ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટમાં ફરી વિવાદ : ક્રિકેટરો આમને-સામને, 2018માં બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની ઘટના શું હતી?

- લેેખક, સ્ટીફન શેમિલ્ટ
- પદ, ક્રિકેટ સંવાદદાતા
- પ્રકાશિત
- વાંચવાનો સમય: 9 મિનિટ
ઑસ્ટ્રેલિયાના કૅપ્ટન પૅટ કમિન્સે સૅન્ડપેપર વિવાદને લઈને પોતાના પૂર્વ સાથી ઉસ્માન ખ્વાજાના દાવાઓ પર પલટવાર કર્યો છે. તેમણે આ દાવાઓને '100 ટકા ખોટા' અને 'તદ્દન બકવાસ' ગણાવ્યા છે.
2018માં ઑસ્ટ્રેલિયાની ટીમ દક્ષિણ આફ્રિકા સામે કૅપટાઉનમાં ટેસ્ટમૅચ રમી રહી હતી. આ દરમિયાન બૉલ સાથે ચેડાં કરવાનાં કાવતરાં અંતર્ગત સ્ટીવ સ્મિથ, ડૅવિડ વૉર્નર અને કૅમરન બૅનક્રોફ્ટે બૉલ પર સૅન્ડપેપરનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ માટે ત્રણેય ખેલાડીઓને સજા આપવામાં આવી હતી.
ખ્વાજાએ તાજેતરમાં જ પોતાની આત્મકથા પ્રકાશિત કરી છે. પૂર્વ બૅટ્સમૅન ખ્વાજાએ કહ્યું છે કે, ઑસ્ટ્રેલિયાની સમગ્ર ટીમને સૅન્ડપેપરથી બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની યોજના વિશે ખબર હતી. આ ટીમમાં કમિન્સ પણ સામેલ હતા. ખ્વાજાનું કહેવું છે કે ટીમે આની જવાબદારી લેવી જોઈતી હતી.
સિડનીમાં મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં કમિન્સે આ આરોપોનો જવાબ આપ્યો.
તેમણે કહ્યું, "જ્યારે તેઓ કહે છે કે, આપણા બધાને ખબર હતી... જો તેમનો મતલબ એવો હોય કે અમને ખબર હતી કે સૅન્ડપેપર મેદાનમાં જવામાં આવી રહ્યું છે, તો આ 100 ટકા ખોટું છે."
"હું છેલ્લાં આઠ વર્ષથી સતત આ જ કહેતો આવ્યો છું. મને ખબર ન હતી કે એવું થઈ રહ્યું છે."
"તેઓ કહે છે કે હું અને બીજા લોકો સૅન્ડપેપરથી બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની યોજના બનાવનારા હતા. આ તદ્દન બકવાસ છે."
કમિન્સ અને ખ્વાજા સાથે 56 ટેસ્ટમૅચ રમ્યા

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
કમિન્સ અને ખ્વાજાએ સાથે મળીને 56 ટેસ્ટમૅચ રમી હતી. ખ્વાજાએ જાન્યુઆરીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાંથી નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી.
End of સૌથી વધારે વંચાયેલા સમાચાર
2011માં જ્યારે કમિન્સે ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં ડૅબ્યૂ કર્યું, ત્યારે ખ્વાજા ઑસ્ટ્રેલિયાની પ્લેઇંગ ઇલેવનનો ભાગ હતા. બંને સ્થાનિક ક્રિકેટમાં ન્યૂ સાઉથ વૅલ્સની ટીમ તરફથી પણ સાથે રમી ચૂક્યા છે.
કમિન્સે કહ્યું, "ઉસ્માન મારા મિત્ર છે, પરંતુ મિત્રો એકબીજાના જીવન અને પ્રતિષ્ઠાની બાબતમાં બેદરકારી દાખવતા નથી. તેમણે પોતાના પુસ્તકમાં મારા જીવન અને ઘણા અન્ય લોકોના જીવન સાથે બેદરકારી દાખવી છે. મારા મતે તેમણે ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટ સાથે પણ એવું જ કર્યું છે. હું તેમની વાર્તા રજૂ કરવાના અધિકારનું પૂરેપૂરું સમર્થન કરું છું. મને ખુશી છે કે તેમને લાગે છે કે તેઓ એવું કરી શકે છે. પરંતુ આપણે જે કહીએ છીએ અને કરીએ છીએ, તેની જવાબદારી આપણે જ લેવી પડશે."
