เปิด 5 วิธีในการเพิ่มธาตุเหล็กให้กับร่างกายโดยไม่ต้องกินเนื้อสัตว์

ที่มาของภาพ, Getty Images
- Author, เมลิสซา โฮเกนบูม
- Role, ผู้สื่อข่าวอาวุโส ด้านสุขภาพ
- Published
- เวลาอ่าน: 6 นาที
ไม่ว่าจะนำไปหมัก ต้ม หรือบีบมะนาวใส่อาหาร สำหรับการดูดซึมธาตุเหล็กแล้ว สิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่าคุณกินอะไรเท่านั้น แต่อยู่ที่ว่าคุณกินอย่างไรด้วย
ตอนเด็ก ๆ ฉันเชื่อว่ามาตลอดว่า หากกินผักโขมเยอะ ๆ ร่างกายก็จะแข็งแรงเติบโตได้ดี แม้กระทั่งทุกวันนี้ฉันก็ยังใส่ผักโขมลงในเครื่องดื่มปั่น พาสต้า และไข่เจียวอยู่เป็นประจำ
ที่ฉันชอบมันไม่แค่เพราะมันปรุงได้หลากหลาย นำไปทำอาหารง่าย และมีไฟเบอร์สูงเท่านั้น แต่เพราะมันยังเป็นแหล่งธาตุเหล็กที่ดีด้วย ใช่ไหมล่ะ
เอาเข้าจริง ฉันก็ไม่ได้เข้าใจผิดทั้งหมดหรอกนะ แต่ร่างกายเราไม่ได้ดูดซึมธาตุเหล็กจากผักโขมดิบได้มากนัก
ในเมื่อประมาณหนึ่งในสามของพวกเรามีภาวะขาดแคลนธาตุเหล็ก จึงคุ้มค่าที่จะทำความเข้าใจว่า สิ่งที่จะช่วยให้เราได้รับธาตุเหล็กในปริมาณที่ต้องการได้ดีที่สุด ไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่อาหารที่เรากินเท่านั้น แต่ยังรวมถึงวิธีกินและวิธีเตรียมอาหารด้วย
ภาวะขาดสารอาหารที่พบได้บ่อยที่สุด
การขาดธาตุเหล็กเป็นภาวะขาดสารอาหารที่พบได้บ่อยที่สุดในโลก โดยเฉพาะในเด็กและผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์
อาการเหนื่อยล้า อ่อนแรง หรือหายใจไม่อิ่ม ล้วนเป็นสัญญาณที่บ่งชี้ว่าคุณอาจมีธาตุเหล็กต่ำ เนื่องจากแร่ธาตุสำคัญชนิดนี้ช่วยสร้างฮีโมโกลบิน ซึ่งเป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่ลำเลียงออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเกือบทุกส่วน
"ทางที่ดีที่สุดคือพยายามป้องกันไม่ให้เกิดภาวะโลหิตจางด้วยการกินอาหารที่เหมาะสม" ซูซาน แฟร์เวทเธอร์-เทต ศาสตราจารย์ด้านระบบเผาผลาญแร่ธาตุจากมหาวิทยาลัยอีสต์แองเกลีย กล่าว
อย่างไรก็ตาม เมื่อพูดถึงการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหาร อาหารที่มีธาตุเหล็กสูงแต่ละชนิดไม่ได้ให้ผลเท่าเทียมกัน
การกินอาหารที่ปราศจากเนื้อสัตว์ ต้องได้รับการใส่ใจเป็นพิเศษ
ธาตุเหล็กในอาหารมีอยู่ 2 รูปแบบ ได้แก่ ธาตุเหล็กชนิดฮีม (heme iron) ซึ่งพบในเนื้อสัตว์และอาหารทะเล และธาตุเหล็กชนิดไม่ใช่ฮีม (non-heme iron) ที่พบในอาหารจากพืช
เรามักจะดูดซึมธาตุเหล็กชนิดแรกได้ง่ายกว่าชนิดหลัง โดยร่างกายของเราสามารถดูดซึมธาตุเหล็กชนิดฮีมได้ประมาณ 15-30% ขณะที่ดูดซึมธาตุเหล็กชนิดไม่ใช่ฮีมได้ต่ำกว่า ขึ้นอยู่กับชนิดของอาหาร (เช่น ประมาณ 2% จากพืชตระกูลถั่วแห้ง และประมาณ 7-9% จากผักใบเขียว)
