Трамп Россия дизелини АҚШ бозорига қайтармоқчи, Киев норози

Украина президенти Владимир Зеленский АҚШ президенти Доналд Трампнинг Россия дизелини Америка бозорига олиб кириш ҳақидаги келишувини кескин танқид қилди.

Зеленский бу қарорни Россия президенти Владимир Путин учун "совға" деб атаб, у "тугатилиши керак бўлган урушни узайтиришга қаратилган сармоя" эканини айтди.

Трампнинг маълум қилишича, Путин дарҳол 300 минг тонна дизел ёқилғисини "Америка ва жаҳон бозорлари учун" ажратишга розилик берган. Ноябр ойида яна 500 минг тонна, шундан кейин эса қўшимча бир миллион тонна дизел етказиб берилиши режалаштирилган.

Маълум бўлишича, мазкур келишув доирасида АҚШ Молия вазирлиги Россия дизел экспортига нисбатан қўлланадиган санкцияларни 7 апрелгача вақтинча тўхтатади. Бироқ Россиянинг АҚШ банкларида музлатиб қўйилган бошқа активлари ўз кучида қолади.

Трамп Truth Social тармоғидаги постида Россиядан яна уч миллион тонна дизель ёқилғиси "қисқа вақт ичида" етказиб берилишини айтди. Аммо бу Россия нефтни қайта ишлаш заводларининг иш ҳолатига боғлиқ бўлиб, мазкур объектлар сўнгги вақтларда Украина ҳужумларига учраган.

Кейинроқ Путин Россия бу йил бошида дизел экспортига чеклов жорий қилганига қарамай, АҚШ ва бошқа мамлакатлар бозорларини нефт ҳамда нефт маҳсулотлари билан таъминлашга тайёр эканини билдирди. Бироқ у қанча миқдорда ёқилғи етказиб берилиши мумкинлигига аниқлик киритмади.

Зеленский эса ижтимоий тармоқдаги баёнотида Россия бу дизел учун "янада кўпроқ террор" билан жавоб беришини айтди.

"Биз Америкадан ҳаётни ва Украина халқини ҳимоя қилиш йўлида адолатли қўллаб-қувватлашни кутамиз. Шунингдек, АҚШ Россия билан шунга муносиб даражада қатъий мулоқот олиб боришига умид қиламиз. Бу кучли мулоқот бўлиши керак, заиф эмас", деб ёзди у.

Бироқ таҳлилчилар Россия ҳақиқатдан ҳам шунча миқдорда дизел етказиб бериш имкониятига эгами ва бу АҚШ истеъмолчилари учун ёқилғи нархларини қай даражада арзонлаштира олади, деган саволларни ўртага ташламоқда.

Quilter Cheviot инвестиция стратегияси бўйича таҳлилчиси Тим Армитаж Трамп тилга олган ҳажмлар "нисбатан кичик" эканини айтди.

Унинг сўзларига кўра, биринчи партия тахминан 2,25 миллион баррел дизелга тенг. АҚШда эса кунлик дизель истеъмоли қарийб 3,8 миллион баррелни ташкил этади.

"Шунинг учун бу АҚШдаги ёқилғи қуйиш шохобчаларидаги нархларга сезиларли таъсир кўрсатмайди", деди у.

Армитажнинг таъкидлашича, кейинроқ яна икки партия етказиб берилиши режалаштирилган бўлса-да, бу Трампнинг Конгрессга оралиқ сайловлар арафасида инфляцияни пасайтиришга қаратилган бироз шошилинч ҳаракатига ўхшайди.

"Албатта, кейин яна икки босқичли етказиб бериш режаси бор. Аммо бу Трампнинг оралиқ сайловлар олдидан инфляцияни жиловлашга уринаётган бироз умидсиз қадамига ўхшайди", деди у.

BBC Оқ уйдан Россия ушбу мажбурият эвазига АҚШдан нима олиши ҳақида изоҳ сўради.

Айни пайтда Буюк Британия ҳукумати вакили Лондоннинг бу масаладаги позицияси "бундан ҳам аниқроқ бўлиши мумкин эмаслиги"ни айтди ва мамлакат Украинага ёрдам бериш ҳамда барқарор тинчликка эришиш бўйича халқаро ҳамкорлар билан ишлашда давом этишини билдирди.

"Биз Россияга нисбатан Буюк Британия тарихидаги энг қаттиқ санкциялар режимини сақлаб қоламиз. Бу Путин агрессияси учун тўланадиган нархни оширишга ва адолатли ҳамда узоқ муддатли тинчликка эришишга қаратилган саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлашга хизмат қилади", деди ҳукумат вакили.

Жума куни эълон қилинган бу келишув Трампнинг АҚШда ёқилғи нархларини пасайтиришга қаратилган сўнгги ташаббуси бўлди.

У сўнгги ойларда февралда бошланган Эрон билан урушнинг сиёсий оқибатлари ва унинг жаҳон энергетика бозорларига таъсири билан боғлиқ муаммоларга дуч келаётган эди.

Бу можаро сўнгги ойларда АҚШда бензин ва айниқса дизел нархларининг кескин ошиб кетишига олиб келди. Оқибатда ҳайдовчилар юқори ёқилғи нархлари ва улар келтириб чиқарган умумий инфляция босимини ҳис қилмоқда, бу эса Трампнинг жамоатчилик орасидаги нуфузига ҳам таъсир кўрсатмоқда.

