Cyfarfod â Burnham yn 'gam sylweddol' at mwy o bwerau i Gymru - Rhun ap Iorwerth

Mae Prif Weinidog Cymru yn dweud bod "cam sylweddol ymlaen" wedi bod gydag Andy Burnham ynglŷn â rhoi mwy o bwerau gwario a benthyg i Lywodraeth Cymru.

Roedd Prif Weinidog Prydain yn Glasgow ddydd Gwener i gwrdd â Rhun ap Iorwerth, ynghyd â Phrif Weinidog yr Alban John Swinney, ar gyfer cyfarfod o'r Cyngor Economaidd Cenedlaethol.

Mae'r ddwy lywodraeth wedi dweud bod y sgyrsiau wedi bod yn "gadarnhaol", gyda Rhun ap Iorwerth yn dweud bod hi nawr yn fater o "sut a phryd" fydd mwy o rymoedd ariannol yn cael eu rhoi i Lywodraeth Cymru.

Ond mae Prif Weinidog Prydain yn dal i alw am ddatganoli "dyfnach" i ranbarthau Cymru a'r Alban.

Yn ôl Andy Burnham, roedd Prif Weinidogion Cymru a'r Alban wedi addo cydweithio ag ef ar "rymuso rhanbarthol".

Does dim amserlen wedi ei gynnig o ran pryd fydd newidiadau i allu llywodraeth Cymru i fenthyg rhagor a defnyddio mwy o'u cronfa wrth gefn, ond yn ôl Rhun ap Iorwerth roedd yna "gam sylweddol ymlaen" yn sgil y trafodaethau.

"Ar bwerau benthyg Llywodraeth Cymru a hyblygrwydd yn sut ydan ni'n defnyddio ein harian ni mi gafwyd addewid mai sut a phryd fydd hyn yn digwydd ydy hi rŵan, nid os."

Roedd y cyfarfod ddydd Gwener yn dod deuddydd wedi ffrae dros Gyllideb Llywodraeth Prydain, gyda Rhun ap Iorwerth yn dweud ei fod "prin yn gallu cofio" cyllideb lle'r oedd "cyn lleied o sôn am Gymru".

Mae Plaid Cymru yn dweud bod y Gyllideb yn golygu toriad termau real mewn arian i Lywodraeth Cymru, am nad yw'r £450m ychwanegol fydd yn dod i Gymru dros y tair blynedd nesaf yn ddigon i ateb costau ychwanegol chwyddiant ar wasanaethau cyhoeddus. Mae Llywodraeth Prydain yn gwadu hynny.

Mewn llythyr at Andy Burnham ddechrau Hydref, fe alwodd Rhun ap Iorwerth am nifer o rymoedd ychwanegol ac arian i Gymru - o ddatganoli heddlua a chyfiawnder, i ragor o arian i reilffyrdd ac ymestyn gallu Llywodraeth Cymru i dynnu arian o'r gronfa wrth gefn - sef cronfa arian lle mae Llywodraeth Cymru yn gallu cadw arian sydd heb ei wario o un flwyddyn i'r llall.

Ar hyn o bryd, mae'r gronfa wedi ei chyfyngu i £385m, a gall llywodraeth Cymru ond tynnu £137.5m y flwyddyn ar gyfer gwariant dydd i ddydd, a £55m y flwyddyn ar gyfer gwariant cyfalaf.

Mae gallu'r llywodraeth i fenthyca hefyd wedi ei gyfyngu i gyfanswm o £1.1bn, ac uchafswm benthyca o £165m y flwyddyn - sy'n sylweddol is na'r Alban.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth ei fod wedi ei galonogi gyda'r sgyrsiau ynglŷn â rheilffyrdd hefyd, ar ôl i addewid o £30m ar gyfer gorsaf reilffordd newydd yng Nghaerdydd yn y gyllideb ddydd Mercher gael ei ddisgrifio fel "sarhad" gan weinidog trafnidiaeth Cymru.

"Ar reilffyrdd roedd yn amlwg bod dealltwriaeth fod diffyg sylw gwleidyddol wedi ei roi i hyn, a'r Prif Weinidog yn dweud wrtha i - 'ie, dwi angen dysgu mwy am yr anghyfiawnder yna' - mae hwnna rŵan yn ddarn o waith sy'n gallu mynd ymlaen mewn ysbryd gwahanol oherwydd y cyfarfod yma heddiw."

Ond roedd Rhun ap Iorwerth yn cydnabod bod "lot o waith eto i'w wneud" ar alwadau eraill fel datganoli'r grym dros heddlua i Gymru.

O ran galwadau Andy Burnham am "ddatganoli dyfnach" i ranbarthau Cymru, dywedodd Rhun ap Iorwerth bod "tir cyffredin" i'w ganfod yno.

"Cefais i sicrwydd clir mai ni yng Nghymru fydd yn penderfynu ar ein strwythurau rhanbarthol - ond 'mod i eisiau 'neud hynny mewn cydweithrediad positif efo llywodraeth y Deyrnas Unedig er mwyn gweithredu'r hyn mae o a finnau eisiau gweld sef llewyrch."

Wrth siarad wedi'r cyfarfod, dywedodd Andy Burnham hefyd fod y cyfarfod wedi bod yn un "cadarnhaol", gan ddweud bod cytundeb wedi bod gyda'r Prif Weinidogion datganoledig i "weithio gyda'n gilydd ar rymuso rhanbarthol yn yr Alban a Chymru".

"Cafwyd sgwrs dda heddiw ar ddau agwedd, un o gwmpas ail-ddiwydiannu ac ar gynnig mwy o ddatganoli o gyllid arloesi i lefel ranbarthol."

Dywedodd Andy Burnham y byddai Llywodraeth y DU nawr yn edrych ar "drefniadau ar gyfer datganoli pellach ar gyfer cefnogaeth cyflogaeth."

Roedd disgwyl i Brif Weinidog y DU a holl arweinwyr y cenhedloedd datganoledig fynychu cyfarfod y Cyngor Economaidd Cenedlaethol ddydd Gwener.

Fodd bynnag, daeth i'r amlwg ddydd Iau na fyddai Prif Weinidog Gogledd Iwerddon yn bresennol, ar ôl i'r Dirprwy Brif Weinidog wrthwynebu hynny.

Pan ofynnwyd i Rhun ap Iorwerth cyn y cyfarfod a fyddai'n codi mater annibyniaeth i Gymru, dywedodd ap Iorwerth: "Mae hyn yn ymwneud â chreu dyfodol llewyrchus i Gymru."

"Mae hyn yn ymwneud â mynd i'r afael â'r materion sy'n ein hwynebu ar hyn o bryd fel llywodraeth – materion yn ymwneud â chyllid teg, a'r pwerau sydd eu hangen arnom i wella bywydau pobl yng Nghymru."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.