Je, mkataba wa Makka utaivuta Uturuki katika vita vya Yemen?

Kufuatia hatua ya kusonga mbele kwa vikosi vya Wahouthi nchini Yemen na mashambulizi ya kundi hilo dhidi ya Saudi Arabia, swali limeibuka iwapo Uturuki—kama mmoja wa waliotia saini "Mkataba wa Makka"—italazimika kuunga mkono upande wa Riyadh.

Ingawa mkataba huo unajumuisha kipengele cha ulinzi wa pamoja, mwitikio wa tahadhari kutoka kwa serikali ya Uturuki, pamoja na mashaka makubwa miongoni mwa vyombo vya habari na wachambuzi nchini humo, vinaashiria kuwa kwa sasa Ankara haina nia ya kujihusisha moja kwa moja na vita vya Yemen; inahofia kuvutwa katika hali ambayo baadhi wameiita "kinamasi cha Yemen."

Chini ya makubaliano yaliyotiwa saini mapema Agosti kati ya Uturuki, Saudi Arabia, na Pakistan, mataifa hayo matatu yalikubaliana kwamba shambulio lolote la silaha dhidi ya mmoja wao litachukuliwa kuwa shambulio kwa wote watatu.

Hata hivyo, Uturuki hadi sasa haijaonyesha mwelekeo wowote wa moja kwa moja wa kuingilia kati katika mzozo huo, ikipunguza majibu yake kwa taarifa iliyotolewa mnamo Septemba 8 kulaani vitendo vya hivi karibuni vya Wahouthi.

Vyombo vya habari vya Uturuki kwa ujumla vimepunguza uwezekano wa nchi hiyo kuingilia kati kuilinda Saudi Arabia dhidi ya Wahouthi, licha ya kifungu cha ulinzi wa pande zote kilichomo katika "Mkataba wa Makka."

Mchambuzi mmoja wa Uturuki amedokeza kuwa mashambulizi ya Wahouthi dhidi ya Saudi Arabia yanaweza kuwa jaribio la "kupima" kiwango cha utayari wa Uturuki kutekeleza makubaliano hayo, huku mchambuzi mwingine akionya kuwa hatua ya Ankara kuingia katika mgogoro huo ingekuwa "kosa la kimkakati."

Chombo cha habari kilicho karibu na upande wa upinzani pia kimeelezea vita vya Yemen kama "gharama ya kwanza ya umwagaji damu inayotokana na Makubaliano ya Makka" na kuonya dhidi ya Uturuki kuvutwa katika vita vya nchi nyingine.

Kwa ujumla, vyombo vya habari vya Uturuki vina mashaka kuhusu uwezekano wa kutumia kipengele cha ulinzi wa pamoja cha "Makubaliano ya Makka" ili kuilinda Saudi Arabia katika mzozo wake na Wahouthi.

Vyombo vya habari vinavyounga mkono serikali, katika taarifa zao kuhusu mapigano kati ya Saudi Arabia na Wahouthi, kwa ujumla havijasisitiza kipengele cha ulinzi wa pamoja wala uwezekano wa Uturuki kuhusika.

Kituo cha televisheni cha "A Haber," ambacho kinaegemea upande wa serikali, kilielezea kwa kina ukubwa wa mgogoro huo, maeneo yaliyolengwa na Wahouthi, na idadi ya wahanga, lakini hakikutaja hata kidogo Mkataba wa Makka.

Kituo cha serikali cha "TRT Haber" nacho kiliripoti kuhusu kusonga mbele kwa Wahouthi katika taarifa zake za mgogoro huo bila kurejelea Mkataba wa Makka.

Gazeti la {Yeni Akit}, ambalo lina maoni ya kihafidhina na linalounga mkono serikali, liliibua suala hilo kwa kichwa cha habari kisemacho "Je, Makubaliano ya Makka kuhusu Yemen yataanza kutekelezwa?"; hata hivyo, ripoti yake ilijikita zaidi katika nafasi ambayo Pakistan inaweza kuchukua katika kuilinda Saudi Arabia na haikuzungumzia athari zinazoweza kuikumba Uturuki.

Mashaka na wasiwasi

Wakati vyombo vya habari vinavyoiunga mkono serikali vikijaribu kupunguza uzito wa kipengele cha ulinzi wa pamoja katika Mkataba wa Makka, wengine wameonya kuwa Ankara inaweza kujikuta ikigongana na Wahouthi bila kukusudia.

Tovuti ya mrengo wa kushoto inayopinga serikali, "Sol Haber," iliandika kuwa vita vya Yemen vinaweza kusababisha "gharama ya kwanza ya umwagaji damu kwa muungano wa Makka," huku ikiishutumu serikali ya Uturuki kwa uwezekano wa kulivuta taifa hilo katika mzozo usio na uhusiano mkubwa na maslahi yake ya kitaifa.

Barçın Yinanç, mwandishi wa makala katika tovuti huru ya "T24," aliandika kwenye mtandao wa X: "Je, kitendo cha Wahouthi kulenga Saudi Arabia si jaribio la kupima utayari wa Uturuki katika kushikilia kanuni inayosema kuwa shambulio dhidi ya mwanachama mmoja huchukuliwa kuwa shambulio dhidi ya wanachama wote?"

Usitumbukie katika mtego wa Yemen

Cem Gürdeniz, admirali mstaafu na mchambuzi mashuhuri mwenye msimamo wa uzalendo, akirejelea wito wa seneta mmoja wa Marekani wa kutumia Mkataba wa Makka dhidi ya Wahouthi, alisema kuwa Uturuki haipaswi "kutumbukia kwenye mtego huu" na kuvutwa kuingia katika "kinamasi cha Yemen."

Aliandika hivi: "Kuivuta Uturuki katika uhasama na Wahouthi—achilia mbali mzozo wa kijeshi nao—ingekuwa ni kosa la kimkakati. Ankara inapaswa kusisitiza diplomasia na usalama wa biashara ya baharini, badala ya kuingia katika makabiliano na Wahouthi."

Bekir Sıdkı Şahin, mtu mwenye mchango mkubwa katika shirika lisilo la kiserikali la Kiislamu, pia alionya kuwa kipengele cha ulinzi wa pamoja cha Mkataba wa Makka kina hatari ya kuivuta Uturuki katika mzozo huu.

Alisema kuwa iwapo Saudi Arabia itajiunga na "Makubaliano ya Abraham" (Abraham Accords) hapo baadaye, Uturuki inaweza bila kukusudia kujikuta ikiwa sehemu ya "kundi la kikanda linaloshirikiana na Israel."

Dhana kuhusu kuhusika kwa jeshi la Uturuki

Licha ya mashaka hayo, akaunti moja maarufu inayounga mkono jeshi kwenye mtandao wa X ilikisia kuwa ndege zisizo na rubani za kivita za Uturuki na zana nyingine za kijeshi zinaweza kuonekana nchini Yemen "hivi karibuni."

Kufuatia kutiwa saini kwa makubaliano ya Makka, Waziri wa Mambo ya Nje wa Uturuki, Hakan Fidan, alisema kuwa kipengele cha makubaliano hayo kuhusu ulinzi wa pamoja kinafanana kimsingi na Ibara ya 5 ya mkataba wa NATO, ingawa hakutilia mkazo kuwa kipengele hicho kingetekelezwa moja kwa moja.

Alisema: "Tukiangalia maandishi ya makubaliano hayo, kuna ahadi za jumla... namna na mfumo ambao ahadi hizo za jumla zitatekelezwa itategemea mashauriano na maamuzi ya taasisi husika."