เปิด 5 วิธีในการเพิ่มธาตุเหล็กให้กับร่างกายโดยไม่ต้องกินเนื้อสัตว์

.
    • Author, เมลิสซา โฮเกนบูม
    • Role, ผู้สื่อข่าวอาวุโส ด้านสุขภาพ
  • Published
  • เวลาอ่าน: 6 นาที

ไม่ว่าจะนำไปหมัก ต้ม หรือบีบมะนาวใส่อาหาร สำหรับการดูดซึมธาตุเหล็กแล้ว สิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่าคุณกินอะไรเท่านั้น แต่อยู่ที่ว่าคุณกินอย่างไรด้วย

ตอนเด็ก ๆ ฉันเชื่อว่ามาตลอดว่า หากกินผักโขมเยอะ ๆ ร่างกายก็จะแข็งแรงเติบโตได้ดี แม้กระทั่งทุกวันนี้ฉันก็ยังใส่ผักโขมลงในเครื่องดื่มปั่น พาสต้า และไข่เจียวอยู่เป็นประจำ

ที่ฉันชอบมันไม่แค่เพราะมันปรุงได้หลากหลาย นำไปทำอาหารง่าย และมีไฟเบอร์สูงเท่านั้น แต่เพราะมันยังเป็นแหล่งธาตุเหล็กที่ดีด้วย ใช่ไหมล่ะ

เอาเข้าจริง ฉันก็ไม่ได้เข้าใจผิดทั้งหมดหรอกนะ แต่ร่างกายเราไม่ได้ดูดซึมธาตุเหล็กจากผักโขมดิบได้มากนัก

ในเมื่อประมาณหนึ่งในสามของพวกเรามีภาวะขาดแคลนธาตุเหล็ก จึงคุ้มค่าที่จะทำความเข้าใจว่า สิ่งที่จะช่วยให้เราได้รับธาตุเหล็กในปริมาณที่ต้องการได้ดีที่สุด ไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่อาหารที่เรากินเท่านั้น แต่ยังรวมถึงวิธีกินและวิธีเตรียมอาหารด้วย

ภาวะขาดสารอาหารที่พบได้บ่อยที่สุด

การขาดธาตุเหล็กเป็นภาวะขาดสารอาหารที่พบได้บ่อยที่สุดในโลก โดยเฉพาะในเด็กและผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์

อาการเหนื่อยล้า อ่อนแรง หรือหายใจไม่อิ่ม ล้วนเป็นสัญญาณที่บ่งชี้ว่าคุณอาจมีธาตุเหล็กต่ำ เนื่องจากแร่ธาตุสำคัญชนิดนี้ช่วยสร้างฮีโมโกลบิน ซึ่งเป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่ลำเลียงออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายเกือบทุกส่วน

"ทางที่ดีที่สุดคือพยายามป้องกันไม่ให้เกิดภาวะโลหิตจางด้วยการกินอาหารที่เหมาะสม" ซูซาน แฟร์เวทเธอร์-เทต ศาสตราจารย์ด้านระบบเผาผลาญแร่ธาตุจากมหาวิทยาลัยอีสต์แองเกลีย กล่าว

อย่างไรก็ตาม เมื่อพูดถึงการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหาร อาหารที่มีธาตุเหล็กสูงแต่ละชนิดไม่ได้ให้ผลเท่าเทียมกัน

การกินอาหารที่ปราศจากเนื้อสัตว์ ต้องได้รับการใส่ใจเป็นพิเศษ

ธาตุเหล็กในอาหารมีอยู่ 2 รูปแบบ ได้แก่ ธาตุเหล็กชนิดฮีม (heme iron) ซึ่งพบในเนื้อสัตว์และอาหารทะเล และธาตุเหล็กชนิดไม่ใช่ฮีม (non-heme iron) ที่พบในอาหารจากพืช

เรามักจะดูดซึมธาตุเหล็กชนิดแรกได้ง่ายกว่าชนิดหลัง โดยร่างกายของเราสามารถดูดซึมธาตุเหล็กชนิดฮีมได้ประมาณ 15-30% ขณะที่ดูดซึมธาตุเหล็กชนิดไม่ใช่ฮีมได้ต่ำกว่า ขึ้นอยู่กับชนิดของอาหาร (เช่น ประมาณ 2% จากพืชตระกูลถั่วแห้ง และประมาณ 7-9% จากผักใบเขียว)

