وینس: تر هغه چې ایران پر بېړیو بریدونه نه وي درولي، مذاکرات نه ورسره کوو

د امریکا د ولسمشر مرستیال جې ډي وینس د پنجشنبې په ورځ وویل، چې امریکا د هغه هوايي برید ارزونه کوي، چې ایران یې په هکله ادعا کوي چې د هرمزګان ولایت د سیریک ولسوالۍ کې د واده مراسم پکې په نښه شوي دي.

وینس په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته په دې هکله وویل:

''موږ دا موضوع څېړو، ځکه په طبیعي ډول راته مهمه ده. غواړو پوه شو چې رښتیا څه پېښ شوي دي.''

هغه زیاته کړه چې که د امریکا پوځ تېروتنه وکړي، هڅه کوي له هغې زده کړه وکړي:

''که موږ تېروتنه وکړو، بیا هم زموږ او ایران ترمنځ لوی توپیر شته. کله چې زموږ پوځ اشتباه وکړي، له هغې زدکړه کوي او هڅه کوي چې په راتلونکې کې لا ښه عمل وکړي.''

وینس دغه راز وویل چې دا قضیه لا هم تر څېړنې لاندې ده، خو د ایران د دولتي رسنیو د راپورونو په اړه شک لري:

''زه پوهېږم چې دا موضوع اوس څېړل کېږي. خو باید ووایم چې د ایران دولتي رسنۍ تر اوسه پورې د دې شخړې د پېښو په اړه ډېرې باوري سرچینې نه دي ثابتې شوې. له همدې امله زه د دغو راپورونو په اړه ډېر شکمن یم.''

د ایراني چارواکو د معلوماتو له مخې، د امریکا د ادعا شوي برید په پایله کې د سیریک ولسوالۍ د کوهستک سیمې د واده په مراسمو کې پنځه کسان وژل شوي او شاوخوا ۷۰ نور ټپیان دي. د وژل شویو او ټپیانو په منځ کې یو ماشوم او درې ښځې هم شاملې دي.

د امریکا مرستیال ولسمشر جي ډي ونس د خپلو څرګندونو په بله برخه کې وویل، چې متحده ایالات به تر هغو له ایران سره مذاکرات ونه کړي، چې تهران په هرمز تنګي کې پر بېړیو ډزې او بریدونه نه وي درولي.

هغه وویل:

''تر هغه چې ایرانیانو پر بېړیو ډزې نه وي درولي، موږ به ورسره مذاکرات ونه کړو.''

وینس ادعا وکړه چې د هرمز تنګي له لارې د نفتو لېږد نږدې د جګړې له پیل څخه د مخه کچې ته بېرته رسېدلی او ایران نور پر دې مهم سمندري مسیر ''اغېزناک کنټرول'' نه لري.

نوموړي زیاته کړه:

''که درې میاشتې شاته ولاړ شو، نو وګورئ چې د ایران د ګواښونو له امله د هرمز تنګي له لارې څومره نفت او ګاز انتقالېدل؟ نږدې هېڅ نه. خو اوس دا اندازه نژدې هغه کچې ته بېرته رسېدلې چې د شخړې له پیل وړاندې موجوده وه.''

په امریکايي بریدونو کې 'درې ایراني پوځي پیلوټان وژل شوي'

د ایران نیمه رسمي خبري اژانس تسنیم نیوز راپور ورکړی چې دوې شپې وړاندې پر ایران د امریکا په بریدونو کې درې ایراني پوځي پیلوټان وژل شوي دي.

د بي بي سي فارسي څانګې د راپور له مخې، دغه رسنۍ چې د ایران د سپاه پاسداران ځواک ته نژدې بلل کېږي، نور جزئیات نه دي ورکړي چې دغه پیلوټان په کوم ځای کې او څنګه وژل شوي دي.

د تسنیم نیوز په رپوټ کې مجتبی باقري، د سمندري ځواکونو غړي حامد اوکاتي او د هوايي ځواکونو غړي حسین مهدویان نومونه د وژل شویو پیلوټانو په توګه یاد شوي دي.

تسنیم په یوه جلا راپور کې د ایران د پوځ د شپږو نورو غړو نومونه هم خپاره کړي او وايي، هغوی د هېواد په سویلي سیمو کې د شویو بریدونو پر مهال وژل شوي دي.

د یادونې ده چې امریکا د اګست د ۳۱مې او د سپټمبر د لومړۍ نېټې تر منځ شپه، له اوږدې مودې وروسته پر ایران هوايي بریدونه وکړل. د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) دوه ورځې مخکې اعلان کړی و چې د ایران په سویل کې یې پر څو ښارونو بریدونه کړي دي.

