Ông Trump nói các tổng thống khác từng phớt lờ luật về quyền phát động chiến tranh - thực tế ra sao?

Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định rằng ông không cần Quốc hội cho phép để tiếp tục cuộc chiến với Iran, lập luận rằng những người tiền nhiệm của ông cũng không xin phép sự chấp thuận này.

Khi thời hạn quan trọng kéo dài hai tháng cho cuộc chiến kết thúc vào hôm 1/5, ông Trump nói rằng các tổng thống trước đây coi thẩm quyền của Quốc hội trong việc hạn chế quyền phát động chiến tranh của tổng thống là "hoàn toàn vi hiến".

"Quý vị biết đấy, rất nhiều tổng thống đã vượt quá giới hạn đó", ông Trump nói khi được hỏi liệu ông có xin Quốc hội phê chuẩn hay không.

"Điều đó chưa bao giờ được áp dụng. Chưa bao giờ được tuân thủ."

”Chưa từng có ai xin điều đó trước đây,” ông Trump nói thêm.

Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều.

Theo một nghị quyết về quyền phát động chiến tranh năm 1973, ông Trump có nghĩa vụ phải "chấm dứt mọi việc sử dụng Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ" tại Iran sau 60 ngày kể từ khi thông báo với Quốc hội về việc bắt đầu chiến sự, trừ khi các nhà lập pháp bỏ phiếu cho phép tiếp tục cuộc xung đột, theo một nghị quyết về quyền phát động chiến tranh năm 1973.

Nghị quyết này được thông qua nhằm hạn chế khả năng của tổng thống khi đó là ông Richard Nixon trong việc tiếp tục tiến hành chiến tranh tại Việt Nam

Ngày 1/5 đánh dấu ngày thứ 60 kể từ 28/2, thời điểm chính quyền Mỹ thông báo với Quốc hội về các cuộc không kích nhằm vào Tehran – thủ đô Iran.

Tuy nhiên, ông Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho rằng đồng hồ tính thời hạn này đã tạm dừng khi lệnh ngừng bắn hiện tại có hiệu lực.

Điều này đã làm dấy lên tranh cãi về việc liệu thời gian hưu chiến có được tính vào thời hạn 60 ngày hay không.

Dù vậy, một số người tiền nhiệm gần đây của ông Trump vẫn tìm cách tuân thủ thẩm quyền về quyền phát động chiến tranh vốn được trao cho Quốc hội

Năm 1983, Tổng thống Ronald Reagan đã có được sự chấp thuận của Quốc hội để triển khai lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ đến Lebanon trong thời hạn 60 ngày sau khi thông báo, qua đó bảo đảm chiến dịch quân sự tuân thủ quy định pháp luật.

Tổng thống George H. W. Bush cũng đã xin Quốc hội phê chuẩn cho tiến hành cuộc chiến Vùng Vịnh năm 1991 trước khi phát động Chiến dịch Bão táp Sa mạc, dù ông vẫn cho rằng việc này không phải là yêu cầu bắt buộc.

Con trai ông, Tổng thống George W. Bush, đã nhận được sự chấp thuận của Quốc hội đối với các cuộc chiến mà ông tiến hành tại Afghanistan (2001) và Iraq (2003).

Tuy nhiên, ông Trump cũng đúng khi nói rằng một số tổng thống khác đã lách luật về quyền phát động chiến tranh.

Dưới thời Tổng thống Bill Clinton, chiến dịch ném bom của Mỹ tại Kosovo năm 1999 đã vượt quá mốc 60 ngày mà ông không xin Quốc hội phê chuẩn

Chiến dịch không kích này kéo dài 78 ngày.

Tổng thống Barack Obama lập luận rằng chiến dịch quân sự của Mỹ tại Libya năm 2011 không đủ điều kiện để được tính là "chiến sự" theo định nghĩa của đạo luật thời ông Nixon, và vì vậy vẫn tiếp tục sau mốc 60 ngày mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội

Chiến dịch đó - do NATO phát động - đó cuối cùng kéo dài hơn bảy tháng.

Giáo sư khoa học chính trị và nghiên cứu pháp lý David Schultz, thuộc Đại học Hamline ở Minnesota, nói với BBC rằng: "Chỉ vì các tổng thống khác không viện dẫn đạo luật năm 1973 không có nghĩa là việc ông Trump đang làm là đúng."

"Ở đây, ông Trump về cơ bản đã đưa chúng ta vào một cuộc chiến mà không có bất kỳ sự ủng hộ nào từ Quốc hội", Giáo sư Schultz nhận định.

"Và nếu chúng ta quay lại thời kỳ lập quốc của đất nước này, trở về năm 1776, 1787, thì một trong những nỗi lo của các nhà lập hiến là việc quyền hành pháp quá mạnh có thể kéo đất nước vào chiến tranh mà không có sự ủng hộ của nhánh lập pháp."

Ông Trump cũng thường nhấn mạnh rằng các hoạt động chiến sự với Iran diễn ra trong thời gian ngắn hơn nhiều so với những cuộc xung đột khác, khi ông viện dẫn ví dụ về chiến tranh Việt Nam (19 năm), Iraq (gần 9 năm), Thế chiến II (6 năm) và chiến tranh Triều Tiên (3 năm).

Thế nhưng khi Washington và Tehran vẫn bế tắc trong vấn đề quyền kiểm soát Eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran, lối thoát khỏi xung đột của ông Trump vẫn chưa rõ ràng.

Như ông Obama từng nói năm 2014 về cuộc chiến của Mỹ tại Afghanistan: "Kết thúc chiến tranh còn khó hơn là bắt đầu."