Mỹ có thể đã đưa vũ khí gì vào không gian?

Việc Mỹ thông báo đã triển khai một loại vũ khí trên quỹ đạo Trái Đất đã làm dấy lên câu hỏi về những loại vũ khí thực sự đang hiện diện trong không gian và vai trò của chúng trong cuộc cạnh tranh giành ưu thế của các cường quốc trong lĩnh vực này.

Washington hầu như không tiết lộ điều gì chi tiết. Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink cho biết vũ khí đang hoạt động "trên quỹ đạo" là cần thiết để bảo vệ lực lượng Mỹ trước các hành động thù địch từ đối phương, nhưng không nói rõ năng lực vũ khí hay thời điểm được đưa lên không gian.

Đó có thể là những vũ khí gì? Bức tranh tổng thể về quân sự hóa vũ trụ hiện nay ra sao? Và liệu còn ai khác sở hữu những hệ thống tương tự hay chưa?

Vũ trụ đã có tính quân sự hóa ngay từ những ngày đầu của kỷ nguyên vũ trụ vào cuối những năm 1960 khi Liên Xô triển khai chương trình Istrebitel Sputnikov (IS), hay còn gọi là "Vệ tinh huỷ diệt".

Những vệ tinh này được thiết kế để phóng các đầu đạn phát nổ, tạo ra đám mảnh văng nằm trên quỹ đạo của vệ tinh khác, thường là vệ tinh Mỹ.

Ngày nay, các lực lượng quân đội tiên tiến sử dụng vệ tinh cho nhiều mục đích như trinh sát, liên lạc bảo mật, phát hiện các vụ phóng tên lửa và cung cấp dữ liệu định vị chính xác cho các cuộc tấn công.

Khi chiến tranh ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, giới phân tích cho rằng việc sử dụng khí tài quân sự trong không gian sẽ tiếp tục gia tăng.

Tiến sĩ Bleddyn Bowen, chuyên gia về khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) và giáo sư về chính trị học không gian tại Đại học Durham (Anh), cho biết ông chỉ có thể đưa ra giả thuyết về loại vũ khí mà Mỹ vừa công bố.

"Tôi cho rằng đó có thể là một nền tảng tác chiến điện tử hoặc gây nhiễu sóng vô tuyến. Đây sẽ là loại vũ khí chống vệ tinh không mang tính phá hủy trực tiếp," ông nói với chương trình Today của BBC Radio 4.

Theo ông Bowen, những công nghệ như vậy vốn đã tồn tại trên mặt đất và có thể làm gián đoạn liên lạc vệ tinh. "Nếu cắt được đường truyền vô tuyến thì vệ tinh gần như trở nên vô dụng."

Tuy nhiên, ông cũng không loại trừ khả năng đây là loại vũ khí nguy hiểm hơn, có khả năng phá hủy vật lý và tạo ra mảnh vỡ trong không gian.

"Ít khả năng hơn, nhưng đó có thể là một phương tiện tiêu diệt động năng, tức một thiết bị phóng vật thể lao thẳng vào vệ tinh mục tiêu để phá hủy," ông nói.

Một khả năng khác là vệ tinh có chức năng "tiếp cận gần và kẹp bắt" vệ tinh đối phương.

Việc Nga hay Trung Quốc đã triển khai những loại vũ khí tương tự trên quỹ đạo hay chưa là điều rất khó xác định.

Juliana Suess, cựu nghiên cứu viên của RUSI hiện công tác tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức (SWP), nói với BBC: "Nếu nhìn về phía Trung Quốc và Nga, cả hai đều đã có một số động thái."

"Ví dụ với Nga, chúng tôi từng quan sát thấy những dấu hiệu giống như một cuộc thử nghiệm vũ khí đồng quỹ đạo. Có những chỉ dấu cho thấy họ đã bắn một vật thể trong không gian như một cuộc thử nghiệm."

"Ngoài ra còn có những hệ thống khác đang tồn tại, nhưng khi chưa biết rõ chi tiết về loại thiết bị [vũ khí] của Mỹ là gì thì khó để đưa ra sự so sánh."

Dù loại vũ khí mới của Mỹ có thể gây chú ý, trên thực tế Mỹ, Nga và Trung Quốc từ lâu đã sở hữu những hệ thống có khả năng tấn công mục tiêu ngoài không gian từ mặt đất hoặc từ các nền tảng khác.

Trong một cuộc phỏng vấn sau đó với BBC, ông Bowen cho rằng phản ứng của Trung Quốc, vốn cảnh báo nguy cơ một cuộc chạy đua vũ trang trong không gian, chẳng khác nào "mèo chê mèo dài đuôi".

"Nếu đã theo dõi lĩnh vực này lâu năm, bạn sẽ thấy những tuyên bố đó từ Nga và Trung Quốc khá thiếu sức thuyết phục," ông nói.

"Mỹ, Nga, Trung Quốc và cả Ấn Độ đều đã phát triển nhiều dạng vũ khí chống vệ tinh. Nga và Trung Quốc cũng đã đưa vào không gian nhiều công nghệ có tiềm năng quân sự rất lớn," ông nói thêm.

