เทคโนโลยีใหม่เผยภาพสลักบนดิน ท้าทายความเชื่อที่ว่าแอมะซอนเป็นป่าธรรมชาติที่ไม่เคยถูกมนุษย์รบกวน

นักวิจัยค้นพบสิ่งก่อสร้างจากดินหลายร้อยแห่งที่ซ่อนอยู่ใต้ร่มเงาของป่าฝนแอมะซอนในบราซิล ซึ่งสร้างขึ้นโดยอารยธรรมโบราณที่มีประชากรนับล้านคน

โครงสร้างขนาดใหญ่ที่ขุดลงไปบนพื้นดินซึ่งเรียกว่า จีโอกลิฟ (geoglyphs) ถูกสร้างขึ้นเมื่อหลายพันปีก่อนในบริเวณที่อยู่ห่างไกลจากแม่น้ำสายหลัก

"ผู้คนเหล่านี้กำลังสร้างรูปทรงเรขาคณิตขนาดมหึมาในป่าแอมะซอน ในเวลาเดียวกับที่พีทาโกรัสกำลังพัฒนาทฤษฎีบทของเขาในกรีซ" อัลเซอู รันซี นักบรรพชีวินวิทยา ประธานสถาบันแอมะซอนจีโอกลิฟ (Amazon Geoglyphs Institute) และหนึ่งในสมาชิกของทีมนักวิจัยกล่าว

เทคโนโลยีที่เผยให้เห็นถึงอดีต

งานวิจัยซึ่งตีพิมพ์ในวารสารเนเจอร์ (Nature) เมื่อไม่นานมานี้ดำเนินการวิจัยโดยทีมนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยและสถาบันต่าง ๆ ในสเปน ฟินแลนด์ บราซิล และเดนมาร์ก

พวกเขาใช้เทคโนโลยีไลดาร์ (LiDAR - Light Detection and Ranging) ในการสำรวจเรือนยอดป่าทึบ เทคโนโลยีนี้ใช้พัลส์เลเซอร์ในการวัดระยะทางและสร้างแผนที่สามมิติที่ซับซ้อน ทำให้สามารถวิเคราะห์พื้นที่ขนาดใหญ่ได้โดยไม่ต้องถางป่าไม้หรือเดินทางไปยังสถานที่เหล่านั้นทีละจุด

"นี่เป็นการสำรวจด้วยเทคโนโลยีไลดาร์ในป่าแอมะซอนครั้งแรกที่มีขนาดพื้นที่ครอบคลุมอย่างแท้จริง" มาร์ตตี ปาร์สซิเนนนักโบราณคดี นักมานุษยวิทยา และผู้ร่วมเขียนบทความวิจัยจากมหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ ประเทศฟินแลนด์ กล่าว

ทีมวิจัยได้สำรวจพื้นที่ขนาด 4,400 ตร.กม. และพบสิ่งก่อสร้างจากดินจำนวน 432 แห่งซึ่งส่วนใหญ่ไม่เคยมีการบันทึกมาก่อน ภาพเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นระหว่างปี 600 ก่อนคริสตกาล ถึง ค.ศ. 850

นักวิจัยประเมินว่าอารยธรรมที่เรียกว่า อารยธรรมอะควีรี (Aquiry civilisation) ซึ่งเป็นผู้สร้างสิ่งก่อสร้างบนพื้นดินเหล่านี้ ครอบครองพื้นที่ขนาดประมาณ 183,000 ตร.กม. ซึ่งมีขนาดพอ ๆ กับประเทศกัมพูชาหรือซีเรีย และอาจมีประชากรมากถึง 3 ล้านคนในช่วงที่รุ่งเรืองที่สุดระหว่างปี ค.ศ. 100-300

รันซีกล่าวด้วยว่าทีมนักวิจัยได้พบคูดินที่มีความกว้างถึง 15 เมตรและลึก 5 เมตร โครงสร้างขนาดมหึมาเช่นนี้บ่งชี้ว่ามีชุมชนขนาดใหญ่ร่วมมือกันทำงาน