แต่เมื่อมีความกังวลเพิ่มมากขึ้นเกี่ยวกับค่าครองชีพรวมถึงผลกระทบของเนื้อแดงต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ผู้คนบางส่วนจึงรับประทานเนื้อสัตว์น้อยลง ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดธาตุเหล็กได้ หากไม่มีการทดแทนด้วยแหล่งธาตุเหล็กอื่น เยมิซี ลาทุนเด-ดาดา อาจารย์อาวุโสด้านโภชนศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยคิงส์คอลเลจลอนดอน กล่าว
โชคดีที่มีแหล่งธาตุเหล็กจากพืชจำนวนมากที่สามารถช่วยให้คุณได้รับธาตุเหล็กครบตามปริมาณที่ร่างกายต้องการในแต่ละวัน
และแม้ว่าธาตุเหล็กจากพืชเหล่านี้จะถูกดูดซึมได้ไม่ดีเท่าธาตุเหล็กจากแหล่งอื่น แต่ก็มีหลายวิธีที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารกลุ่มนี้ให้ได้มากที่สุด
1. นำผักบางชนิดไปต้ม ส่วนชนิดอื่น ๆ ให้นำไปนึ่ง
วิธีเตรียมอาหารสามารถส่งผลต่อปริมาณธาตุเหล็กที่ร่างกายได้รับ
ผักโขมซึ่งเป็นตัวเลือกประจำของฉัน มีสารประกอบที่เรียกว่าออกซาเลต (oxalates) สารชนิดนี้สามารถจับกับธาตุเหล็กและขัดขวางการดูดซึมของร่างกาย แต่เมื่อเราต้มผักโขม สารดังกล่าวจะถูกปลดปล่อยออกมา ทำให้ร่างกายสามารถดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้น
อย่างไรก็ตาม หลักการนี้ใช้ได้เฉพาะกับผักใบเขียวที่มีออกซาเลตสูง เช่น ผักโขม สวิสชาร์ด และใบบีทรูท
ส่วนผักชนิดอื่น เช่น ผักกาดหอม กะหล่ำปลี และผักกวางตุ้ง ไม่จำเป็นต้องกำจัดออกซาเลตออก แต่ที่จริงแล้ว การกินทั้งดิบ ๆ หรือนำไปนึ่งจะช่วยรักษาวิตามินซีไว้ได้มากกว่า ซึ่งช่วยส่งเสริมการดูดซึมธาตุเหล็กให้ดีขึ้น
2. กินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงร่วมกับวิตามินซี
มีงานวิจัยที่บ่งชี้ว่า เมื่อเราเติมวิตามินซีเข้าไปในอาหาร ร่างกายจะดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้น
"วิตามินซีเป็นตัวช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารจากพืชที่มีประสิทธิภาพมาก" ลาทุนเด-ดาดา กล่าว
นอกจากอาหารที่มีธาตุเหล็กแล้ว คุณอาจลองบีบมะนาวลงในอาหาร หรือดื่มน้ำส้มหนึ่งแก้วเล็ก ๆ คู่กับขนมปังซาวโดว์ในมื้อเช้า
3. เปิดใจกับอาหารหมัก
การหมักอาหารยังช่วยให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้นด้วย นั่นเป็นเพราะกระบวนการหมักช่วยสลายกรดไฟติก (phytic acid) ซึ่งเป็นสารที่พบได้ตามธรรมชาติในธัญพืช ถั่วเปลือกแข็ง และเมล็ดพืช โดยสารชนิดนี้จะขัดขวางไม่ให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารได้ดีเท่าที่ควร
ด้วยเหตุนี้ คุณอาจพิจารณาเปลี่ยนจากขนมปังทั่วไปมาเป็นขนมปังซาวโดว์
4. อย่าพึ่งพาเพียงแค่ผลิตภัณฑ์ที่เสริมสารอาหารเท่านั้น
อาหารหลักหลายชนิด รวมถึงขนมปังและซีเรียลอาหารเช้า มีการเสริมธาตุเหล็กเข้าไป
แต่ผู้ผลิตมักใช้รูปแบบของธาตุเหล็กที่ดูดซึมได้ยากกว่า ซึ่ง "ไม่ทำปฏิกิริยา" จึงไม่ส่งผลต่อรสชาติ สี หรืออายุการเก็บรักษาอาหาร
"เราดูดซึมธาตุเหล็กจากผลิตภัณฑ์เสริมธาตุเหล็กส่วนใหญ่ได้ไม่ดีนัก" แฟร์เวทเธอร์-เทต กล่าว
ในการศึกษาที่วัดการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารที่มีการเสริมธาตุเหล็ก นักวิจัยพบว่าการดูดซึมธาตุเหล็กจากซีเรียลสำหรับทารกอยู่ในระดับต่ำมาก คืออยู่ระหว่าง 0.6-2.2%
