درباره شهر و بندر مخا که حوثی‌ها تصرف کرده‌اند، چه می‌دانیم؟

بندر مخا بار دیگر با مطرح شدن گزارش‌هایی درباره تسلط حوثی‌ها بر این منطقه، در کانون توجه قرار گرفته است؛ بندری که به دلیل موقعیت راهبردی خود در ساحل دریای سرخ و نزدیکی به تنگه باب‌المندب، یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی تجارت جهانی، اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

شهر و بندر مخا به دلیل موقعیتشان در ساحل دریای سرخ و نزدیکی به تنگه باب‌المندب، اهمیت راهبردی فزاینده‌ای دارند، به‌ویژه در شرایطی که نگرانی‌ها درباره امنیت کشتیرانی و تامین انرژی در دریای سرخ افزایش یافته است.

منابع نظامی و شاهدان عینی گزارش داده‌اند که حوثی‌های یمن، شهر و بندر راهبردی مخا در ساحل دریای سرخ را از کنترل نیروهای وفادار به دولت و مورد حمایت عربستان خارج کرده و به تصرف درآورده‌اند.

این تصرف، گروه مورد حمایت ایران را به فاصله تنها ۷۵ کیلومتری تنگه باب‌المندب می‌رساند، تنگه‌ای که دروازه جنوبی مسیر تجاری پیوند دهنده آسیا و اروپا به شمار می‌رود.

در حالی که حوثی‌ها تاکید کرده‌اند که تهدیدی برای کشتیرانی بین‌المللی محسوب نمی‌شوند، بار دیگر هشدار داده‌اند که کشتی‌های وابسته به عربستان سعودی را هدف قرار خواهند داد. این در حالی است که عربستان از زمان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز در خلیج فارس، برای صادرات نفت خود به مسیر دریای سرخ وابستگی بیشتری پیدا کرده است.

درباره شهر و بندر چه می‌دانیم؟

بندر مخا در غرب استان تعز، در فاصله ۶۵ تا ۷۵ کیلومتری شمال تنگه باب‌المندب و حدود ۱۰۰ کیلومتری غرب شهر تعز قرار دارد.

وزارت حمل‌ و نقل یمن می‌گوید این بندر تنها حدود شش کیلومتر با مسیر کشتیرانی بین‌المللی فاصله دارد که اقیانوس هند و دریای عرب را به دریای سرخ و کانال سوئز متصل می‌کند.

شهرت مخا در آغاز از قهوه آن سرچشمه گرفت. از قرن شانزدهم میلادی، این شهر به یکی از مهم‌ترین بندرهای یمن تبدیل شد و دانه‌های قهوه‌ای که در ارتفاعات یمن کشت می‌شدند، پیش از صدور به هند، شرق آفریقا، امپراتوری عثمانی و اروپا، به این بندر منتقل می‌شدند.

در سده‌های هفدهم و هجدهم، شرکت‌های بازرگانی هلندی، انگلیسی و فرانسوی در این شهر نمایندگی‌هایی دایر کردند. با گذشت زمان، نام «موکا» که از نام مخا گرفته شده بود، در بازارهای جهانی به مترادف قهوه یمنی تبدیل شد و بعدها به نوشیدنی قهوه آمیخته با شکلات که امروزه با همین نام شناخته می‌شود، اطلاق شد.

فعالیت بندر به قهوه محدود نبود. صادرات بخور، مُر( نوعی صمغ یا سقز طبیعی)، صبر زرد (عصاره زرد و قهوه‌ای برگ گیاه صبر) و چوب اراک (درخت مسواک که از چوبش مسواک می‌سازند) و همچنین واردات پارچه، ادویه، دام و کالاهای هند، شرق آسیا و شاخ آفریقا را نیز در بر می‌گرفت.

با گسترش کشت قهوه در مستعمرات اروپایی در آسیا و قاره آمریکا، بندر مخا به‌تدریج جایگاه خود را از دست داد. سپس رونق بندر عدن پس از اشغال آن به دست بریتانیا در سال ۱۸۳۹ و توسعه بندر حدیده، به نقش مخا به‌عنوان دروازه اصلی تجارت صنعا و مناطق مرکزی یمن پایان داد.

تاسیسات بندر مدرن در دهه ۱۹۵۰ ساخته و در دهه ۱۹۷۰ بازسازی و توسعه داده شد. بندر دو اسکله به طول مجموعا حدود ۴۳۰ متر، انبارها، محوطه‌های نگهداری کالا، سکویی برای پذیرش نفتکش‌های حامل سوخت و مرکز قرنطینه دام دارد

ظرفیت طراحی‌شده بندر حدود ۱٫۵ میلیون تن در سال است، اما عمق گذرگاه کشتیرانی آن که بین ۷٫۲ تا ۷٫۸ متر است، امکان پذیرش کشتی‌های کانتینری و نفتکش‌های بزرگ را نمی‌دهد. بندر همچنین همواره با کمبود تجهیزات بارگیری و تخلیه، کمبود خدمات دریایی و نیاز مستمر به لایروبی و تعمیر و نگهداری روبه‌رو بوده است.

فعالیت تجاری منظم این بندر با آغاز جنگ در اواخر سال ۲۰۱۴ متوقف شد. حوثی‌ها در جریان پیشروی خود در ساحل غربی یمن کنترل آن را در دست گرفتند، اما نیروهای همسو با دولت در ژانویه ۲۰۱۷ بار دیگر آن را بازپس گرفتند.

این بندر سپس تحت کنترل «نیروهای مقاومت ملی» به فرماندهی طارق صالح، عضو شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن، قرار گرفت.

در سپتامبر ۲۰۲۱، زمانی که بندر برای ازسرگیری پذیرش کالاهای وارداتی آماده می‌شد، هدف حمله موشکی و پهپادی قرار گرفت. این حمله به تاسیسات، انبارهای کمک‌های امدادی و یک مخزن سوخت آسیب رساند.

در دسامبر ۲۰۲۵، دولت تفاهم‌نامه‌ای برای توسعه بندر با هزینه‌ای حدود ۱۳۸٫۹ میلیون دلار امضا کرد. این طرح شامل ساخت اسکله‌ای به طول ۲۸۰ متر با آبخور ۱۲ متر، محوطه کانتینری، انبارها و سیلوهای غلات و سیمان است و هدف آن افزایش ظرفیت بندر به ۲٫۲۷۵ میلیون تن و حدود ۱۹۵ کشتی در سال است.