"ในบริเวณนี้ไม่มีหินเลย เป็นไปได้ว่าพวกเขาใช้เครื่องมือไม้และตะกร้าในการขนดิน" เขากล่าว

แต่สภาพอากาศชื้นของป่าแอมะซอนทำให้วัสดุอินทรีย์ย่อยสลายอย่างรวดเร็ว จึงยากที่จะทราบข้อเท็จจริงได้อย่างแน่ชัด

นอกจากจะต้องใช้แรงงานจำนวนมหาศาลและการแบ่งงานแล้ว นักวิจัยเชื่อว่าการก่อสร้างเหล่านี้ยังต้องการความรู้ทางคณิตศาสตร์และเรขาคณิตอย่างมากอีกด้วย

สิ่งก่อสร้างจากดินเหล่านี้มีไว้เพื่ออะไร

เดิมทีเชื่อกันว่าภาพสลักบนพื้นดินเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นป้อมปราการหรือสิ่งก่อสร้างป้องกันเพื่อปกป้องประชากรจากการถูกรุกราน

แต่ในปัจจุบันผู้เชี่ยวชาญคาดว่าสถานที่เหล่านั้นน่าจะมีบทบาทในเชิงพิธีกรรมและการเมืองมากกว่าที่จะเป็นที่อยู่อาศัยถาวร เช่น เป็นสถานที่รวมตัวของผู้คน

"หากได้รับการยืนยัน... แสดงว่าผู้คนเหล่านี้ดำรงชีวิตอย่างสงบสุข การทุ่มเทความพยายามและแรงงานมากขนาดนั้น [ให้กับการสร้างจีโอกลิฟ] บ่งชี้ว่าพวกเขาไม่มีศัตรูใกล้ตัวที่ต้องกังวล" รันซีกล่าว

ปาร์สซิเนนเน้นย้ำถึงข้อสรุปอีกประการหนึ่งเกี่ยวกับอารยธรรมอะควีรีนั่นคือความเคารพอย่างลึกซึ้งต่อธรรมชาติ

"พวกเขาไม่เคยเปลี่ยนป่าฝนให้กลายเป็นทุ่งหญ้าสะวันนา" เขากล่าวพร้อมเสริมว่า "การแผ้วถางพื้นที่ป่าและการตัดต้นไม้ดูเหมือนจะทำไปเพียงเพื่อดำรงชีพของพวกเขาเท่านั้น สำหรับการปลูกข้าวโพด ฟักทอง มันสำปะหลัง และไม่มีอะไรมากไปกว่านั้น"

จากการขุดค้นพบว่าโครงสร้างเหล่านี้ได้รับการดูแลรักษาเป็นอย่างดี

"มันไม่ใช่แค่เรื่องของการสร้างสิ่งเหล่านั้นขึ้นมาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการอนุรักษ์สิ่งเหล่านั้นไว้ตลอดหลายศตวรรษ ซึ่งเห็นได้ชัดว่าต้องอาศัยองค์ความรู้ที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน" รวน การ์ลูส โลเปส นักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยาจากมหาวิทยาลัยสหพันธ์ปารา ประเทศบราซิล ซึ่งเป็นผู้ร่วมเขียนบทความวิจัยอีกคนหนึ่งกล่าว

ตามคำกล่าวของรันซี ภาพจีโอกลิฟที่สร้างขึ้นบนพื้นดินเหล่านี้ไม่ได้เป็นสิ่งก่อสร้างเดี่ยว ๆ ที่ซ่อนอยู่กลางป่า แต่ถูกเชื่อมโยงกันเป็นอย่างดี

"เราได้ทำแผนที่เส้นทางที่เชื่อมต่อภาพสลักลวดลายบนพื้นดินเป็นระยะทาง 350 กิโลเมตร" เขาอธิบาย "เส้นทางเหล่านี้มุ่งหน้าไปยังสถานที่เหล่านั้น และถนนก็กว้างขึ้นเมื่อเข้าใกล้โครงสร้างเหล่านั้น"