ในทางตรงกันข้าม การศึกษาเดียวกันพบว่า การดูดซึมธาตุเหล็กจากขนมปังโรลที่ทำจากแป้งขัดขาวมีระดับสูงกว่า (ทั้งนี้ มีการศึกษาอีกชิ้นหนึ่งพบว่าอัตราการดูดซึมธาตุเหล็กจากขนมปังที่ทำจากแป้งขัดขาวนั้นสูงถึง 13.6%)
5. ระวังสิ่งที่คุณดื่มพร้อมอาหารด้วย
เครื่องดื่มที่เราดื่มระหว่างมื้ออาหารก็ส่งผลต่อปริมาณธาตุเหล็กที่ร่างกายดูดซึมได้เช่นกัน
เหมือนกับกรณีของออกซาเลต การดูดซึมธาตุเหล็กอาจลดลงได้จากสารประกอบอย่างโพลีฟีนอล แทนนิน ไฟเบอร์ และไฟเตต ลาทุนเด-ดาดา กล่าว
กาแฟและชามีแทนนินและโพลีฟีนอล ดังนั้นหากเรากินซีเรียลอาหารเช้าที่มีธาตุเหล็กสูงพร้อมกับเครื่องดื่มเหล่านี้ ร่างกายก็จะดูดซึมมันได้น้อยลง
แฟร์เวทเธอร์-เทต แนะนำว่า หากคุณต้องการดื่มชา ควรรออย่างน้อย 2 ชั่วโมงหลังกินอาหาร
เราจำเป็นต้องได้รับธาตุเหล็กในปริมาณเท่าไหร่
ด้านล่างนี้คือปริมาณที่แนะนำต่อวัน จากบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS)
- ชายอายุ 19 ปีขึ้นไป: 8.7 มก.
- หญิงอายุ 19 - 49 ปี: 14.8 มก. (ผู้ที่มีประจำเดือนมามากมักจะต้องการปริมาณสูงกว่านั้น)
- หญิงอายุ 50 ปีขึ้นไป: 8.7 มก.
พืชตระกูลถั่ว ผักใบเขียวเข้ม ผลไม้อบแห้ง รวมถึงถั่วและเมล็ดพืชต่าง ๆ ล้วนเป็นแหล่งอาหารจากพืชที่ดี ต่อไปนี้คือปริมาณสารอาหารในอาหารที่คุ้นเคยบางชนิด (ต่อ 100 กรัม)
- ถั่วลูกไก่: 2 มก.
- บรอกโคลี: 1 มก.
- เมล็ดทานตะวัน: 6.4 มก. (ขนาดหน่วยบริโภคที่กำลังพอดีคือ 30 กรัม จะมีธาตุเหล็กอยู่ประมาณ 1.9 มก.
- เต้าหู้: 1.2 มก.
- เนื้อวัว (เนื้อส่วนสะโพก) - 3.6 มก.
บริโภคให้เพียงพอ แต่อย่ามากเกิน
ปริมาณธาตุเหล็กที่แนะนำต่อวันสำหรับการบริโภคของพวกเรา ได้คำนึงถึงข้อเท็จจริงที่ว่าร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้ค่อนข้างน้อยอยู่แล้ว
แฟร์เวทเธอร์-เทต กล่าวว่า แม้ว่าคุณจะได้รับธาตุเหล็กถึงปริมาณที่แนะนำต่อวัน แต่คุณก็มีแนวโน้มจะดูดซึมได้จริงเพียง 1-2 มิลลิกรัมต่อวันเท่านั้น ซึ่งปริมาณดังกล่าวเทียบเท่ากับธาตุเหล็กที่ร่างกายสูญเสียไปในแต่ละวัน ผ่านกระบวนการต่าง ๆ เช่น การขับเหงื่อหรือการมีประจำเดือน
แฟร์เวทเธอร์-เทตแนะนำให้กินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงในปริมาณเล็กน้อยอย่างสม่ำเสมอตลอดทั้งวัน โดยเป็นส่วนหนึ่งของการบริโภคอาหารอย่างสมดุล เพราะแม้ว่ามันอาจจะฟังดูขัดแย้งกัน แต่หากเราได้รับธาตุเหล็กในปริมาณมากเกินไปในคราวเดียว ร่างกายอาจดูดซึมได้น้อยลง เนื่องจากร่างกายของเราสามารถควบคุมปริมาณธาตุเหล็กที่ถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง
และหากคุณกำลังพิจารณาใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อน
"ร่างกายกำลังพยายามอยู่เพื่อรักษาสมดุล และมันไม่ต้องการรับธาตุเหล็กเข้ามามากจนเกินไป"






























