آیا تشدید درگیری‌های یمن برای ایران دردسرساز شده است؟

نیروهای حوثی در یمن، درگیر رویارویی فزاینده‌ای با عربستان سعودی شده‌اند و جبهه‌های تازه‌ای را در جنگی گشوده‌اند که در سال‌های اخیر تا حد زیادی در حالت رکود قرار داشت.

برای ایران، حوثی‌ها از دیرباز شریک منطقه‌ای مهمی و اهرم فشاری علیه عربستان سعودی و متحدانش بوده‌اند. اما هشدار پاکستان مبنی بر این‌که در صورت گسترش درگیری یمن به خاک عربستان سعودی، ممکن است پیمان دفاعی جدید این کشور با عربستان سعودی و ترکیه به اجرا گذاشته شود، می‌تواند چالش‌های تازه‌ای برای ایران ایجاد کند.

به نظر می‌رسد رهبران ایران با این پرسش روبه‌رو هستند که آیا همچنان می‌توانند از رابطه با حوثی‌ها ارزش راهبردی به دست آورند، بی‌آنکه بیش از پیش در معرض رویارویی با عربستان سعودی قرار گیرند؛ در حالی که بحران یمن درست در نامناسب‌ترین زمان برای ایران، مهار آن دشوارتر شده است.

چه چیزی در میدان نبرد تغییر کرده است؟

تشدید درگیری‌های اخیر در چندین جبهه، از جمله تعز، الحدیده و الجوف، رخ داده است. نیروهای یمنی تحت حمایت عربستان در تلاش‌اند مناطق از دست رفته را بازپس بگیرند، در حالی که حوثی‌ها می‌کوشند مواضع خود را تثبیت یا گسترش دهند.

رسانه‌های ایران عمدتا از پرداختن به ناکامی‌های حوثی‌ها پرهیز کرده‌اند. در عوض، گزارش‌ها بیشتر بر حملات ادعایی علیه نیروها و زیرساخت‌های عربستان متمرکز بوده است.

خبرگزاری تسنیم و چند رسانه محافظه‌کار دیگر، نیروهای مورد حمایت عربستان را به طور مرتب «مزدور» توصیف می‌کنند.

روزنامه «وطن امروز» در مقاله‌ای بر چالش‌های پیش روی عربستان در این جنگ تاکید کرد و نوشت که تشدید بیشتر درگیری‌ها ممکن است بار دیگر سعودی‌ها را «در باتلاق یمن» گرفتار کند و پروژه‌های بلندپروازانه اقتصادی و سرمایه‌گذاری این کشور را به خطر اندازد.

چرا ایران فاصله خود را حفظ کرده است؟

از زمان آغاز درگیری‌های اخیر، رهبران ایران رویکردی نسبتا محتاطانه در پیش گرفته‌اند. موضع رسمی ایران بارها این بوده است که حوثی‌ها اهداف داخلی خود را دنبال می‌کنند و توانمندی‌های نظامی خود را بدون هدایت ایران توسعه داده‌اند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران در واکنش به اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که حوثی‌ها را «عاملان و نیروهای نیابتی ایران» توصیف کرده بود، در شبکه ایکس نوشت: «انصارالله یک بازیگر مستقل یمنی است که تصمیم‌های خود را می‌گیرد.»

اسماعیل بقایی همچنین آمریکا را به دنبال کردن «مداخله‌های بی‌ثبات‌کننده در منطقه» متهم کرد و گفت بحران یمن راه‌حل نظامی ندارد.

حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران هم در یک سخنرانی اعلام کرد که یکی از شروط ایران برای پایان دادن به خصومت‌ها با آمریکا، لغو محاصره یمن است.

ایران دلایل محکمی برای پرهیز از گشودن جبهه‌ای تازه یا پیوند خوردن بیشتر با تصمیم‌های نظامی حوثی‌ها دارد، به‌ویژه در شرایطی که خود نیز درگیر رویارویی نظامی با آمریکا است.

با این حال، رابطه با حوثی‌ها همچنان برای ایران ارزش راهبردی داشته است. حضور این گروه در یمن برای تهران شریکی در نزدیکی تنگه راهبردی باب‌المندب فراهم کرده است. توانایی حوثی‌ها برای تهدید خاک عربستان و مسیرهای کشتیرانی نیز اهرم فشاری در اختیار ایران گذاشته که مستلزم استقرار مستقیم نیروهای ایرانی نیست.

اما اگر حملات حوثی‌ها عربستان را بیش از پیش به سمت یک کارزار نظامی گسترده‌تر سوق دهد، ایران ممکن است تحت فشار قرار گیرد تا از متحدی حمایت کند که اقداماتش می‌تواند پیامدهایی به همراه داشته باشد که تهران قادر به کنترل آنها نیست.

وضعیتی مشابه لبنان یا سوریه؟

برخی تحلیلگران ایرانی صریح‌تر درباره اهمیت این موضوع هشدار داده‌اند.