કમિન્સે પોતે મીડિયા કૉન્ફરન્સનું આયોજન કર્યું હતું. તેની શરૂઆતમાં તેમણે વચન આપ્યું કે તેઓ તમામ સવાલોના જવાબ આપશે.
તેમણે કહ્યું, "હું નથી ઇચ્છતો કે આજના દિવસ પછી મારે આ વિશે ફરી વાત કરવી પડે."

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
કમિન્સે પોતાનું વચન નિભાવ્યું. ઝડપી બૉલરે એક કલાક અને આઠ મિનિટ સુધી સવાલોના જવાબ આપ્યા. અનેક પ્રસંગોએ તેઓ ભાવુક પણ થઈ ગયા હતા. તેમણે અનેક મુદ્દાઓ પર વાત કરી –
- ખ્વાજાના કેટલાક દાવાઓને માનહાનિકારક ગણાવવાની સલાહ મળી છે, પરંતુ તેઓ કાનૂની કાર્યવાહી નહીં કરે.
- પુસ્તક પ્રકાશિત થયાં પછી તેમણે ખ્વાજા અને સ્મિથનો સંપર્ક કર્યો છે, પરંતુ વૉર્નર સાથે વાત કરી નથી.
- તેમનું માનવું છે કે સ્મિથ અને વૉર્નર પર લાદવામાં આવેલો એક વર્ષનો પ્રતિબંધ અને બૅનક્રોફ્ટ પર મૂકાયેલો નવ મહિનાનો પ્રતિબંધ "જરૂરિયાત કરતાં વધુ સખત" હતો.
- તેમને 2017-18ની ઍશિઝ સિરીઝમાં ઇંગ્લૅન્ડ સામે ઑસ્ટ્રેલિયા તરફથી બૉલ સાથે ચેડાં કરવામાં આવ્યા હોવાની કોઈ ઘટના યાદ નથી.
- તેમણે ક્રિકેટ ઑસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (સીઈઓ) ટૉડ ગ્રીનબર્ગ સાથે મુલાકાત કરી છે. ગ્રીનબર્ગે મૂળ તપાસ સાથે જોડાયેલી ફાઇલોની સમીક્ષા કરી છે.
- તેમણે ડ્રેસિંગ રૂમમાં સૅન્ડપેપરની મોજૂદગી અંગે પણ વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે બૉલરો ક્યારેક તાલીમ દરમિયાન આનો ઉપયોગ રિવર્સ સ્વિંગ થતા બૉલથી પ્રૅક્ટિસ કરવા માટે કરતા હતા.
બૉલ ટૅમ્પરિંગના જૂના વિવાદ પર ફરીથી ચર્ચા

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
તમારા કામની સ્ટોરીઓ અને મહત્ત્વના સમાચારો હવે સીધા જ તમારા મોબાઇલમાં વૉટ્સઍપમાંથી વાંચો
વૉટ્સઍપ ચેનલ સાથે જોડાવ
Whatsapp કન્ટેન્ટ પૂર્ણ
ખ્વાજાના આરોપોએ સૅન્ડપેપરથી બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની યોજના, છેતરપિંડીની તપાસ, ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટના માહોલ અને આ વિવાદ સાથે જોડાયેલા લોકોની પ્રતિષ્ઠા પર ચર્ચા ફરી શરૂ કરી દીધી છે.
ઑસ્ટ્રેલિયાના મીડિયામાં આ સમાચાર છવાયેલા છે અને ક્રિકેટ જગતમાં પણ આ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
ખ્વાજાને વૉર્નર અને ઝડપી બૉલર ચૅડ સાયર્સનું સમર્થન મળ્યું છે. સાયર્સ 2018માં દક્ષિણ આફ્રિકાના પ્રવાસ પર ઑસ્ટ્રેલિયન ટીમનો ભાગ હતા.
