Sharci dib loogu habeeynayo Mustaqbalka dhaqaale ee Masar iyo aragtiya kala duwan oo laga bixiyay

Toban maalmood uun ka dib markii dawladdu u gudbisay Golaha Wakiillada qabyo-qoraalka sharciga, baarlamaanka Masar wuxuu Talaadadii ansixiyay sharci qabyo-qoraal ah si dib loogu habeeyo shaqada "Hay'adda Mustaqbalka ee Masar ee Horumarinta Waarta," oo ah hay'ad dhaqaale oo dawladeed oo kormeerta tiro ka mid ah mashaariicda istaraatiijiga ah ee dawladda, gaar ahaan beeraha iyo amniga cuntada, sidoo kalena maamusha qaar ka mid ah hantida iyo mashaariicda, isla markaana la gasho iskaashiyo shirkadaha gaarka loo yeehay.

Sharciga qabyada ah, oo weli sugaya ansixinta madaxweynaha inuu dhaqan galo, ayaa dhigaya in xiriirka hay'adda laga wareejiyo ciidamada qalabka sida loona wareejiyo madaxweynaha jamhuuriyadda, lana siiyo maqaamka hay'ad dhaqaale oo gaar ah oo leh madaxbannaanida dhaqaale, maamul iyo farsamo.

Hay'adda waxaa si rasmi ah loogu aasaasay wareegto madaxweyne sanadkii 2022, halka howlaheeda wax ku oolka ah ay kasoo bilaabanayaan 2017, markii ay billowday hirgelinta mashaariicda dib usoo kabashada beeraha iyadoo adeegsanaysa hababka waraabka casriga ah iyo tiknoolajiyada beeraha ee saxda ah, sida laga soo xigtay xog ay soo saartay dowladdii hore.

Dowladdu waxay sheegtay in hay'addu aysan ka shaqeynayn meel ka baxsan qaab-dhismeedka sharciga, maadaama lagu aasaasay wareegto madaxweyne, laakiin ballaarinta shaqooyinkeeda sannadihii la soo dhaafay ayaa lagama maarmaan ka dhigtay in la sameeyo sharci nidaamiya awooddeeda oo siinaya dabacsanaan weyn hirgelinta mashaariicda horumarinta iyo soo jiidashada maalgashiga, iyadoo la marinayo habab kormeer.

Hay'adda Mustaqbalka ee Horumarinta Waarta ee Masar ayaa ka shaqeyneysa hirgelinta mashaariic ballaaran oo ku saabsan beeraha iyo amniga cuntada, iyadoo ujeedadu tahay in la kordhiyo wax soo saarka maxalliga ah iyo in la yareeyo ku tiirsanaanta waxyaabaha la soo dejiyo, gaar ahaan badeecadaha istaraatiijiga ah.

Mashaariicda ugu caansan ee ay hay'addu kormeerto waxaa ka mid ah mashruuca dib u soo celinta iyo beerista oo gaaraya qiyaastii 4.5 milyan oo acres, marka lagu daro mashaariicda la xiriira kaydinta, wax soo saarka beeraha iyo xoolaha iyo tamarta.

Sharciga cusub ayaa sidoo kale qeexaya in la dhiso laba sanduuq oo xiriir la leh hay'adda; hal sanduuq oo maalgashi oo loo yaqaan "Pyramids of the Nile", kan kalena waa sanduuq adeeg oo loo yaqaan "Daem".

Sanduuqa "Nile Pyramids" wuxuu hiigsanayaa inuu keeno qalab maalgashi oo ka caawiya hay'adda inay maareyso hantida, mashaariicda maalgelinta, iyo inay gasho iskaashi maalgashi, halka sanduuqa "Daem" uu u heellan yahay maalgelinta barnaamijyada adeegga iyo horumarinta.

Bahaa Al-Ghannam, oo ah madaxa hay'adda, ayaa baarlamaanka u sheegay in ku-xirnaanta hay'adda loo wareejiyo madaxtooyada iyo sameynta labada sanduuq ay hiigsaneyso in loo beddelo "ganacsiya yaryar" oo albaabka u fura maalgashiyada gaarka loo leeyahay.

