Lix khuraafaad oo nafaqada ku saabsan oo ay tahay inaadan rumaysan

Xigashada Sawirka, Getty Images
- Author, Tai Ibitoye
- Role, BBC Food
- Waqtiga akhriska: 4 daqiiqo
Khabiir dhanka nafaqada ahaan, waxaan la kulmaa macluumaad badan oo khaldan oo ku saabsan nafaqeynta, gaar ahaan kuwa wax kusoo gudbiya baraha bulshada.
Aan sharraxo qaar ka mid ah fikradaha khaldan ee ku badan baraha bulshada.
Miyaan joojinayaa cunista karbohaydraytyada?
Iska deynta karbohaydraytyadu waxay kaa caawin kartaa inaad dhinto miisaanka, laakiin waxay badanaa keentaa luminta biyo ka badan baruurta.
Si kastaba ha ahaatee, jaridda karbohaydraytyada gabi ahaanba way adkaan kartaa in la ilaaliyo ama la maareeyo.
Carbohydratesku waa nafaqo muhiim ah waana isha ugu muhiimsan ee tamarta jirka, taasoo ka dhigan 50% tamarta.
Markaa halkii aad ka iska deyn lahayd karbohaydraytyada cuntadaada oo dhan, waxaa fiican inaad doorato miraha isku jira sida bariiska madow, baasto, khudaar, miraha, iyo baradhada.
Cuntooyinkani waxay kaa ilaalinayaan inaad si dhakhso ah u dareentid gaajo waxayna sidoo kale ku daraan fiber-ka cuntadaada.
Sonkorta ka timaadda miraha ma khatar baa?

Xigashada Sawirka, BBC Food
Fructose waa sonkor si dabiici ah u dhacda oo laga helo dhammaan miraha loomana arko "sonkor bilaash ah".
Miraha waa ilo aad u wanaagsan oo laga helo fiitamiinno, macdanno, phytochemicals, iyo fiber, kuwaas oo dhamaantood muhiim u ah caafimaadkaaga.
Intaa waxaa dheer, cunista miraha iyo khudaarta ayaa laga yaabaa inay kaa caawiyaan dhimista khatarta dhiig karka iyo cudurrada wadnaha.
Cuntooyinka jirka ka saara sunta ma caawiyaan nadiifinta jirka?
Cuntooyin badan oo jirka ka saara sunta ayaa noqon kara khatar waxayna la'yihiin caddayn cilmiyeed oo adag. Faa'iidooyinka cuntooyinkan ayaa laga yaabaa inay jiraan kaliya waqti gaaban.
Jirku wuxuu horey u lahaa nidaamyo dabiici ah oo u gaar ah si uu u nadiifiyo jirka, mindhicirrada, beerka, iyo kelyaha ayaa shaqadan qabta.
Sidaa darteed, cuntooyinka gaarka ah, cabbitaannada, ama kaabista si jirka looga nadiifiyo looma baahna.
Qaar ka mid ah cuntooyinka sunta la isaga saaro ayaa dhiirrigeliya isticmaalka miraha iyo khudaarta waxayna yareeyaan cuntooyinka ay ku badan yihiin dufanka, milixda, iyo sonkorta, laakiin sidoo kale waxay ku talinayaan in la baabi'iyo dhammaan kooxaha cuntada, taas oo keeni karta nafaqo darro jirka ah.
Taa beddelkeeda, cunista cuntooyin kala duwan, hurdo kugu filan, ka taxaddaridda khamriga, sigaarka, iyo neefsashada hawo nadiif ah, waxay xoojisaa caafimaadka jirka.
Kuwa khudradda ma ka caafimaad badan yihiin?
Cunto khudradeedku waxay noqon kartaa mid nafaqo leh oo waxay gacan ka geysataa qaab nololeed caafimaad leh.
Cuntooyinka khudradda qaarkood waa la warshadeeyaa waxaana ku jiri kara xaddi badan oo dufan, milix, iyo sonkor ah.
Markaa waxa fiican inaad akhrido macluumaadka nafaqada oo aad hubiso maaddooyinka lagu daray ka hor inta aanad iibsan cuntada.
Caanaha ma yihiin kuwo muhiim u ah nafaqada?

Xigashada Sawirka, BBC Food
Caanaha ayaa qani ku ah borotiinka, kalsiyum, iodine, fosfooraska, potassium, iyo fiitamiinnada B.
Qaar ka mid ah waxyaabaha caanaha laga sameeyo, sida caano fadhi, waxaa ku jira probiotics, si ay sidoo kale u taageeraan caafimaadka mindhicirka.
Waxyaabaha caanaha laga sameeyo waxaa ku jira sonkor dabiici ah oo la yiraahdo lactose. Si kastaba ha ahaatee, looma tixgeliyo "sonkor bilaash ah" sababtoo ah waxay la socotaa nafaqooyinka kale ee muhiimka ah.
Ilaa aad qabtid xasaasiyadda caanaha ama dulqaad la'aanta, looma baahna inaad iska dayso waxyaabaha caanaha laga sameeyo.
Haddii aad doorato inaad iska ilaaliso waxyaabaha caanaha laga sameeyo, hubi in alaabta aad isticmaashid lagu daray iodine, calcium, iyo fiitamiinnada B.
Nafaqooyinka iyo kaabayaasha shakhsi ahaaneed miyay xoojiyaan habka difaaca jirka?......
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
Waxaa jira nafaqooyin badan oo muhiim ah oo ka caawiya habka difaaceenna inuu si fiican u shaqeeyo, laakiin waxay u baahan yihiin inay wada shaqeeyaan. Keliya diiradda saarin hal nafaqo sida zinc ama fitamiin C, nafaqooyinka kale ayaa sidoo kale door muhiim ah ka ciyaara.
Cunto isku dheellitiran oo ay ku jiraan miraha, khudaarta, miraha oo dhan, waxyaabaha caanaha laga sameeyo, lawska, miraha, hilibka, kalluunka, iyo borotiinnada dhirta sida digirta ayaa ku filan inay taageerto nidaamka difaaca.
Dadka qaar ayaa laga yaabaa inay u baahdaan nafaqooyin dheeraad ah, sida haweenka uurka leh iyo kuwa ku nool cunto khudradeed.
Helitaanka hurdo kugu filan, jimicsi joogto ah, iyo maaraynta walbahaarka ayaa iyaguna aad muhiim u ah.
Marka xigta oo aad ku aragto "farriin caafimaad" baraha bulshada, ka fiirso cidda sheeganaysa iyo haddii saynisku run ahaantii taageero sheegashada.
Macluumaadkan looguma talogelin in lagu beddelo baaris caafimaad ama talo nafaqo oo uu bixiyo khabiirka nafaqaynta.













