Mạng lưới ngầm đưa thiết bị Starlink vào Iran để lách việc cắt mạng

"Chỉ cần giúp thêm được dù chỉ một người truy cập được internet, tôi nghĩ đó đã là một thành công và hoàn toàn xứng đáng," Sahand chia sẻ.

Người đàn ông Iran không giấu nổi vẻ lo lắng khi trò chuyện với BBC ở bên ngoài lãnh thổ Iran.

Ông cẩn thận giải thích cách mình tham gia vào một mạng lưới bí mật nhằm buôn lậu công nghệ internet vệ tinh vào trong nước – một hành động bị coi là phạm pháp tại Iran.

Sahand, người mà chúng tôi đã thay đổi tên, lo sợ cho các thành viên gia đình và những người liên lạc khác trong nước.

"Nếu tôi bị chính quyền Iran nhận diện, họ có thể bắt những người tôi liên lạc ở Iran phải trả giá", ông nói.

Trong hơn hai tháng qua, Iran đã bị cô lập với thế giới mạng khi chính phủ nước này duy trì một trong những đợt cắt internet quốc gia lâu nhất từng được ghi nhận trên toàn thế giới.

Đợt cắt internet hiện tại bắt đầu sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Cộng hòa Hồi giáo từ ngày 28/2.

Trước đó, internet ở Iran mới chỉ được khôi phục một phần trong vòng một tháng sau một đợt cắt mạng khác vào tháng 1/2026, được áp đặt trong thời gian chính quyền đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình trên toàn quốc.

Theo cơ quan Thông tấn các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Mỹ, hơn 6.500 người biểu tình đã thiệt mạng và 53.000 người bị bắt giữ trong thời gian các cuộc biểu tình nổ ra.

Các quan chức cho biết chính phủ Iran đã cắt internet trong thời chiến vì lý do an ninh, cho rằng mục đích là để ngăn chặn hoạt động giám sát, gián điệp và tấn công mạng.

Những thiết bị Starlink mà ông Sahand gửi về Iran là một trong những phương thức tin cậy nhất để vượt qua tình trạng ngắt kết nối Internet.

Các thiết bị đầu cuối màu trắng, hình dạng dẹt này khi kết hợp với bộ định tuyến (router) sẽ cung cấp quyền truy cập Internet thông qua mạng lưới vệ tinh của công ty SpaceX do tỷ phú Elon Musk sở hữu.

Điều này cho phép người dùng hoàn toàn vượt qua hệ thống internet nội địa bị kiểm soát chặt chẽ của Iran.

Theo lời Sahand, nhiều người có thể kết nối vào mỗi thiết bị đầu cuối này cùng lúc.

Ông cho biết mình và những người khác trong mạng lưới đã mua thiết bị rồi "vận chuyển lậu qua biên giới" thông qua một "chiến dịch cực kỳ phức tạp", tuy nhiên ông từ chối cung cấp chi tiết về quy trình này.

Sahand tiết lộ rằng ông đã gửi được khoảng 12 thiết bị về Iran tính từ tháng 1/2026, và cho biết "chúng tôi đang tích cực tìm kiếm thêm các cách khác để đưa thêm thiết bị vào".

Vào tháng 1/2026, tổ chức nhân quyền Witness ước tính có ít nhất 50.000 thiết bị Starlink tại Iran.

Các nhà hoạt động cho rằng con số này có thể đã tăng lên.

BBC đã liên hệ với SpaceX để yêu cầu bình luận về việc sử dụng Starlink tại quốc gia này nhưng chưa nhận được phản hồi.

Năm ngoái, chính phủ Iran đã thông qua luật quy định việc sử dụng, mua hoặc bán thiết bị Starlink có thể bị phạt tới 2 năm tù. Đối với hành vi phân phối hoặc nhập khẩu từ 10 thiết bị trở lên, mức án tù có thể lên tới 10 năm.

Truyền thông nhà nước Iran đã đưa tin về nhiều trường hợp bị bắt giữ do mua bán thiết bị Starlink.

Trong đó có 4 người – bao gồm 2 người nước ngoài – đã bị bắt vào tháng trước vì tội "nhập khẩu thiết bị internet vệ tinh".