แต่เมื่อมีความกังวลเพิ่มมากขึ้นเกี่ยวกับค่าครองชีพรวมถึงผลกระทบของเนื้อแดงต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ผู้คนบางส่วนจึงรับประทานเนื้อสัตว์น้อยลง ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดธาตุเหล็กได้ หากไม่มีการทดแทนด้วยแหล่งธาตุเหล็กอื่น เยมิซี ลาทุนเด-ดาดา อาจารย์อาวุโสด้านโภชนศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยคิงส์คอลเลจลอนดอน กล่าว

โชคดีที่มีแหล่งธาตุเหล็กจากพืชจำนวนมากที่สามารถช่วยให้คุณได้รับธาตุเหล็กครบตามปริมาณที่ร่างกายต้องการในแต่ละวัน

และแม้ว่าธาตุเหล็กจากพืชเหล่านี้จะถูกดูดซึมได้ไม่ดีเท่าธาตุเหล็กจากแหล่งอื่น แต่ก็มีหลายวิธีที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารกลุ่มนี้ให้ได้มากที่สุด

1. นำผักบางชนิดไปต้ม ส่วนชนิดอื่น ๆ ให้นำไปนึ่ง

วิธีเตรียมอาหารสามารถส่งผลต่อปริมาณธาตุเหล็กที่ร่างกายได้รับ

ผักโขมซึ่งเป็นตัวเลือกประจำของฉัน มีสารประกอบที่เรียกว่าออกซาเลต (oxalates) สารชนิดนี้สามารถจับกับธาตุเหล็กและขัดขวางการดูดซึมของร่างกาย แต่เมื่อเราต้มผักโขม สารดังกล่าวจะถูกปลดปล่อยออกมา ทำให้ร่างกายสามารถดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้น

อย่างไรก็ตาม หลักการนี้ใช้ได้เฉพาะกับผักใบเขียวที่มีออกซาเลตสูง เช่น ผักโขม สวิสชาร์ด และใบบีทรูท

ส่วนผักชนิดอื่น เช่น ผักกาดหอม กะหล่ำปลี และผักกวางตุ้ง ไม่จำเป็นต้องกำจัดออกซาเลตออก แต่ที่จริงแล้ว การกินทั้งดิบ ๆ หรือนำไปนึ่งจะช่วยรักษาวิตามินซีไว้ได้มากกว่า ซึ่งช่วยส่งเสริมการดูดซึมธาตุเหล็กให้ดีขึ้น

2. กินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงร่วมกับวิตามินซี

มีงานวิจัยที่บ่งชี้ว่า เมื่อเราเติมวิตามินซีเข้าไปในอาหาร ร่างกายจะดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้น

"วิตามินซีเป็นตัวช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารจากพืชที่มีประสิทธิภาพมาก" ลาทุนเด-ดาดา กล่าว

นอกจากอาหารที่มีธาตุเหล็กแล้ว คุณอาจลองบีบมะนาวลงในอาหาร หรือดื่มน้ำส้มหนึ่งแก้วเล็ก ๆ คู่กับขนมปังซาวโดว์ในมื้อเช้า

3. เปิดใจกับอาหารหมัก

การหมักอาหารยังช่วยให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้มากขึ้นด้วย นั่นเป็นเพราะกระบวนการหมักช่วยสลายกรดไฟติก (phytic acid) ซึ่งเป็นสารที่พบได้ตามธรรมชาติในธัญพืช ถั่วเปลือกแข็ง และเมล็ดพืช โดยสารชนิดนี้จะขัดขวางไม่ให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารได้ดีเท่าที่ควร

ด้วยเหตุนี้ คุณอาจพิจารณาเปลี่ยนจากขนมปังทั่วไปมาเป็นขนมปังซาวโดว์

4. อย่าพึ่งพาเพียงแค่ผลิตภัณฑ์ที่เสริมสารอาหารเท่านั้น

อาหารหลักหลายชนิด รวมถึงขนมปังและซีเรียลอาหารเช้า มีการเสริมธาตุเหล็กเข้าไป

แต่ผู้ผลิตมักใช้รูปแบบของธาตุเหล็กที่ดูดซึมได้ยากกว่า ซึ่ง "ไม่ทำปฏิกิริยา" จึงไม่ส่งผลต่อรสชาติ สี หรืออายุการเก็บรักษาอาหาร

"เราดูดซึมธาตุเหล็กจากผลิตภัณฑ์เสริมธาตุเหล็กส่วนใหญ่ได้ไม่ดีนัก" แฟร์เวทเธอร์-เทต กล่าว

ในการศึกษาที่วัดการดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารที่มีการเสริมธาตุเหล็ก นักวิจัยพบว่าการดูดซึมธาตุเหล็กจากซีเรียลสำหรับทารกอยู่ในระดับต่ำมาก คืออยู่ระหว่าง 0.6-2.2%