જોકે, તે સમયે ઑસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય કોચ રહેલા ડૅરેન લેહમૅન અને તેમના સહાયક રહેલા ઇંગ્લૅન્ડના પૂર્વ બૅટ્સમૅન ગ્રૅહામ હિકે ખ્વાજાના આરોપોને ફગાવી દીધા છે. તે પ્રવાસ પર ટીમ સાથે રહેલા અન્ય એક બૉલર મિચેલ સ્ટાર્કે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
ખ્વાજાએ કમિન્સ અને તેમના સાથી બૉલરો સ્ટાર્ક, જૉશ હેઝલવુડ અને નાથન લાયન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. કૅપટાઉન ટેસ્ટમાં આ ચારેય ઑસ્ટ્રેલિયાના બૉલિંગ આક્રમણનો ભાગ હતા. આઠ વર્ષ પછી પણ આ ચારેય ટીમની પહેલી પસંદગીના બૉલરો છે.
આ ચારેય બૉલરોએ હંમેશાં આ યોજના અંગે જાણકારી હોવાનો ઇન્કાર કર્યો છે. 2021માં જાહેર કરવામાં આવેલા એક સંયુક્ત નિવેદનમાં પણ તેમણે આ જ વાત કહી હતી.
પોતાના પુસ્તક 'સબ્ર'માં ખ્વાજાએ આરોપ લગાવ્યો છે કે એક કોચે ઑસ્ટ્રેલિયન ટીમને બૉલને સ્વિંગ કરાવવાની રીતો શોધવા કહ્યું હતું. આ પછી બૅનક્રોફ્ટને છેતરપિંડી કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા.
ખ્વાજાએ એવું પણ કહ્યું કે તેમણે કૅપટાઉન વિવાદની પૂરી જવાબદારી લેવા માટે ટીમને કહ્યું હતું, પરંતુ બે અજ્ઞાત ખેલાડીઓએ તેમની વાત ફગાવી દીધી હતી.
કમિન્સે કહ્યું કે તેમને એવી કોઈ વાત યાદ નથી કે ટીમે મળીને જવાબદારી લેવી જોઈતી હતી અથવા કોઈએ આ સૂચનને ફગાવી દીધું હતું.
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું સમગ્ર ટીમ બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની યોજનામાં સામેલ હતી, ત્યારે તેમણે કહ્યું, "ગેરકાયદે રીતોનો ઉપયોગ કરવાની કોઈ મોટી યોજના ન હતી. લોકો માની લે છે કે તમે પૂરેપૂરી કાયદેસરની રીતોમાંથી અચાનક સૅન્ડપેપરના ઉપયોગ સુધી પહોંચી ગયા હશો અને તેની પાછળ કોઈ બહુ મોટી યોજના રહી હશે.
"એવું ન હતું. કોઈ મોટી યોજના ન હતી. ટીમની કોઈ બેઠક યોજાઈ ન હતી. બૉલરોએ એવું કહ્યું ન હતું કે આવું કરવું જ પડશે."
"ઉસ્માનની વાતોમાં એવી કેટલીક મોટી બાબતો છે, જેમાં તેઓ સાફ-સાફ કશું કહેતા નથી."
પુસ્તકમાં કરાયેલા દાવા

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
પોતાના પુસ્તકમાં ખ્વાજાએ વિગતવાર જણાવ્યું છે કે ન્યૂઝીલૅન્ડના ન્યૂલૅન્ડ્સમાં રમાયેલી ટેસ્ટમૅચ દરમિયાન તેઓ બૅનક્રોફ્ટની બાજુમાં ડ્રેસિંગ રૂમમાં બેઠા હતા, પરંતુ તપાસ દરમિયાન તેમની પૂછપરછ કરવામાં આવી ન હતી.
ખ્વાજા અને વૉર્નર, બંનેએ તપાસની ટીકા કરી છે. ગ્રીનબર્ગ કહી ચૂક્યા છે કે તેઓ આ તપાસ ફરીથી શરૂ નહીં કરે.
કમિન્સે પુષ્ટિ કરી કે તેમણે ગ્રીનબર્ગ સાથે મુલાકાત કરી છે. કૅપ્ટને કહ્યું કે તેઓ કોઈ પણ ખાનગી સંવાદનો ખુલાસો કરવા નથી માગતા. જોકે, તેમણે જણાવ્યું કે ખ્વાજાનું પુસ્તક પ્રકાશિત થયા પછી ગ્રીનબર્ગે સૅન્ડપેપર વિવાદ સાથે જોડાયેલી ફાઇલોની સમીક્ષા કરી છે. ગ્રીનબર્ગને તપાસમાં નોંધાયેલાં નિવેદનો "એકબીજાને અનુરૂપ" લાગ્યાં.