Farqiga u dhaxaysa sharciyeynta hay'ad jirta iyo ballaarinta awoodaha

Dadka dhaliila ayaa ku doodaya in sharcigu uu siinayo hay'adda awoodo ballaaran oo horseedi kara in doorarkeedu ay la jaanqaadaan hay'adaha kale ee dowladda, halka taageerayaashu ay sheegayaan inuu siinayo qaab-dhismeed sharci oo loogu talagalay hay'ad jirta isla markaana uu ka caawiyo inay si hufan u fuliso mashaariicdeeda.

Dr. Mustafa Kamal El-Sayed, oo ah bare sare oo cilmiga siyaasadda ka dhiga Jaamacadda Qaahira, ayaa sheegaya in sharciga la ansixiyay iyada oo aan dib u eegis ku filan lagu sameyn doorka hay'adda, iyadoo la tixgelinayo in awoodaha la siiyay ay horseedi karaan waxa uu ku tilmaamay "dowlad ku dhex jirta dowlad kale".

Wax-ka-beddelka waxaa ka mid ahaa in hay'adda si cad loogu wareejiyo kormeerka Hay'adda Hanti-dhawrka Dhexe, yareynta qaar ka mid ah ka-dhaafitaannada, iyo in lagu waajibiyo inay bixiso canshuurta iyo khidmadaha caymiska. Baarlamaanka ayaa sidoo kale kasoo saaray qodob waajib ka dhigaya in khasnadda dadweynaha ay qaaddo qaar ka mid ah canshuuraha iyo khidmadaha ay hay'addu leedahay, dibna u soo celiyay kormeerka buuxa oo ay samaysay Hay'adda Hanti-dhawrka Dhexe, iyo xaddididda awoodaha hay'adda ee la xiriira dhulka kuwa hoos yimaada awooddeeda.

Awoodaha ballaaran waxay keenaan walaac ku saabsan kormeerka

Iyadoo ay jirto wax ka beddelka uu baarlamaanku ku sameeyay sharciga qabyada ah, dadka dhaleeceeya waxay aaminsan yihiin in nooca ugu dambeeya uusan si ku filan uga hadlin walaacyada ku saabsan ballaarinta awoodaha Maamulka Mustaqbalka Masar.

Cilmi-baare Nada Arafat, oo ka tirsan Hindisaha Xuquuqda Shakhsiga ah ee Masar, ayaa diyaarisay warqad falanqayn ah oo ku saabsan sharciga, waxayna u sheegtay BBC News Arabic in "nooca ugu horreeya ee sharciga uu ahaa mid masiibo ah, xitaa ka dib wax ka beddelka, ma jiro wax sharciga ku jira oo hay'adda hoos geynaya sharciga guud, laakiin wuxuu sharciyeynayaa ka-reebista."

Arafat waxay aaminsan tahay in sharcigu uu isku daro doorar badan oo gacanta ugu jira hal hay'ad, maadaama uu siinayo hay'adda awoodaha qorsheynta, abaabulka, maaraynta hantida, maalgashiga, shatiyeynta, iyo kormeerka hawlaha qaar, taas oo, fikraddeeda, ay horseedi karto iska horimaad daneed oo u dhexeeya doorkeeda hay'ad maalgashi iyo doorkeeda hay'ad abaabul iyo kormeer.

Waxay intaas ku dartay in walaacyada la xiriira sharciga ay ka mid yihiin sida loo maareeyo hantida dadweynaha, maadaama ay aaminsan tahay in loo baahan yahay hufnaan dheeraad ah oo ku saabsan dhulalka iyo mashaariicda ay maamusho hay'addu, oo ay ku jiraan daabacaadda xogta maaliyadeed, qandaraasyada iyo daraasadaha suurtagalka ah.

Dhanka kale, taageerayaasha sharcigan waxay aaminsan yihiin in muranka ku xeeran hay'adda uu inta badan la xiriiray maqnaanshaha qaab-dhismeedka sharci-dejineed ee cad ee sannadihii la soo dhaafay, iyo in sharciga cusub uu hiigsanayo in lagu nidaamiyo shaqada hay'ad doorkeedu uu hore u ballaartay.