ในทางตรงกันข้าม การศึกษาเดียวกันพบว่า การดูดซึมธาตุเหล็กจากขนมปังโรลที่ทำจากแป้งขัดขาวมีระดับสูงกว่า (ทั้งนี้ มีการศึกษาอีกชิ้นหนึ่งพบว่าอัตราการดูดซึมธาตุเหล็กจากขนมปังที่ทำจากแป้งขัดขาวนั้นสูงถึง 13.6%)

5. ระวังสิ่งที่คุณดื่มพร้อมอาหารด้วย

เครื่องดื่มที่เราดื่มระหว่างมื้ออาหารก็ส่งผลต่อปริมาณธาตุเหล็กที่ร่างกายดูดซึมได้เช่นกัน

เหมือนกับกรณีของออกซาเลต การดูดซึมธาตุเหล็กอาจลดลงได้จากสารประกอบอย่างโพลีฟีนอล แทนนิน ไฟเบอร์ และไฟเตต ลาทุนเด-ดาดา กล่าว

กาแฟและชามีแทนนินและโพลีฟีนอล ดังนั้นหากเรากินซีเรียลอาหารเช้าที่มีธาตุเหล็กสูงพร้อมกับเครื่องดื่มเหล่านี้ ร่างกายก็จะดูดซึมมันได้น้อยลง

แฟร์เวทเธอร์-เทต แนะนำว่า หากคุณต้องการดื่มชา ควรรออย่างน้อย 2 ชั่วโมงหลังกินอาหาร

เราจำเป็นต้องได้รับธาตุเหล็กในปริมาณเท่าไหร่

ด้านล่างนี้คือปริมาณที่แนะนำต่อวัน จากบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS)

  • ชายอายุ 19 ปีขึ้นไป: 8.7 มก.
  • หญิงอายุ 19 - 49 ปี: 14.8 มก. (ผู้ที่มีประจำเดือนมามากมักจะต้องการปริมาณสูงกว่านั้น)
  • หญิงอายุ 50 ปีขึ้นไป: 8.7 มก.

พืชตระกูลถั่ว ผักใบเขียวเข้ม ผลไม้อบแห้ง รวมถึงถั่วและเมล็ดพืชต่าง ๆ ล้วนเป็นแหล่งอาหารจากพืชที่ดี ต่อไปนี้คือปริมาณสารอาหารในอาหารที่คุ้นเคยบางชนิด (ต่อ 100 กรัม)

  • ถั่วลูกไก่: 2 มก.
  • บรอกโคลี: 1 มก.
  • เมล็ดทานตะวัน: 6.4 มก. (ขนาดหน่วยบริโภคที่กำลังพอดีคือ 30 กรัม จะมีธาตุเหล็กอยู่ประมาณ 1.9 มก.
  • เต้าหู้: 1.2 มก.
  • เนื้อวัว (เนื้อส่วนสะโพก) - 3.6 มก.

บริโภคให้เพียงพอ แต่อย่ามากเกิน

ปริมาณธาตุเหล็กที่แนะนำต่อวันสำหรับการบริโภคของพวกเรา ได้คำนึงถึงข้อเท็จจริงที่ว่าร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้ค่อนข้างน้อยอยู่แล้ว

แฟร์เวทเธอร์-เทต กล่าวว่า แม้ว่าคุณจะได้รับธาตุเหล็กถึงปริมาณที่แนะนำต่อวัน แต่คุณก็มีแนวโน้มจะดูดซึมได้จริงเพียง 1-2 มิลลิกรัมต่อวันเท่านั้น ซึ่งปริมาณดังกล่าวเทียบเท่ากับธาตุเหล็กที่ร่างกายสูญเสียไปในแต่ละวัน ผ่านกระบวนการต่าง ๆ เช่น การขับเหงื่อหรือการมีประจำเดือน

แฟร์เวทเธอร์-เทตแนะนำให้กินอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงในปริมาณเล็กน้อยอย่างสม่ำเสมอตลอดทั้งวัน โดยเป็นส่วนหนึ่งของการบริโภคอาหารอย่างสมดุล เพราะแม้ว่ามันอาจจะฟังดูขัดแย้งกัน แต่หากเราได้รับธาตุเหล็กในปริมาณมากเกินไปในคราวเดียว ร่างกายอาจดูดซึมได้น้อยลง เนื่องจากร่างกายของเราสามารถควบคุมปริมาณธาตุเหล็กที่ถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง

และหากคุณกำลังพิจารณาใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อน

"ร่างกายกำลังพยายามอยู่เพื่อรักษาสมดุล และมันไม่ต้องการรับธาตุเหล็กเข้ามามากจนเกินไป"