Mba Itiopịa amalitela ntuliaka mana ọ bụghị mmadụ niile ga-atụ vootu

Otu nwaanyị yi uwe isi awọ na akwa isi ma yiri ugogbe anya na-atụ vootu na Shalla Park n'Addis Ababa.

- Onye dere ya, Kaleb Moges
- Ndị mere akụkọ a, BBC Africa
Mgbe e biputara ya nkeji 59 gara aga
Oge e ji agụ akụkọ nkeji 5

Ntuliaka ọha nke mba Itiopịa amalitela dịka esemokwu na-aga n'ihu n'akụkụ ụfọdụ nke mba ahụ, nke pụtara na ọtụtụ mmadụ agaghị enwe ike ịtụ vootu.

N'eziokwu, mpaghara Tigray dum nke dị n'ebe ugwu mba ahụ, nke na-agbalị ịgbake site n'agha obodo siri ike nke kwụsịrị na 2022, agaghị esonye na ntuliaka ahụ.

Ọ bụ ntuliaka nke asaa kemgbe a kwaturu ọchịchị ndịagha na 1991 - ọgbaaghara nke butere ikewapụ Eritrea afọ abụọ ka nke ahụ gasịrị - ọ na-emekwa ka mmekọrịta Itiopịa na onye agbata obi ya nke ugwu na-adịkwa njọ ọzọ.

A na-achịkwa mgbasa ozi nke ọma dịka ọtụtụ ụlọmgbasa ozi gụnyere BBC, enwetabeghị ikike mgbasa ozi.

Kedụ onye nwereike imeri?

Praịm Minista Abiy Ahmed - ọ bụ ezie na a họpụtaghị ya site na ntuliaka. Ndị na-eme ntuliaka na-ahọpụta ndị nnọchiteanya na omeiwu nke nwere ndị omeiwu 547, pati nke nwetara okwa 274 ga-enweta ikike ịhiwe gọọmentị ga-achị mba ahụ ruo afọ ise na-abịanụ.

Abiy, dị afọ iri anọ na itoolu, batara n'ọchịchị na 2018 mgbe ngagharị iwe megide gọọmentị gbasaara megide Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF), otu njikọ aka - nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị si Tigray na-achị - nke chịrị kemgbe 1991.

Ọ gara n'ihu kwasaa otu EPRDF, nke o so na ya, wee jiri otu Prosperity Party ya dochie ya, ụdị ọchịchị etiti na nke gọọmentị etiti ejighị ike achịkwa.

Skip Lee akụkọ ndị ọzọ ga-amasị gị ebe a and continue readingLee akụkọ ndị ọzọ ga-amasị gị ebe a

End of Lee akụkọ ndị ọzọ ga-amasị gị ebe a

Otu nwaanyị yi uwe anụnụ anụnụ na akwa isi na-agafe ahịhịa dị n'ihu ihe osise Abiy Ahmed. E sere ya na uwe ojii, uwe elu ọcha na taị uhie dịka o jidere aka ya n'elu obi ya. — Nkọwa foto, A na-akpọ Abiy Ahmed onye na-akwado ọchịchị onye kwuo uche ya na nnwere onwe ndịntaakụkọ n'oge gara aga.

Prọfesọ Merera Gudina, onye ndọrọndọrọ ọchịchị na-agba gọọmenti ụkwụ na onye otu Oromo Federalist Congress, boro ebubo na ntuliaka na-abịa bụ nke agaghị azọ azọ n'akụkọ ihe mere n'Itiopịa.

Skip Akachasị Gụọ and continue reading

Akachasị Gụọ

End of Akachasị Gụọ

"Anyị na-esonye n'ihe a na-eme n'ihi na iwu kwuru na ị gaghị agbaagha ntuliaka n'usoro. Anyị na-esonye maka na anyị achọghị ka ewepụ aha anyị," ka ọ gwara BBC.

Mgbe Abiy malitere ọchịchị ya, a kpọrọ ya onye na-akwado ọchịchị onye kwuo uche ya na nnwere onwe ndị mgbasa ozi mgbe ọ tọhapụsịrị ọtụtụ narị ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị ntaakụkọ n'ụlọmkpọrọ.

E nyere ya ihe nrite Nobel Peace Prize nke afọ 2019 karịsịa maka ịkwụsị esemokwu agha afọ 20 ya na mba Eritrea gbara agbata obi.

Afọ asaa nke ahụ gasịrị, ihe adịla iche.

Gịnị ka ndị na-akwado praịm minista kwuru?

Ha na-arụ ụka na Abiy agbanweela obodo ahụ ka ọ ka mma.

Isi obodo, Addis Ababa, na-anọchite anya mgbanwe ndị a ebe ọ na-eme mgbanwe ngwa ngwa n'obodo ukwu, n'ihe a maara dịka ọrụ "Mmepe Mpaghara" nke praịm minista.