કમિન્સ ઑસ્ટ્રેલિયા માટે 77 ટેસ્ટમૅચ રમી ચૂક્યા છે અને 2021થી ટીમના કૅપ્ટન છે. તેમણે કહ્યું કે પોતાની કૅરિયરમાં તેમણે બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની માત્ર એક જ ઘટના જોઈ છે. આ ઘરઆંગણે રમાયેલી શેફિલ્ડ શીલ્ડ મૅચ દરમિયાન બની હતી, જ્યારે એક ખેલાડી બૉટલનું ઢાંકણું મેદાન પર લઈ ગયો હતો.
જોકે, તેમણે સ્વીકાર્યું કે ટ્રેનિંગ દરમિયાન ક્યારેક-ક્યારેક બૉલની સ્થિતિ બદલી શકાય છે. આવું ત્યારે થાય છે, જ્યારે બૉલરો કોઈ ખાસ રીતે પ્રૅક્ટિસ કરવા માગતા હોય અથવા બૅટ્સમૅનો કોઈ વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિવાળા બૉલનો સામનો કરવા માગતા હોય.
કમિન્સે કહ્યું કે આવી પરિસ્થિતિઓમાં ટ્રેનિંગ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા બૉલને સૅન્ડપેપર કે સ્ટેનલી નાઇફ (ચાકુ) વડે છોલવા/ઝોડવા એ કોઈ અજાણી કે નવી વાત નથી.
પૅટ કમિન્સે બીજું શું કહ્યું?

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
જ્યારે કમિન્સને પૂછવામાં આવ્યું કે શું બૉલર હોવાના નાતે તેમને કૅપટાઉન ટેસ્ટમાં બૉલ સાથે ચેડાં થવાનો શક (શંકા) પેદા થયો હતો? તેના જવાબમાં કમિન્સે જણાવ્યું કે બૉલરો અવારનવાર બૉલને બને તેટલો ઓછો સ્પર્શે છે.
આવું એટલા માટે કરવામાં આવે છે જેથી બૉલ સૂકો રહે અને રિવર્સ સ્વિંગની સ્થિતિમાં બની રહે. સૅન્ડપેપર વિવાદ સમયે કમિન્સ 24 વર્ષના હતા અને પોતાની 13મી ટેસ્ટમૅચ રમી રહ્યા હતા.
તે યુગમાં બૉલ સાથે ચેડાં કરવાની સંસ્કૃતિ હોવાના સવાલ પર કમિન્સે કહ્યું કે, તે સમયે તેમણે કેટલીક એવી બાબતો જોઈ હતી, જેને હવે તેઓ સમજે છે કે છેતરપિંડી કહી શકાય.
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે ખ્વાજાએ પોતાની કૅરિયરના અંતમાં આ મુદ્દે બોલવાનો નિર્ણય કેમ કર્યો અને વચગાળાના આઠ વર્ષ સુધી શાંત કેમ રહ્યા, ત્યારે કમિન્સે કહ્યું કે આ ઘટના કદાચ ડાબોડી બૅટ્સમૅન પર "ભારે બોજ" બની રહી હશે.
આઠ વર્ષ પહેલાં ઑસ્ટ્રેલિયન ટીમના વાતાવરણ અંગે વાત કરતાં કમિન્સે કહ્યું, "મને અમ્પાયરો અને વિરોધી ટીમના ખેલાડીઓ સાથે વાત કરવાની આપણી રીત પસંદ નહોતી. મને લાગે છે કે તે સમયે ટીમમાં કેટલોક અહંકાર હતો અને કેટલીક વાર ખેલાડીઓનું વલણ ખૂબ ખરાબ હતું. એક યુવાન ખેલાડી તરીકે મને આ યોગ્ય લાગતું ન હતું."
"હવે હું કૅપ્ટન છું. મેં એ સુનિશ્ચિત કરવામાં ઘણો સમય વિતાવ્યો છે કે ટીમનું વલણ એવું ન હોય."
ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટના જૂના ઘા

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
ખ્વાજાના દાવાઓએ ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટના જૂના ઘા ફરી તાજા કરી દીધા છે. આનાથી ક્રિકેટ જગતમાં એવી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે, જે આપસી જુબાની જંગ જેવી સ્થિતિ સુધી પહોંચતી દેખાઈ રહી છે.
છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સતત સવાલો પૂછાઈ રહ્યા છે કે કોને શું ખબર હતી અને શું વીતેલાં આઠ વર્ષમાં સત્યને છુપાવવામાં આવ્યું?
સૌથી વધુ દબાણ એ બૉલરો પર રહ્યું છે, જેઓ કૅપટાઉનમાં ઑસ્ટ્રેલિયા તરફથી રમ્યા હતા. આમાં કમિન્સ પર ખાસ કરીને સવાલો ઊઠ્યા છે, કારણ કે તેઓ હવે ટીમના કૅપ્ટન છે.
તેમની પાસે સામે આવીને જવાબ આપવાની અને નેતૃત્વ દર્શાવવાની માગણી કરવામાં આવી રહી હતી. સિડનીના એક ઇન્ડોર ક્રિકેટ સેન્ટરમાં યોજાયેલી અસામાન્ય મીડિયા કૉન્ફરન્સમાં કમિન્સે એવું જ કર્યું.
છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં આ વિવાદ સાથે જોડાયેલા અન્ય લોકો, લેહમૅન, સ્ટાર્ક અને મિચેલ માર્શે પણ મીડિયા સાથે વાત કરી છે. સીધા સવાલોના જવાબમાં તેમનાં અસ્પષ્ટ નિવેદનોથી લાગ્યું કે તેઓ પોતાને પણ આ વિવાદમાં સામેલ કરી રહ્યા છે. પરંતુ કમિન્સે એવું ન કર્યું.
કૅપ્ટને પત્રકારોની મોટી ભીડ તરફથી પૂછાયેલા કોઈ પણ સવાલથી બચવાનો પ્રયાસ ન કર્યો. આ દરમિયાન મીડિયા મૅનેજરે પણ વચ્ચે કોઈ દખલ ન કરી.
સૌથી વધુ ધ્યાન ખ્વાજાની ટીકા પર ગયું, જેઓ ક્યારેક કમિન્સના મિત્ર અને ટીમના સાથી હતા. ખ્વાજાના દાવાઓને આટલા સખત શબ્દોમાં ફગાવતાં કમિન્સ એક ભરોસાપાત્ર સાક્ષી (ગવાહ) તરીકે સામે આવ્યા.
સવાલ એ છે કે શું તેમના જવાબો અટકળોનો અંત લાવવા માટે પૂરતા હશે. ખ્વાજા આ મુદ્દે ફરી કશુંક ચોક્કસ કહેશે. વૉર્નર પણ પોતાની વાત રજૂ કરી શકે છે, જેમણે હજુ સુધી પોતાનું પુસ્તક પ્રકાશિત કર્યું નથી.
કમિન્સ કોઈ બાબત ન બન્યાનું સાબિત ન કરી શકે. તેથી દુનિયાને એ વિશ્વાસ અપાવવા માટે કે તેઓ સૅન્ડપેપર વિવાદની યોજનામાં સામેલ નહોતા, તેમની પાસે પોતાનાં જ નિવેદનો છે.
આ પ્રસંગે કમિન્સે પ્રભાવશાળી જવાબો આપ્યા. છતાં, જ્યારે તેઓ કહે છે કે હવે સૅન્ડપેપર વિવાદ પર ફરીથી વાત કરવા નથી માગતા, ત્યારે આ તેમની માત્ર એક ઇચ્છા લાગે છે.
અમે આ લેખનો અનુવાદ કરવામાં AI ની મદદ લીધી છે, જેને મૂળ રૂપે અંગ્રેજીમાં લખવામાં આવ્યો હતો. બીબીસીના એક પત્રકારે પ્રકાશન પહેલાં આ અનુવાદની તપાસ કરી છે. અમે AI નો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી રહ્યા છીએ, તે વિશે વધુ જાણો.
બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન





