داوود مدرسیان، تحلیلگر نزدیک به حاکمیت، در ایکس هشدار داد که «اگر بیش از حد دیر اقدام کنیم، انصارالله با همان سرنوشتی روبه‌رو خواهد شد که حزب‌الله و دولت سوریه به رهبری بشار اسد با آن مواجه شدند». او استدلال کرد که از دست رفتن جبهه یمن، موقعیت ایران را در برابر عربستان سعودی و امارات متحده عربی تضعیف خواهد کرد و به مقام‌های ایرانی توصیه کرد از «غفلت و بی‌عملی» پرهیز کنند.

علی قلهکی، تحلیلگر محافظه‌کار، نیز نوشت: «اگر حوثی‌ها جنوب غربی یمن را از دست بدهند، زمینه برای حداکثر صادرات نفت عربستان از بندر راهبردی باب‌المندب فراهم می‌شود و در نتیجه اهمیت راهبردی تنگه هرمز کاهش می‌یابد.»

اگرچه این دیدگاه‌ها مواضع رسمی حکومت ایران نیستند، اما می‌توانند نشانه‌ای از نگرانی موجود در محافل تصمیم‌گیری ایران باشند. این نگرانی که یمن ممکن است به آزمون دیگری برای سنجش توان شبکه منطقه‌ای ایران در برابر فشارهای نظامی مستمر تبدیل شود.

پیمان مکه چگونه معادلات را تغییر می‌دهد؟

یکی از چالش‌های مهم می‌تواند به توافق سه‌ جانبه تازه میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در مکه مربوط باشد، توافقی که ممکن است ایران را با وضعیتی ناخوشایند روبه‌رو کند.

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان پیشتر گفته بود که درباره بند دفاع جمعی این توافق «هیچ ابهامی نباید وجود داشته باشد».

او گفت تجاوزی که بدون تحریک قبلی علیه یکی از اعضا صورت گیرد، یا گسترش درگیری یمن به خاک عربستان سعودی، می‌تواند موجب فعال شدن این پیمان شود و پاکستان بر اساس مفاد آن متعهد است و در صورت لزوم به تعهدات خود عمل خواهد کرد.

خبرگزاری رویترز به نقل از چند منبع سعودی، پاکستانی و ایرانی گزارش داد که پاکستان هشدار عربستان را به ایران منتقل کرده و از تهران خواسته است حوثی‌ها را مهار کند.

ایران پیش‌تر استدلال کرده بود که پیمان مکه ماهیتی دفاعی دارد و علیه تهران طراحی نشده است. این ممکن است همچنان هدف رسمی آن باشد. با این حال، تحولات اخیر نشان می‌دهد چگونه توافقی که برای بازدارندگی در برابر حملات به اعضایش طراحی شده، می‌تواند با درگیری مرتبط با یک گروه همسو با ایران گره بخورد.

حتی اگر این پیمان فورا فعال نشود و پاکستان را وارد جنگ نکند، وجود آن همراه با اظهارات خواجه آصف می‌تواند بر محاسبات ایران تاثیر بگذارد، به‌ویژه در زمانی که پاکستان نقش یک میانجی کلیدی میان ایران و آمریکا را ایفا می‌کند.

این موضوع همچنین می‌تواند دست عربستان سعودی را تقویت کند و هزینه بالقوه هرگونه تشدید بیشتر تنش از سوی ایران و حوثی‌ها را افزایش دهد.

چرا ایران ناچار است روی لبه تیغ حرکت کند؟

حوثی‌ها سال‌هاست کنترل بخش‌های بزرگی از یمن را در اختیار دارند و نشان داده‌اند که قادرند اهدافی بسیار دورتر از مرزهای این کشور را هدف قرار دهند.

موقعیت آنها در باب‌المندب نیز برای ایران امکان اعمال فشار بالقوه بر دومین گذرگاه مهم دریایی در رویارویی گسترده‌تر تهران با آمریکا را فراهم کرده است.

اما این محاسبه ممکن است اکنون در حال تغییر باشد.

آخرین چیزی که ایران می‌خواهد این است که جنگ یمن به درگیری‌ تبدیل شود که مستلزم تعهد نظامی بیشتر تهران باشد، به‌ویژه در شرایطی که هم‌زمان با آمریکا نیز در تقابل قرار دارد.

شاید به همین دلیل باشد که رسانه‌های دولتی ایران بر حملات متقابل حوثی‌ها و خسارت‌های وارده به عربستان تاکید کرده‌اند، اما توجه بسیار کمتری به عقب‌نشینی‌ها یا نشانه‌های تغییر موازنه میدان نبرد به زیان حوثی‌ها نشان داده‌اند.

یمن که زمانی برای ایران یک جبهه مهم و منبع نفوذ منطقه‌ای به شمار می‌رفت، اکنون ممکن است به یک نقطه ضعف جدی تبدیل شود، آن هم درست در زمانی که تهران بیش از گذشته با محدودیت در گزینه‌های خود مواجه است.