AAA маълумотларига кўра, ҳозир АҚШда дизел ёқилғисининг ўртача нархи бир галлон учун 6,28 долларни ташкил этмоқда. Бу сентябр ойи охирида қайд этилган рекорд кўрсаткич - 6,53 доллардан паст.

Трампнинг баёнотидан кўп ўтмай, АҚШ Молия вазирлиги Россия дизелини мамлакат бозорига киритишга рухсат берувчи вақтинчалик лицензияни расман чиқарди.

Путин жума куни Трамп билан жаҳон энергетика бозоридаги вазият юзасидан мулоқот қилганини маълум қилди.

"Россия томони АҚШ бозори ва умуман жаҳон бозорларини нефт ҳамда нефт маҳсулотлари билан таъминлашга тайёрлигини тасдиқлади", деди у.

Путиннинг вакили Кирилл Дмитриев эса келишувни ижтимоий тармоқларда олқишлаб, унинг дунё миқёсида ижобий натижа беришини таъкидлади.

"Россия ва АҚШнинг дизель ҳамда энергетика соҳасидаги ҳамкорлиги бутун дунё манфаатларига хизмат қилади", деб ёзди у.

Буюк Британия ҳукумати вакили эса Лондоннинг позицияси ўзгармаганини билдирди.

"Буюк Британиянинг позицияси бундан ҳам аниқроқ бўлиши мумкин эмас. Украина ўзини ҳимоя қилиши учун зарур ҳарбий ва молиявий ёрдамни олишига кўмаклашиш мақсадида халқаро ҳамкорлар билан яқин ишлашда давом этамиз", деди у.

Унинг қўшимча қилишича, Британия Россияга нисбатан мамлакат тарихида жорий этилган энг қаттиқ санкциялар режими орқали босимни сақлаб қолади.

"Россия бу урушни бугуннинг ўзида тугатиши мумкин. Биз қанча вақт керак бўлса, шунча муддат Украинани қўллаб-қувватлаш ва ҳамкорларимиз билан бирга барқарор ҳамда узоқ муддатли тинчликка эришиш йўлида ишлашга содиқмиз", деди ҳукумат вакили.

Россия бу йил мамлакат бўйлаб икки марта жиддий ёқилғи танқислигига дуч келди. Бунга Украина дронларининг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига берган зарбалари сабаб бўлган.

Халқаро энергетика агентлиги ҳисоб-китобларига кўра, бунинг оқибатида мамлакатда дизел ишлаб чиқариш қарийб 30 фоизга қисқарган.

Трамп мазкур ҳужумлардан норозилигини бир неча бор билдириб, уларни ёқилғи нархларининг ошишига олиб келаётган омиллардан бири сифатида баҳолаган.

Бироқ Зеленский жума куни бу зарбаларни оқлаб чиқди. Унинг айтишича, улар Россиянинг Украина энергетика тизимига қарши йиллар давомида олиб бориб келаётган ҳужумларига жавоб ҳисобланади.

"Агар Россия бизнинг энергетика инфратузилмамизни йўқ қилмаса, Украина ҳам Россия нефтни қайта ишлаш заводларига ҳужум қилмайди", деди Зеленский.

Трампнинг Truth Social тармоғидаги постлари кўпинча барча тафсилотларни қамраб олмайди. Шу боис Россия ушбу ёқилғини жаҳон бозорига айнан қандай тарзда етказиб бериши ва бунинг эвазига нималар олиши ҳозирча ноаниқлигича қолмоқда.

Бироқ эълон қилинган келишув кескин сиёсий бурилиш сифатида баҳоланмоқда. Чунки яқиндагина АҚШ Конгресси Россия нефти ва газини импорт қилувчи мамлакатларга қарши янги санкциялар ва божлар жорий этишга рухсат берувчи қонунни қабул қилган, уни президентнинг ўзи ҳам имзолаган эди.

Россия билан тузилган келишув Трампни Европадаги иттифоқчилари ва АҚШдаги Украина тарафдори сиёсатчилар танқидига ҳам дучор қилиши мумкин. Улар Америка раҳбари эндиликда Москванинг уруш машинасини молиялаштиришга кўмаклашаётганини айтиши мумкин.

Бу келишув ёқилғи нархларига қай даражада таъсир қилиши ҳам ҳозирча аниқ эмас. Жаҳон бозоридаги асосий эталон ҳисобланган Brent нефти нархи ҳозир баррели учун 103 доллардан юқори бўлиб турибди. Эрон билан уруш бошланишидан олдин эса бу кўрсаткич тахминан 73 доллар атрофида эди.

АҚШда Конгрессга оралиқ сайловлар яқинлашар экан, Трамп республикачиларнинг сиёсий йўқотишларини юмшатиш йўлларини изламоқда. Мазкур сайловлар партия Конгресс устидан назоратни сақлаб қола оладими ёки йўқми, шунга аниқлик киритади.

Шу ҳафта бошида у бензинга қўйилган федерал солиқни вақтинча бекор қилиш имкониятини кўриб чиқаётганини айтди. Шунингдек, "қизил бўёқли дизел" деб аталадиган ёқилғидан АҚШ автомобил йўлларида федерал солиқ тўламасдан фойдаланишга рухсат беришини ҳам маълум қилди.

Бундан ташқари, Трамп таъминот билан боғлиқ хавотирларни юмшатиш мақсадида G7 давлатларини стратегик захираларидан 100 миллион баррел нефть ва дизел чиқаришга кўндиришга эришганини айтди. У илгарироқ АҚШдан дизел экспортини тақиқлаш чақириқларини ҳам қўллаб-қувватлаган эди.