Ọ bụ ezie na atụmatụ ndị a iji melite njem n'ebe ọhanaeze ewetawokwa nkatọ maka nnukwu mbibi nke mere ka ọtụtụ puku ndị bi ebe ahụ kwapụ.

Otu nwoke na-ere ahịa jidere otu n'ime ọtụtụ kabeeji ọ na-ere maka nwaanyị yi uwe elu ojii na kadịgan na-acha 'pink' n'okporoama na Tigray, Itiopịa - Maachị 2026 — Nkọwa foto, Itiopia nwere akụnaụba na-eto eto mana ọnụahịa ihe oriri emeela ka ọnụahịa dị elu

Mgbanwe ọnọdụ akụnaụba Abiy enwetala nkwado site n'aka ụlọọrụ International Monetary Fund na ụlọakụ mba ụwa World Bank, n'okpuru usoro mba ahụ ga-eme ka ahịa mgbanwe ego mba ofesi ya dị mfe ma nweta njikwa ụgwọ ya. Nke a ruru ijeri $36.5 (£27.1bn) na 2024, dịka World Bank si kwuo.

Dịka atụmatụ ụlọakụ mba ụwa si kwuo, Itiopịa bụ mba nke abụọ kachasị nwee ọnụ ọgụgụ mmadụ n'Afrịka - ma Naịjirịa gasịa - nakwa otu n'ime akụnaụba na-eto ngwa ngwa na mpaghara ahụ, ebe o nwere nde mmadụ 135.9.

Nke a bụ n'agbanyeghị enweghị nchekwa na-aga n'ihu na mpaghara dịka Amhara na Oromia, nsogbu agha Tigray na mmụba ọnụahịa ngwaahịa na ọrụ.

Kedụ ihe bụ nchegbu nchekwa?

E wezụga esemokwu na-aga n'ihu na Tigray, mpaghara abụọ kacha nwee ọnụọgụgụ mmadụ na mba ahụ, Amhara na Oromia, enwetala nnukwu ihe ike ndịagha nnupụisi na-eme n'afọ ndị na-adịbeghị anya.

Ndịagha Fano na Amhara na ndịagha nnwere onwe bụ Oromo Liberation Army (OLA) na Oromia na-aga n'ihu na-alụso ndịagha gọọmenti ọgụ, nke butere ọnwụ ọtụtụ puku ndị nkịtị ma na-amanye ọtụtụ narị puku mmadụ si n'ụlọ ha kwapụ.

Ha abụọ chọrọ nnwere onwe agbụrụ ka ukwuu ma chee na Abiy agbaala ha mgba okpuru, mana maka ihe dị iche iche:

Ndịagha Amhara, ndị lụrụ ọgụ ịkwado gọọmenti n'agha Tigray, jụrụ iwu ịkwụsị agha na 2023, na-ekwu na ihe a ga-eme ka mpaghara ha ghara inwe ike ịzaghachi mwakpo.
OLA, nke ndị omeiwu kpọrọ otu ndị na-eyi ọha egwu, chọrọ ka ndị Oromo nwee nnwere onwe karịa, otu agbụrụ kachasị ukwuu na mba ahụ nke na-eche na a na-emegbu ha kemgbe.

Dịka otu Acled si kwuo, ihe karịrị mmadụ 9,400 nwụrụ n'afọ 2024 n'ihi ime ihe ike na mpaghara ndị ahụ.

N'agbanyeghị enweghị nchekwa, gọọmenti kwuru na pasent 97 nke mpaghara dị na Amhara na Oromia dị njikere ime ntuliaka.

Kedụ ihe ndị na-atụ vootu na-atụ anya ya?

Onye na-atụ vootu ya dịka onye ọrụ National Election Board of Ethiopia (NEBE) na-enyere ya aka n'ọdọ ntuliaka Beshale Katla dị na Addis Ababa, na June 1, 2026,

Ndị otu na-ahụ maka ntuliaka kwuru na ihe karịrị nde mmadụ 50.5 edebanyela aha ịtụ vootu, n'agbanyeghị esemokwu na esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọtụtụ ndị ntoroọbịa na ndị ntuliaka mbụ na-ekwu na ha nwere olileanya na ntuliaka ahụ ga-eweta udo.

"Ọ bụrụ na ihe si na ntuliaka a pụta adịghị mma, echere m na ọ ga-emetụta ndụ m kwa ụbọchị n'ihe gbasara akụnụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụrụ na enweghị udo adị, e nwereike m gaghị enwe ike ịga n'ihu na agụmakwụkwọ m, o nwekwara ike isiri m ike ịgagharị," Fenet Dereje, onye bi na Addis Ababa, gwara BBC.

Cheta na pati Abiy bụ Prosperity Party meriri nke ukwuu na ntuliaka nke afọ 2021.