د ایران د چارواکو په وینا، د هرمزګان ولایت د کوهستک سیمې ترڅنګ، د خوزستان ولایت په اهواز او اغاجري سیمو کې هم بریدونه شوي، چې له امله یې اووه کسان وژل شوي او اته نور ټپیان دي.

د وژل شویو کسانو له ډلې څخه د یوه کس هویت د ''امنیتي ځواکونو د غړي'' په توګه څرګند شوی دی.

سپاه پاسداران هم تائید کړې وه چې د سپاه پاسداران د هوايي ځواک څلور غړي د کرمانشاه ولایت په بریدونو کې وژل شوي وو.

دغه راز د راپورونو له مخې پر لاوان ټاپو له امریکايي برید وروسته د بسیج ځواکونو درې غړي هم وژل شوي دي.

بل لور د هرمزګان طبي علومو پوهنتون مشر وايي، د سیریک ولسوالۍ د کوهستک سیمې یوه واده په مراسمو کې د امریکا د برید له امله د ټپي شویو کسانو له ډلې د یو بل کس په مړینې سره د وژل شویو شمېر پنځو تنو ته رسېدلی دی.

پژمان شاهرخي وايي:

''۲۲ کلنه اسیا مولایي‌نژاد نن ماسپښین د سختو ټپونو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړ.''

نوموړي تر دې وړاندې ویلي وو چې د امریکا د بریدونو په ترڅ کې د کوهستک د واده په مراسمو کې ۷۰ کسان ټپیان شوي دي. د هغه په وینا، شپږ تنه د ځانګړې پاملرنې (ای سي یو) په څانګه کې بستري دي او ۲۶ نور د جراحي په څانګو کې تر درملنې لاندې دي.

د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) ویاند د بي بي سي فارسي څانګې د پوښتنې په ځواب کې ویلي چې له دغو راپورونو ''خبر'' دی او ټینګار یې کړی چې د امریکا پوځ هېڅکله ملکي وګړي نه په نښه کوي.

د ملګرو ملتونو د عمومي منشي ویاند، ستېفن دوجاریک، د چهارشنبې په ورځ په دې هکله ویلي وو:

''د ملګرو ملتونو عمومي منشي د امریکا او د ایران اسلامي جمهوریت ترمنځ د تېرو شپو ورځو د ډزو او بریدونو د بیا پیل کېدو له امله ژوره اندېښنه لري. هغه په ځانګړي ډول د ملکي وګړو د مرګژوبلې په اړه له راپورونو، په ځانګړې توګه د واده پر مراسمو د برید له راپورونو، سخت اندېښمن دی. پر ملکي وګړو برید په هېڅ ډول د منلو وړ نه دی.''

په ملګرو ملتونو کې د ایران استازولۍ د دې سازمان عمومي منشي انتونیو ګوتېرش ته په یوه لیک کې په دې هکله لیکلي چې:

''د ماشومانو په ګډون د ملکي وګړو په نښه کول او وژل د نړیوال بشردوستانه قانون د بنسټیزو اصولو ښکاره سرغړوونه ده او جنګي جرم ګڼل کېږي.''

د ایران د اسلامي جمهوریت د استازولۍ سفیر او مرستیال غلامحسین درزي په دغه لیک کې، د سې شنبې ورځې (د سپټمبر لومړۍ) د امریکايي بریدونو په اړه ویلي چې دا بریدونه د ایران د سویل په څو ښارونو کې پر ''ملکي وګړو او ملکي هدفونو'' په ''قصدي ډول'' ترسره شوي دي.

ایران وايي، د ۱۴۰۴ کال له کب میاشتې راهیسې، د وروستۍ جګړې له پیل څخه تر اوسه پورې:

''امریکا په وار وار ملکي وګړي، ملکي تاسیسات او حیاتي زېربناوې په نښه کړې دي، چې پکې ښوونځي، روغتونونه، هوايي ډګرونه، استوګنیزې سیمې، پلونه، سړکونه او د اورګاډي اسانتیاوې شاملې دي.''

د هرمزګان ولایت د ژغورنې او مرستندویه چارواکو د راپورونو له مخې، د کوهستک سیمې د برید په ترڅ کې څلور کسان، چې یو ماشوم هم پکې شامل و، وژل شوي او له ۶۰ څخه ډېر نور ټپیان شوي دي.

بلخوا امریکا د ملکي وګړو د په نښه کولو ادعاوې رد کړې دي. امریکايي چارواکي وايي چې د سې شنبې شپې هوايي بریدونه د سپاه پاسداران اړوند پوځي اډو او تاسیساتو پر ضد ترسره شوي وو او ملکي اهداف یې نه دي په نښه کړي.