จุดสิ้นสุดของอารยธรรมอะควีรี

ระหว่างการตรวจสอบ นักวิจัยสังเกตเห็นสิ่งที่น่าสนใจอย่างหนึ่ง คือ การสร้างภาพเขียนบนพื้นดินดูเหมือนจะหยุดลงประมาณปี ค.ศ. 850 ซึ่งยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด

รันซีได้เปรียบเทียบกับอารยธรรมมายา ซึ่งศูนย์กลางสำคัญในบางส่วนของเม็กซิโกและอเมริกากลางถูกทิ้งร้างในช่วงเวลาเดียวกัน

"ชาวมายาหยุดสร้างและใช้งานพระราชวังของพวกเขา พีระมิดแห่งยูคาตันถูกป่ารกปกคลุมไปในที่สุด" เขากล่าว

"เหตุการณ์คล้าย ๆ กันนี้เคยเกิดขึ้นในลุ่มแม่น้ำแอมะซอน ศตวรรษที่ 9 อาจเป็นช่วงเวลาของวิกฤตการณ์ด้านสิ่งแวดล้อมในวงกว้าง"

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยที่กำลังเกิดขึ้นรวมถึงการศึกษาครั้งนี้ กำลังท้าทายความเชื่อที่มีมาอย่างยาวนานว่าป่าฝนแอมะซอนเป็นป่าธรรมชาติที่ไม่เคยถูกมนุษย์รบกวน

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา การศึกษาจากหลากหลายสาขาวิชาแสดงให้เห็นว่ามีผู้คนนับล้านอาศัยอยู่ที่นี่มานานก่อนที่ชาวยุโรปจะมาถึง และได้ทิ้งร่องรอยที่ยั่งยืนไว้บนโครงสร้างและองค์ประกอบของป่าเขตร้อนที่ใหญ่ที่สุดในโลก

"สิ่งที่เราเห็นในแอมะซอนไม่ใช่ป่าธรรมชาติอันกว้างใหญ่ แต่เป็นสวนประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่ที่ถูกสร้างขึ้นจากการกระทำของมนุษย์" โลเปส กล่าว

ประมาณการจำนวนประชากรในภูมิภาคนี้ก่อนยุคอาณานิคมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และการศึกษาก่อนหน้านี้ระบุว่าพื้นที่ลุ่มน้ำอะมาซอนทั้งหมดสามารถรองรับประชากรได้ 1-2.5 ล้านคน ในขณะที่การประมาณการในภายหลังเพิ่มขึ้นเป็นระหว่าง 5-10 ล้านคน

หากพื้นที่ขนาดเล็กสามารถรองรับประชากรได้มากถึง 3 ล้านคน ตัวเลขดังกล่าวอาจต้องได้รับการปรับเพิ่มขึ้นอีกครั้ง

สมมติฐานก่อนหน้านี้อีกประการหนึ่งคือประชากรในลุ่มแม่น้ำแอมะซอนส่วนใหญ่อาศัยอยู่ตามริมแม่น้ำสายหลัก ซึ่งมีแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์กว่า

อย่างไรก็ตาม สิ่งก่อสร้างจีโอกลิฟส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่สูงระหว่างแม่น้ำ การศึกษาใหม่นี้ชี้ให้เห็นว่าภูมิภาคเหล่านี้เคยมีประชากรจำนวนมากที่สามารถปรับเปลี่ยนป่าและทำการเพาะปลูกพืชได้

"ผู้คนเหล่านี้ไม่ได้อาศัยอยู่เฉพาะตามแม่น้ำสายหลักที่มีปลาชุกชุมและสะดวกต่อการสัญจรด้วยเรือแคนูเท่านั้น พวกเขาเข้าใจภูมิประเทศ ตั้งรกรากอยู่ห่างจากแม่น้ำ และเดินทางด้วยเท้าไปตามเส้นทางเหล่านี้" รันซีอธิบาย

"และนั่นเปลี่ยนความเข้าใจของเราเกี่ยวกับวิธีการที่ป่าแอมะซอนถูกยึดครองไปอย่างสิ้นเชิง"