Một số vụ bắt giữ còn đi kèm với cáo buộc sở hữu vũ khí trái phép và gửi thông tin cho kẻ thù, vẫn theo truyền thông Iran.

Tuy nhiên, thị trường cho các thiết bị đầu cuối này ở Iran vẫn tiếp tục tồn tại, trong đó có một kênh Telegram công khai bằng tiếng Ba Tư có tên là NasNet.

Một tình nguyện viên tham gia kênh này từ bên ngoài Iran nói với BBC rằng trong hai năm rưỡi qua, khoảng 5.000 thiết bị đầu cuối Starlink đã được bán thông qua kênh này.

Iran từ lâu đã siết chặt kiểm soát thông tin, bằng cách vừa thúc đẩy các luận điệu chống Mỹ và chống Israel của riêng mình thông qua các kênh truyền thông do nhà nước điều hành; vừa hạn chế việc đưa tin về các biện pháp đàn áp mà chính quyền sử dụng đối với những người chỉ trích họ.

Tuy nhiên, trong các cuộc biểu tình vào tháng Một, ngay cả khi internet bị cắt, các báo cáo và video bằng chứng về những vụ giết người ngoài vòng pháp luật, bắt giữ và đánh đập vẫn lọt ra ngoài.

Các tổ chức nhân quyền phần lớn biết đến những thông tin này, hoặc tin rằng những vụ việc xảy ra thông qua những người có thể truy cập các nền tảng truyền thông xã hội thông qua Starlink.

Hệ thống internet hiện tại của Iran được mô tả là một "hệ thống phân tầng".

Tất cả người dân Iran đều có quyền truy cập vào một mạng nội địa do nhà nước kiểm soát, nơi các dịch vụ như ngân hàng, gọi xe và giao đồ ăn hoạt động, cùng với truyền thông đều do nhà nước điều hành.

Trước khi bị cắt mạng, người dân Iran vẫn có thể truy cập internet toàn cầu.

Tuy nhiên, nhiều trang web và dịch vụ như Instagram, Telegram, YouTube và WhatsApp đã bị chặn, và chính phủ đặt giá truy cập cao hơn so với mạng nội địa.

Nhiều người Iran đã vượt qua các hạn chế bằng cách sử dụng mạng riêng ảo (VPN), kết nối người dùng với các trang web thông qua máy chủ từ xa, che giấu vị trí của họ. Các khoản phí đăng ký VPN cũng làm tăng chi phí sử dụng internet.

Hiện tại, trong thời gian bị cắt mạng, chỉ một số ít quan chức và cá nhân, bao gồm các nhà báo làm việc cho truyền thông nhà nước, mới có quyền truy cập internet không hạn chế bằng cách sử dụng cái gọi là "thẻ SIM trắng".

Năm 2022, tỷ phú Elon Musk tuyên bố ông đã kích hoạt Starlink ở Iran sau những sự gián đoạn nghiêm trọng về internet trong các cuộc biểu tình nổ ra sau cái chết trong trại giam của một phụ nữ Iran có tên Mahsa Amini.

Kể từ đó, việc sử dụng dịch vụ này đã tăng lên, đặc biệt là trong thời gian cắt mạng.

Hiện nay, khi chính quyền Iran ngày càng ráo riết truy tìm các thiết bị đầu cuối Starlink, Sahand và mạng lưới của ông đang khuyên người dùng sử dụng VPN vùng với công nghệ vệ tinh này để giữ kín danh tính.

Nhưng nhiều người không đủ khả năng chi trả, đặc biệt là trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế.

Sahand là một trong ba người mà BBC đã nói chuyện, cho biết họ tham gia vào việc đưa lậu thiết bị Starlink vào Iran.

Ông cho biết chiến dịch mà mình tham gia, bao gồm việc mua các thiết bị đầu cuối, được những người Iran ở nước ngoài và những người khác muốn giúp đỡ những người trong nước tài trợ.

Ông cũng cho hay họ không nhận được tiền từ bất kỳ quốc gia nào.

Các thiết bị đầu cuối được gửi đến những cá nhân mà họ tin rằng sẽ sử dụng chúng để chia sẻ thông tin ra quốc tế.

