic Acid.

Sidoo kale, haddii hooyadu cayilan tahay, isticmaasho daroogo ama qabto sonkorow ama suuxdin, waxay dawooyinka ay qaadato kordhin karaan halista ilmaha gaareysa.

Dr. Nebiat wuxuu sharaxay in ay jiraan saddex nooc oo 'Spina Bifida ah', mid ka mid ahna waa tan ugu caansan, waxayna laf-dhabarta noqotaa labo qeybood ama way kala go'an tahay.

Carruurta leh noocan waxaa laga yaabaa in ay ku dhashaan maqaarka oo qaro weyn leh, sidaas darteed mararka qaar lama ogaado ilaa in lagu sameynayo baaritaan kale.

Nooca labaad waxaa loo yaqaan 'Meningocele', waa sida meel kuusan oo biyo ay ku jiraan oo dhabarka ka soo baxda. Waxaa lagu daaweyn karaa qalliin.

Dr. Nebiat wuxuu sheegay in dhibaatooyinka aysan ku koobneyn lugaha oo kaliya, balse ay saameeyaan "kilyaha iyo kaadi-haysta," taas oo keenta dhibaatooyin kale.

Sidee looga hortagi karaa dhibaatadan caafimaad?

Dr. Nebiat wuxuu ku taliyay in uurka oo la qorsheeyo ay tahay xalka ugu muhiimsan ee looga hortaggo cudurkan.

Dr. Nebiat wuxuu sheegay in loo baahan yahay in haweeneydu qaadato Folic Acid haddii ay qorsheyneyso in ay uur yeelato. Sidoo kale waxaa muhiim ah in lala tashado dhakhtarka haddii ay jirto qorshe miisaan dhimis, isticmaalka Jaadka, ama dawooyin kale.

Ethiopia waxay bilowday in ay ku darto Folic Acid burka qamadiga si qasab ah oo sharci ah. Dalal ka badan 60 ayaa si sharci ah cuntada ugu daraya Folic Acid halka dalal kale oo gaaraya 15 ay si iskood ah ugu daraan.

Macluumaad ka yimid Wasaaradda Caafimaadka Itoobiya ayaa sidoo kale muujinaya in cuntooyin badan oo aan cunno ay leeyihiin Folic Acid, sida digirta, kaabashka, iyo digaagga.

Halkee lagu daaweeyaa?

Hay'ad uu aas-aasay Dr. Nebiat waxay taageertaa daaweynta carruurta laf-dhabarka dhibaatada ka qaba ee la geeyo isbitaallada St. Peter's iyo Zewditu ee Addis Ababa.

Dr. Nebiat wuxuu sheegay haddii neerfaha uu dhaawacmo, in aysan jirin daawo dib ugu celin karta sidii hore, balse daaweyntu ay ka caawiso in ay nolol wanaagsan ku noolaadaan.

Bereket wuxuu sheegay in markii uu baraha bulshada kaga hadlay xaaladdiisa ay dad badan taageereen isaga iyo carruur kale oo la mid ah.

Kimbifida oo bartiisa TikTok ay ku xiran yihiin dad ka badan 270,000 ayaa yiri, "Baraha bulshada ayaan soo galay maxaa yeelay waxaan ka daalay in aan qof kasta u sharaxo".

Hadda, marka laga reebo sharaxaadda, wuxuu awood u yeeshay in uu lacag ururiyo oo taageero siiyo kuwa kale.

Ilaa hadda wuxuu caawiyay in ka badan 15 carruur ah iyo qoysaskooda, isagoo ururiyay ilaa laba milyan oo birr.