Dr. Mohamed Fouad, oo ah madaxa garabka baarlamaanka ee Xisbiga Caddaaladda, ayaa sheegay in xisbigu uu ansixiyay sharciga inkastoo uu ka caga jiiday, ka dib markii uu ka qayb qaatay soo bandhigidda wax ka beddelka.

Fouad ayaa intaasi ku daray oo BBC u sheegay in mid ka mid ah faa'iidooyinka ugu waaweyn ee sharcigan ay tahay in la shaaciyo xaaladda sharci iyo dhaqaale ee hay'ad dhaqaale oo shaqeyneysay sannado badan iyada oo aanay si buuxda u caddayn miisaaniyaddeeda iyo hantideeda, marka lagu daro in ay xiriirka u jarto ciidamada qalabka sida.

Fouad wuxuu sharraxay in guusha tijaabada ay ku xirnaan doonto awoodda hay'addu u leedahay inay dheelitirto dabacsanaanta maaraynta mashruuca iyo go'naanada maamulka iyo hufnaanta, iyo inay kala saarto doorkeeda maalgashade ahaan iyo doorkeeda sharciyeed.

Dowladda Masar ayaa sanadihii ugu dambeeyay in ka badan hal mar sheegtay inay ka shaqeyneyso sidii dib loogu qeexi lahaa doorka dowladdu ku leedahay dhaqaalaha iyadoo kordhineysa ka qaybgalka shirkadaha gaarka loo leeyahay iyo bixinta saamiyada shirkadaha dowladda qaarkood, oo ay ku jiraan shirkadaha xiriirka la leh ciidamada qalabka sida.

Sida ku cad warbixin ay soo saartay Hay'adda Lacagta Adduunka ee 2025, dawladda Masar waxay leedahay boqolaal shirkadood iyo hay'ado dhaqaale oo ka shaqeeya qaybo kala duwan, laga bilaabo tamarta iyo gaadiidka ilaa beeraha, warshadaha, iyo adeegyada. Xogta dawladdu waxay tilmaamaysaa qiyaastii 709 shirkadood oo dawladdu leedahay, halka IMF ay ku qiyaastay in tiradaasi ay gaari karto ilaa 950 marka lagu daro noocyo kala duwan oo lahaanshaha dawladda iyo hay'adaha la xiriira.

Warbixintu waxay tilmaamtay in shirkadaha lala xiriiriyo ciidamada qalabka sida ay qayb ka yihiin muuqaalkan dhaqaale, iyadoo qiyaasuhu ay tilmaamayaan in ay jiraan ilaa 80 shirkadood oo xiriir la leh militariga oo ka shaqeeya qaybo kala duwan, laakiin aysan ka muuqan kaydka ugu weyn ee shirkadaha dowladda.

Dowladdu waxay aaminsan tahay in jiritaanka hay'adahani ay gacan ka geysatay hirgelinta mashaariicda waaweyn iyo bixinta alaabada iyo adeegyada qaybaha istaraatiijiga ah, halka kuwa dhaleeceeyaa ay aaminsan yihiin in ballaarinta doorka dawladdu ay saameyn karto awoodda shirkadaha gaarka loo leeyahay inay ku tartamaan, gaar ahaan haddii hay'adaha qaar ay helaan faa'iidooyin gaar ah oo sharciyeed ama nidaamka ah.

Iyada oo qayb ka ah barnaamijka dib-u-habaynta dhaqaalaha ee lala xiriirinayo heshiiska Masar ay la gashay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF), dawladdu waxay ballan qaaday inay kordhin doonto ka qaybgalka shirkadaha gaarka loo leeyahay iyo inay horumarin doonto jawiga tartanka, oo ay ku jirto barnaamij lagu siinayo saamiyada shirkadaha dawladdu leedahay maalgashadayaasha gaarka loo leeyahay. IMF waxay sheegaysaa in yaraynta raadadka dhaqaale ee dawladdu leedahay iyo abuurista goob tartan oo siman ay yihiin qaybo muhiim ah oo ka mid ah dib-u-habaynta loo baahan yahay si kor loogu qaado kobaca ay hoggaaminayaan shirkadaha gaarka loo leeyahay.