Trong khoảng một thập kỷ qua, Nga và Trung Quốc đã gia tăng các hoạt động tiếp cận gần giữa các vệ tinh, được gọi là hoạt động tiếp cận và hoạt động ở cự ly gần trên quỹ đạo (RPO), hay còn được ví như việc "bay sát" vệ tinh phương Tây.

"Theo lý thuyết, các vệ tinh RPO này có thể trở thành những vệ tinh 'săn-diệt' bằng cách va chạm trực tiếp với mục tiêu hoặc đẩy chúng chệch khỏi quỹ đạo," Tiến sĩ Rod Thornton, giảng viên về Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Nga tại King's College London, nói với BBC.

Bowen nói thêm rằng Trung Quốc đã chứng minh được năng lực "tàu kéo không gian" và cho biết: "Một phương tiện có thể tiếp cận một vệ tinh, kẹp giữ nó rồi di chuyển nó sang một quỹ đạo khác."

Theo ông, đây có thể là một bước phát triển tích cực, vừa là cách loại bỏ rác thải không gian, vừa có khả năng vô hiệu hóa các vệ tinh đang hoạt động.

Tuy nhiên, một số loại vũ khí không gian cũng có thể tạo ra lượng lớn rác vũ trụ.

Tiến sĩ Mark Hilborne, chuyên gia về an ninh và vũ khí hóa không gian tại King's College, cho biết các cuộc thử nghiệm tên lửa chống vệ tinh phóng trực tiếp từ mặt đất, chẳng hạn như vụ thử mà Trung Quốc tiến hành năm 2007, để lại rất nhiều mảnh vỡ trên quỹ đạo trong thời gian rất dài.

Bà Suess cho biết những mảnh vỡ từ vụ thử đó đến nay vẫn còn tồn tại trên quỹ đạo và vẫn gây nguy hiểm.

"Để gây ra thiệt hại thì không nhất thiết phải là một khối kim loại khổng lồ. Chỉ cần một mảnh nhựa rất nhỏ cũng có thể gây hư hại, xét đến tốc độ mà các vật thể đang di chuyển trên quỹ đạo," bà nói.

Mối đe dọa hạt nhân

Ông Thornton cho rằng những gì Nga thiếu về vũ khí không gian và số lượng vệ tinh thì Moscow bù đắp bằng năng lực tên lửa.

Ông nói: "Nga có các loại tên lửa phóng từ mặt đất có thể được đưa lên không gian để tấn công các vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất thấp. Họ cũng có các tên lửa chống vệ tinh (ASAT) phóng từ trên không, được phóng từ máy bay ở độ cao lớn."

"Từ góc nhìn của Nga, họ cho rằng NATO sở hữu nhiều vệ tinh hơn và có năng lực vệ tinh vượt trội so với những gì quân đội Nga có thể huy động. Vì vậy, Nga đã đầu tư rất mạnh vào các hệ thống chống vệ tinh nhằm phần nào 'cân bằng chiến trường'."

Ông Thornton cũng đưa ra một nhận định đáng lo ngại:

"Trong trường hợp cuối cùng, Nga cũng có thể phóng vũ khí hạt nhân vào không gian, và xung điện từ (EMP) từ vụ nổ hạt nhân có thể 'thiêu cháy' bất kỳ vệ tinh nào không được gia cố chống bức xạ trên một khu vực rất rộng."

Vậy khả năng xảy ra một cuộc xung đột hạt nhân trong không gian là bao nhiêu? Chỉ khi một cuộc xung đột như vậy cũng đang diễn ra dưới mặt đất.

"Những gì có thể xảy ra trong không gian thực sự không phải là điều xảy ra một cách tách biệt," ông Bowen nói.

"Có thể sẽ không có gì xảy ra, hoặc sẽ có chuyện gì đó."

Xét rằng các loại vũ khí sử dụng trong không gian đã tồn tại từ rất lâu, vì sao Mỹ lại công bố thông tin này ngay lúc này?

Các chuyên gia đồng tình rằng đây không hẳn là một bước phát triển mang tính đột phá, mà đúng hơn là một tín hiệu chính trị.

Ông Bowen cho rằng động thái này có thể là phản ứng trước những bước tiến của Trung Quốc.

"Trung Quốc đã hiện đại hóa lực lượng quân sự của mình trong suốt 30 năm qua," ông nói.

"Nước này đưa ngày càng nhiều vệ tinh quân sự lên quỹ đạo, đồng thời tạo ra nhiều mục tiêu hơn mà quân đội Mỹ cho rằng đáng để theo dõi và tấn công."

"Hiện nay Mỹ có nhiều động lực hơn để phát triển vũ khí không gian vì Trung Quốc cũng phụ thuộc vào không gian và dễ bị tổn thương trong lĩnh vực này theo cách tương tự như Mỹ."

Diễn biến hiện tại dường như tạo ra một sự mất cân bằng khá đặc biệt.

Ông Thornton cho rằng trong bất kỳ cuộc chiến tranh không gian nào, Nga có thể là bên hưởng lợi nhiều nhất, bởi nước này sở hữu rất ít vệ tinh so với Trung Quốc và Mỹ.

Theo ông, một cuộc chiến như vậy có thể bao gồm "tên lửa được phóng lên không gian, các vệ tinh cơ động được thiết kế để đẩy lệch hoặc phá hủy vệ tinh đối phương, cùng các hệ thống laser đặt trên mặt đất".