Soomaaliya oo rajo fiican ka qabta qodista shidaalka dhamaadka sannadkan

Soomaaliya ayaa dhamaadka sanadkan natiijooyin wax ku ool ah ka filaysa howlaha shidaal qodista iyo gaaska ee ay la leedahay Turkiga, waxayna sidoo kale isha ku haysaa in ay sii xoojiso iskaashiga ay la leedahay Ankara ee dhinaca macdanta, sida uu wakaaladda Anadolu u sheegay Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya Daahir Shire Maxamed.

Soomaaliya iyo Turkiga waxa ay u gudbeen waji cusub oo iskaashi dhanka tamarta ah kadib markii ay dhameeyeen sahanadii xeebaha Soomaaliya, ayna bilaabeen howlo qodis ah sida uu wasiirku u sheegay Anadolu.

"Iskaashiga ka dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga ee ku saabsan haydro karboonka waxa uu hadda gelayaa wajigii labaad, halkaas oo aan ku wadno qodista," ayuu yiri.

Wuxuu kaloo sheegay in la soo gaba gabeeyay xog uruurinta, lana falanqeeyay, lana fasiray, waxaana hadda socda buu yiri qodista ceelkii ugu horeeyay ee xeebaha ka baxsan.

Wuxuu sheegay in mashruucan uu ka tarjumayo sida ay uga go'an tahay labada dowladood iyo xiriirka dhow ee ka dhaxeeya.

"Aad ayaan ugu niyad wanaagsannahay in aan natiijo wanaagsan ka heli doonno dhamaadka sanadkan" ayuu yiri Daahir Shire.

Isagoo ka gaabsaday inuu qiyaaso qiyaasta kaydadka suurtagalka ah, ayaa Daahir Shire wuxuu sheegay in Soomaaliya ay filayso natiijooyin dhiirigelin leh marka la dhammeeyo hawlaha qodista iyo qiimaynta farsamada.

Wuxuu carrabka ku dhuftay in daah-fur kasta oo ganacsi uu kaalin weyn ka qaadan karo horumarinta dhaqaalaha Soomaaliya iyadoo loo marayo shaqo abuur iyo maalgashi.

Waxa uu intaa ku daray in tababarada iyo kala wareejinta aqoonta ay sidoo kale qayb muhiim ah ka ahaayeen heshiiska labada dal.

"Iyada oo qayb ka ah heshiiska isfahamka, waa in khibradda maxalliga ah lagu tababaraa waayo-aragnimada shaqada" ayuu yiri. "Ugu dambayntii, Soomaalidu waa inay qaban karaan shaqada ay hadda wadaan khubarada (ajnabiga)".

Kaalinta khubaradda Farsamo ee Turkiga

Sida ay sheegtay wakaaladda Anadolu Kulan uu magaalada Istanbul kula qaatay Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Dabiiciga ah ee Turkiga Alparslan Bayraktar, ayuu Daahir Shire sheegay in labada dhinac ay ka wadahadleen dardargelinta iskaashiga dhinacyada is-fahamka macdanta ee ku xusnaa heshiiskii isfaham ee labada dhinac dhex maray 2016.

"Waxaan rabnaa inaan dib u eegis ku sameyno Is-fahamkaas oo aan aragno halka aan ka bilaabi karno," ayuu yiri. "Ugu yaraan (waxaan rabnaa) inaan sameyno guddi farsamo si ay u eegaan xogta aan hayno".

Daahir Shire waxa uu sheegay in Soomaaliya ay haysato kheyraad badan oo macdan ah, kuwaas oo u dhexeeya ciidda loo yaqaano silica ilaa Yuranium-ka, iyo in khibradda farsamo ee Turkiga ay gacan ka geysan karto khariidadda iyo horumarinta kaydkaas.

"Dalkeena wax badan buu ku leeyahay dhulka hoostiisa," ayuu yiri. "Waxaan rabnaa inaan soo saarno oo aan ku horumarino si nabad ah, macquul ah, iyo hab saaxiibtinimo" ayuu sii raaciyey.

Maxamed ayaa sheegay in iskaashiga dhanka tamarta ee labada dal uu sidoo kale gacan ka geysan karo amniga tamarta gobolka.

"Markaad eegto dhibaatada tamarta adduunka, waxaa aad u cad in waddanna uusan keligiis sameyn karin amniga tamarta," ayuu yidhi. "Ku tiirsanaanta hal il oo kaliya ayaa sidoo kale ah mid adag, sidaas darteed waa in la helaa wadooyin kala duwan oo kala duwan kuwaas oo dammaanad qaadi kara amniga tamarta ee dalka".

Isku xirnaanta xagga tamarta

Turkiga iyo Soomaaliya ayaa si weyn u ballaariyay xiriirkooda tan iyo 2011-kii, gaar ahaan dhinacyada difaaca, kaabayaasha dhaqaalaha, caafimaadka, waxbarashada iyo ganacsiga, iyadoo iskaashiga tamarta uu noqonayo mid ka mid ah dhinacyada istaraatiijiga ah ee iskaashiga.

Sida ku cad heshiis sahaminta iyo soo saarista haydro karboonka ah ee u dhexeeya labada waddan, Markabka Turkiga ee Oruc Reis ayaa sahanno ah ka sameeyay xeebaha Soomaaliya kaas oo lagu ogaaday dhismayaal rajo leh oo xeebaha ceegaaga.

Ka dib wejigii sahanka, hawlgallada qodista biyaha qotada dheer ayaa bishii Abriil ka bilaabmay ceelka Curad-1. Ololaha qodista, oo uu fulinayo markabka Cagri Bey ee Turkiga laga leeyahay, ayaa la filayaa inuu socdo muddo lix ilaa sagaal bilood ah, taasoo ku xiran xaaladaha cimilada iyo badda.

FG: Xogta maqaalkan waxaan ka soo xigannay wakaaladda Anadolu