"Mọi người cần internet để có thể chia sẻ những gì đang xảy ra trong nước," ông Sahand nói.

"Chúng tôi tin rằng những thiết bị đầu cuối này nên được trao cho những người thực sự cần chúng để tạo ra sự thay đổi."

Một nhóm hoạt động về quyền kỹ thuật số, đề nghị giấu tên, nói với BBC rằng họ ước tính có ít nhất 100 người đã bị bắt ở Iran vì sở hữu các thiết bị đầu cuối này.

Sahand nói rằng ông cũng biết những người đã bị bắt vì truy cập hoặc sở hữu một thiết bị như vậy - không ai trong số họ mua thiết bị thông qua ông.

Yasmin (không phải tên thật), một người Mỹ gốc Iran, nói với BBC rằng một người đàn ông trong gia đình cô đã bị bắt ở Iran và bị buộc tội gián điệp vì sở hữu một thiết bị đầu cuối Starlink.

BBC đã hỏi đại sứ quán Iran tại London lý do tại sao chỉ một số ít người được phép truy cập internet ở Iran và tại sao hình phạt đối với việc sử dụng Starlink lại nghiêm khắc như vậy, nhưng không nhận được câu trả lời.

Tuy nhiên, chính phủ Iran đã thừa nhận việc cắt internet đã ảnh hưởng nặng nề đến một số doanh nghiệp. Hồi tháng 1/2026, một bộ trưởng Iran cho biết mỗi ngày mất mạng internet đã gây thiệt hại cho nền kinh tế nước này ít nhất 50 ngàn tỷ rial (35 triệu USD).

Gần đây, họ đã khởi động một chương trình có tên "Internet Pro", cho phép một số doanh nghiệp được truy cập vào internet toàn cầu.

Một người đàn ông làm việc cho một công ty ở Iran đã nói với BBC rằng ông đã được cấp quyền truy cập thông qua sáng kiến ​​này.

Người phát ngôn chính phủ Fatemeh Mohajerani cho biết mục đích là "duy trì kết nối kinh doanh trong suốt cuộc khủng hoảng".

Bà Mohajerani cũng nói rằng chính phủ Iran "hoàn toàn phản đối sự bất công về thông tin liên lạc" và một khi tình hình trở lại bình thường, "tình hình Internet cũng sẽ thay đổi".

"Việc cắt đứt thông tin liên lạc là một sự vi phạm nhân quyền rõ ràng và không bao giờ có thể được biện minh", Marwa Fatafta, giám đốc chính sách và vận động khu vực của Access Now, một tổ chức chuyên về quyền kỹ thuật số, nói với BBC World Service, trước Ngày Tự do Báo chí Thế giới vào ngày 3/5.

Bà Fatafta cảnh báo rằng việc cắt internet đang trở thành một "chuẩn mực mới".

Theo Access Now, năm 2025 có 313 vụ cắt internet trên khắp 52 quốc gia, con số cao nhất toàn cầu kể từ khi tổ chức này bắt đầu theo dõi xu hướng vào năm 2016.

Giám đốc điều hành của Trung tâm Nhân quyền Abdorrahman Boroumand, Roya Boroumand, cho biết khoảng trống thông tin ở Iran "cho phép nhà nước phát tán câu chuyện của mình, tức là miêu tả những người biểu tình là những kẻ bạo lực hoặc đặc vụ nước ngoài, trong khi các nạn nhân, bao gồm cả những người bị kết án tử hình, và các nguồn tin đáng tin cậy đều bị bịt miệng".

Đây là động lực chính của ông Sahand.

"Chính quyền Iran đã chứng minh rằng trong thời gian cắt mạng, họ có thể giết người", ông nói.

"Điều cực kỳ quan trọng đối với người Iran là có thể miêu tả bức tranh thực tế về những gì đang diễn ra."

Ông nói rằng những người tự nguyện tham gia giúp đỡ chuyển lậu thiết bị Starlink "đều nhận thức được rủi ro".

Nhưng ông nói thêm rằng "đây là một cuộc chiến" và "chúng tôi cảm thấy bằng cách nào đó chúng tôi phải can thiệp và giúp đỡ".