Chính phủ lại được trao quyền tự sửa luật khi 'khẩn cấp'

Nghị quyết của Chính phủ nhằm sửa quy định của luật có thể có hiệu lực ngay lập tức
Chụp lại hình ảnh, Nghị quyết của Chính phủ nhằm sửa quy định của luật có thể có hiệu lực ngay lập tức
Được đăng
Thời gian đọc: 6 phút

Trong những trường hợp được xác định là "khẩn cấp", "cấp bách" mà Quốc hội chưa thể họp, Chính phủ được quyền ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật, có thể có hiệu lực ngay lập tức.

Đây là một trong số những nội dung mới nhất trong Luật Văn bản quy phạm pháp luật vừa được Quốc hội thông qua với tỷ lệ tán thành 80,76%. Luật này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, thời điểm Nghị quyết 206/2025 của Quốc hội hết hiệu lực.

Nghị quyết 206, được Quốc hội thông qua vào tháng 6/2025, cho phép Chính phủ ban hành nghị định khác luật nhằm sửa đổi luật hoặc ra quy định mới mà luật chưa có. Đây được coi là một giải pháp tạm thời trong bối cảnh Quốc hội không kịp thông qua luật để cập nhật các đòi hỏi thực tế từ chương trình hành động cấp tập từ sau khi ông Tô Lâm trở thành lãnh đạo cao nhất.

Thời điểm đó, một luật sư từ Hà Nội nói với BBC News Tiếng Việt rằng việc này "hoàn toàn không hợp pháp".

Nghị quyết 206/2025 có hiệu lực không quá ngày 28/2/2027, nhưng với Luật Văn bản quy phạm pháp luật, việc Chính phủ sửa quy định của luật sẽ được tiếp tục.

Áp dụng trong trường hợp nào?

Chính phủ được quyền ra nghị quyết sửa quy định của luật khi có hai điều kiện.

Thứ nhất là "trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp để giải quyết ngay" đối với một số vấn đề thực tiễn. Hiện chưa rõ "trường hợp khẩn cấp, cấp bách" sẽ được xác định như thế nào.

Điều kiện thứ hai là sự cho phép của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Luật Văn bản quy phạm pháp luật vừa được thông qua có một số khác biệt so với dự thảo lần 2 được công bố vào đầu tháng 10/2026.

Theo dự thảo lần 2, Chính phủ chỉ được phép ban hành nghị định để "điều chỉnh quy định của luật do Chính phủ trình". Đối với luật không do Chính phủ trình, luật mới quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh để điều chỉnh quy định. Việc điều chỉnh phải được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Sau khi thẩm tra dự thảo lần 2, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng cơ chế này thiếu tiêu chí xác định những khái niệm "khẩn cấp", "cấp bách", "Quốc hội không thể họp được"… Tuy nhiên, những khái niệm này vẫn chưa được quy định rõ ràng trong luật mới được thông qua.

Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng đề xuất còn chưa thống nhất với nguyên tắc văn bản quy phạm pháp luật chỉ được sửa đổi, bổ sung bằng văn bản của chính cơ quan đã ban hành. Theo nguyên tắc này, việc thông qua sửa đổi, bổ sung luật thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Trong luật mới được thông qua, việc Chính phủ chỉ được ra nghị quyết sửa quy định của luật khi được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép dường như là sự tiếp thu ý kiến từ Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Một đề nghị khác mà Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nêu ra khi góp ý dự thảo vào đầu tháng 10 là việc làm rõ thời hạn hiệu lực của việc điều chỉnh không quá một năm và cách xử lý nếu Quốc hội không đồng ý với nội dung đã điều chỉnh.

Giới hạn hiệu lực "không quá một năm" đã có trong dự thảo tháng 10 và luật mới được thông qua đã bổ sung quy định "trừ trường hợp Quốc hội có quyết định khác". Trong thời hạn đó, Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo, trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung luật, nghị quyết tại kỳ họp gần nhất để xử lý các quy định mà nghị quyết điều chỉnh. Trường hợp không được Quốc hội thông qua thì nghị quyết đó đương nhiên hết hiệu lực.

Có thể có hiệu lực ngay lập tức

Theo luật mới, nghị quyết của Chính phủ nhằm sửa quy định của luật có thể có hiệu lực ngay lập tức.

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ có trách nhiệm công bố nghị quyết của Chính phủ. Nghị quyết phải được đăng công báo, cơ sở dữ liệu về pháp luật và Cổng Pháp luật Quốc gia ngay sau khi ban hành.

Chính phủ giải thích rằng quy định này là nhằm xử lý những vấn đề cấp bách phát sinh trong thực tiễn.

Việc này gợi nhắc tới Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP quản lý an toàn thực phẩm được ban hành vào cuối tháng 1/2026. Nghị quyết 66.13 được ban hành căn cứ vào Nghị quyết 206/2025 của Quốc hội, trong đó cho phép Chính phủ được ra nghị quyết sửa luật.

Bộ đôi nghị định, nghị quyết này có hiệu lực ngay từ thời điểm ban hành và lập tức gây ra không ít khó khăn cho các doanh nghiệp.

Suốt nhiều ngày cuối tháng Một, Nghị định 46 đã khiến hàng trăm ngàn tấn hàng, chủ yếu là nông sản tươi, sản phẩm sơ chế cũng như hơn 1.300 phương tiện vận chuyển loại hàng hóa này tắc nghẽn ở cửa khẩu. Nghị định này được ban hành nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về hàng loạt nội dung.

Nghị quyết 66.13 bị đánh giá là thiết lập cơ chế đăng ký, công bố sản phẩm phức tạp hơn, khiến hồ sơ đăng ký sản phẩm tăng lên đáng kể, thời gian thẩm định kéo dài...

Một bài viết đăng vào tháng Ba trên website của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 "tạo ra những rào cản hành chính lớn, làm tăng chi phí và gây ùn tắc hàng hóa nghiêm trọng tại các cửa khẩu". Đánh giá này do VCCI tổng hợp từ ý kiến của hơn 1.000 doanh nghiệp và nhiều hiệp hội ngành hàng lớn.

Bài viết này xuất hiện trong bối cảnh Chính phủ vào đầu tháng Hai đã ban hành một nghị quyết tạm ngưng hiệu lực thi hành một số quy định của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đến hết ngày 15/4/2026. Tính tới thời điểm đó, Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 mới chỉ có hiệu lực được khoảng hai tuần.

Tới đầu tháng Tư, Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã ký một nghị quyết, theo đó việc tạm ngưng sẽ kéo dài tới khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và Nghị định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có hiệu lực thi hành.

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội khóa 16 xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3, tức vào tháng 5/2027. Như vậy, sau khoảng hai tuần có hiệu lực, Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 sẽ "tạm nghỉ" hơn một năm.