Việt Nam - Trung Quốc: 'Chung một đại dương' liệu có "chung một tương lai'?

Nguồn hình ảnh, Getty Images/ China Daily
Một ngày trước khi đặt chân đến Thâm Quyến để tham dự Hội nghị cấp cao APEC 2026 hôm 17/11, nhà lãnh đạo Việt Nam Tô Lâm đã cho đăng một bài viết trên China Daily, tờ nhật báo tiếng Anh lớn nhất Trung Quốc.
Với tựa đề "Chung một đại dương - Chung một tương lai", ông Tô Lâm đã đề cập vai trò của APEC - các nền kinh tế có chung Thái Bình Dương - đồng thời nhấn mạnh đến quan hệ Việt Nam – Trung Quốc.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc lại cam kết làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện và thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam – Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược.
Ông viết rằng hai nước coi sự phát triển của nhau là cơ hội chung và muốn xây dựng quan hệ kinh tế cân bằng, bền vững.
Các lĩnh vực được nêu gồm kết nối hạ tầng, logistics, khoa học công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân.
Nhà lãnh đạo Việt Nam cũng đánh giá cao những thành tựu của Trung Quốc trong cải cách kinh tế, mở cửa và đổi mới sáng tạo, đồng thời khẳng định Hà Nội sẽ phối hợp chặt chẽ với Bắc Kinh để bảo đảm thành công cho APEC 2026, diễn ra vào tháng 11/2027 tại Phú Quốc.
"Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, đóng góp có trách nhiệm cho hoà bình, hợp tác và phát triển", ông Tô Lâm viết.
Trung Quốc trong nhiều năm qua luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, và đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng sản xuất của Hà Nội.
Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu lượng hàng hóa trị giá 186 tỷ USD, tăng 29% so với 2024, trong khi chỉ xuất khẩu chưa đầy 70,5 tỷ USD.
10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc lượng hàng hóa trị giá hơn 77,5 tỷ USD, tăng hơn 36% so với cùng kỳ, tuy nhiên giá trị nhập khẩu từ thị trường này lên đến 212,46 tỷ USD, tăng 40,5%.
Điều này có nghĩa là cán cân thâm hụt thương mại của Việt Nam ngày càng nới rộng, cho thấy mức độ phụ thuộc của Hà Nội vào thị trường, nguyên liệu và các tuyến cung ứng từ Bắc Kinh là khá lớn.
Dù lịch sử có nhiều cuộc đối đầu, cũng như hai bên đang xảy ra một số bất đồng và tranh chấp trên biển, Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia có nhiều điểm chung về thể chế chính trị khi cả hai quốc gia đều do Đảng Cộng sản lãnh đạo.
Trong bài phân tích đăng trên Carnegie Endowment for International Peace tháng 4/2026, nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Giang cho rằng Việt Nam và Trung Quốc đang xích lại gần nhau hơn do cả hai cùng muốn ứng phó với môi trường quốc tế bất ổn.
Ông Giang mô tả cách tiếp cận Trung Quốc của Hà Nội thực dụng hơn, thể hiện qua ngôn ngữ ngoại giao thân thiện hơn và các mối liên kết thể chế chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, ông lưu ý điều này không có nghĩa Việt Nam từ bỏ quyền tự chủ chiến lược.
Theo ông, một quốc gia nhỏ sống cạnh một cường quốc không nhất thiết phải có quan hệ thân thiết về mọi mặt với nước láng giềng, nhưng có thể cần tăng cường hợp tác để bảo vệ lợi ích của mình trong bối cảnh quốc tế thay đổi.
Trước bài viết này, ông Tô Lâm đã hai lần có bài viết trên báo Trung Quốc, bao gồm trên Nhân Dân nhật báo vào tháng 4/2025 và tháng 4/2026, đều nhân dịp các chuyến thăm cấp cao giữa lãnh đạo hai nước.
Một 'đại dương chung' đang tranh chấp

Nguồn hình ảnh, Getty Images
Ông Tô Lâm kêu gọi các nước cùng có trách nhiệm duy trì đại dương hòa bình, đoàn kết, hợp tác và phát triển, dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và luật pháp quốc tế.
"Chung một đại dương, chung một tương lai, chúng ta cùng có trách nhiệm gìn giữ để Thái Bình Dương luôn là đại dương của hoà bình, đoàn kết, hợp tác và phát triển; nơi các bên tôn trọng lẫn nhau, tuân thủ luật pháp quốc tế, cùng bảo vệ môi trường biển và mở rộng cơ hội vì lợi ích chung", ông Tô Lâm viết.
Tuy nhiên, Thái Bình Dương dường như không thực sự thái bình khi các căng thẳng trên Biển Đông giữa một số nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, và Trung Quốc vẫn âm ỉ và dai dẳng.
Sau nhiều năm đàm phán, Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc vẫn chưa hoàn tất.
Hôm 15/11, các bên đã đạt đồng thuận sơ bộ đối với khoảng 80% dự thảo, nhưng chưa thống nhất được những vấn đề quan trọng, trong đó có việc COC có mang tính ràng buộc pháp lý hay không.
Một vấn đề khác là phạm vi địa lý mà bộ quy tắc sẽ áp dụng.
Tiến sĩ Collin Koh, thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore) được CNA dẫn lời hôm 18/11, nêu Hoàng Sa là một ví dụ về bất đồng trong việc xác định phạm vi địa lý của COC.
Theo đó, Trung Quốc không muốn đưa quần đảo này vào phạm vi văn kiện, trong khi Việt Nam muốn đưa vào.
Theo giới quan sát, những bất đồng đó cho thấy lời kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế và duy trì hòa bình trên biển vẫn cần được cụ thể hóa bằng những thỏa thuận mà các bên có thể chấp nhận và thực thi.
Trong số các hành động trên Biển Đông của Trung Quốc mà quốc tế đánh giá là "gây hấn", đáng chú ý còn có lệnh cấm đánh bắt cá theo mùa tại các vùng biển phía bắc vĩ tuyến 12° Bắc mà nước này đơn phương thực hiện từ năm 1999.
Vùng mà Trung Quốc cấm đánh bắt chồng lấn lên vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam và một số nước khác trong ASEAN.
Mới đây, vào giữa tháng Tám, ngay sau khi dỡ bỏ lệnh cấm đánh bắt cá đơn phương hằng năm, Trung Quốc đã điều 6.000 tàu cá của nước này ồ ạt ra khơi, trải ra trên những vùng biển rộng lớn ngoài khơi Quảng Ngãi, làm hiển lộ cuộc cạnh tranh về nguồn lợi thủy sản và những toan tính về quyền kiểm soát trên Biển Đông của Bắc Kinh, theo các nhà quan sát.
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters hồi tháng 5/2026, ông Tô Lâm nói việc duy trì quan hệ tốt với Trung Quốc và bảo vệ chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông không phải là hai mục tiêu mâu thuẫn.
Ông cho rằng đối thoại hiệu quả có thể giúp giải quyết bất đồng, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam không chọn bên trong cạnh tranh giữa các cường quốc.
Trong bối cảnh đó, so với hai bài viết trước, lần này ông Tô Lâm nhấn mạnh vai trò của luật pháp quốc tế và trách nhiệm chung trong duy trì hòa bình trên biển, nhưng vẫn không chỉ ra bên nào đang thách thức những nguyên tắc đó.






















