Mlima Ghazla Kalang; kituo cha Iran kilicho chini ya ardhi, cha siri, na chenye utata

Picha za satelaiti zilizopatikana na BBC kutoka kituo cha chini ya ardhi katika Mlima Kalang, kusini mwa kituo cha kurutubisha uranium cha Natanz, zinaonyesha ujenzi na uzio wenye ukuta wa zege kwenye kituo hiki cha siri.

Kituo cha chini ya ardhi katika Mlima Kalang, kilichoko umbali mfupi kusini mwa kituo cha kurutubisha cha Natanz, kinasemekana kuwa kituo cha kijeshi.

Tarehe 16 Oktoba mwaka jana, Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran Abbas Araqchi alitangaza kuwa baada ya kumalizika kwa muda wa miaka 10 uliowekwa na azimio nambari 2231 la Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa katika JCPOA, "vipengee vyake vyote, ikiwa ni pamoja na vikwazo vinavyotarajiwa vya mpango wa nyuklia wa Iran na mifumo inayohusiana nayo, vitazingatiwa kuwa vimekomeshwa kuanzia tarehe hii."

Wakati huo, matamshi ya Bwana Araqchi yalizua wimbi jipya la mvutano na utata katika mazungumzo na nchi za Magharibi kuhusu mpango wa nyuklia wa Iran.

Baada ya shambulio la Marekani na Israel dhidi ya vituo muhimu vya nyuklia vya Iran, vikiwemo Natanz, Fordow, na Isfahan, hisia kuhusu shughuli zozote zinazowezekana za Iran katika vituo vya nyuklia ziliongezeka.

Wachambuzi wengi wanaamini kuwa mpango wa nyuklia wa Iran umekabiliwa na "utata wa kimkakati na mkanganyiko wa kiutendaji" kwa miaka mingi.

Picha za satelaiti zinasema nini kuhusu vifaa vya Mlima wa Gazla Kalang?

Picha za satelaiti kutoka Kampuni ya Venture, zinazoonyesha kituo kilicho chini ya ardhi huko Kouh Kalang Ghazla (kusini mwa Natanz), zinaonyesha shughuli za ujenzi na uwekaji wa uzio unaojumuisha kuta imara za zege kwa ajili ya usalama.

Shughuli katika kituo cha Kouh Kalang Ghazla ziliongezeka baada ya mashambulizi ya Israel na Marekani dhidi ya vituo vya Natanz, ambavyo viko umbali wa kilomita moja tu kutoka hapo.

Picha hizi za satelaiti ni za tarehe 29 Oktoba 2025 / 7 Aban 1404, na maeneo yaliyoainishwa kwa mistari myekundu yanaonyesha uzio wenye kuta mkubwa za zege kuzunguka kituo cha Mlima Kalang.

Mapitio ya picha za satelaiti za Google Earth kutoka zaidi ya miaka miwili iliyopita, Aprili 2024 / Farvardin 1403, ilionyesha kuwa uzio huu haukuwepo.

Kuna uvumi mwingi kuhusu vifaa vya chini ya ardhi kwenye Mlima Kalang, na haijulikani ni nini hasa kituo hiki kinatumika.

Hata hivyo, picha za satelaiti zilizokaguliwa na idara ya uchunguzi wa ukweli ya BBC zinaonyesha harakati fulani kwenye kituo hicho cha siri.

Kusudi la ujenzi huo kwenye Mlima Kalang, ambao uliongezeka baada ya msimu wa joto uliopita, Juni mwaka jana, bado haijulikani wazi, na wakaguzi wa kimataifa hawajawahi kutembelea kituo hicho.

Wakati wa Vita vya Siku Kumi na Mbili mnamo Juni 1404, operesheni za Marekani za "Midnight Hammer" na zile za Israel za "Lions Dawn" zilisababisha uharibifu mkubwa kwa sehemu muhimu za mpango wa nyuklia wa Iran, zikiwemo vituo vya Natanz, Fordow, na Isfahan.

Kabla ya mashambulizi hayo ya Marekani na Israel, Iran ilikuwa ikiboresha urani katika vituo vya Fordow na Natanz na kuchakata madini ya urani katika kituo cha Isfahan.

Picha za satelaiti za vituo vyote vitatu hazionyeshi dalili zozote za shughuli au juhudi za ujenzi upya.

Uchunguzi wa BBC wa kuhakiki taarifa, unaozingatia picha za hivi punde za satelaiti, unaonyesha kuwa majengo yaliyoharibiwa katika kituo cha nyuklia cha Natanz hayajaondolewa na bado hayajakarabatiwa wala kubadilishwa, isipokuwa jengo moja—ambalo linaonekana kwenye picha za satelaiti pekee—ambalo paa lake limekarabatiwa hatua kwa hatua.

Kituo cha Mafunzo ya Kimkakati na Kimataifa (CSIS), kikitumia uchambuzi wa picha za satelaiti, kilisema kuwa wakati wa shambulio la Marekani dhidi ya Natanz, transfoma za umeme na jenereta ziliharibiwa.

Picha za satelaiti za kituo cha nyuklia cha Fordow katika mkoa wa Qom mnamo tarehe 29 Oktoba 2025 pia hazikuonyesha harakati zozote maalum.

Kulingana na wachambuzi, baada ya Vita vya Siku Kumi na Mbili, Iran ilielekeza shughuli zake mpya za nyuklia kwenye vituo vipya kama vile Mlima Kalang.

Hakuna taarifa nyingi kuhusu vituo vya chini ya ardhi vya Mlima Kalang.

Mnamo tarehe 3 Julai 2020, mlipuko katika ukumbi wa kuunganisha sentrifuji huko Natanz ulisababisha uharibifu mkubwa. Iran ilitaja tukio hilo kuwa ni "ujasusi wa hujuma".

Mwezi mmoja baada ya tukio hilo, Ali Akbar Salehi, ambaye wakati huo alikuwa mkuu wa Shirika la Nishati ya Atomiki la Iran, alitangaza ujenzi wa "kituo cha kisasa zaidi, kikubwa zaidi, na cha kina katika vipengele vyote kwa ajili ya kuunganisha sentrifuji, kikijengwa ndani kabisa ya milima inayozunguka Natanz."

Ujenzi wa chini ya ardhi katika Mlima Kalang ulianza mwaka wa 2020.

Kituo cha Mlima Kalang kina mahandaki na milango kadhaa ya kuingilia, na picha za setilaiti zinaonyesha kwamba mlango wake wa magharibi umetengenezwa hivi karibuni. Katika mahojiano na mtandao wa NBC News wa Marekani mwaka jana, alipoonyeshwa picha za setilaiti za eneo la Kouha Kalang na kuulizwa kuhusu ujenzi wa eneo jipya la nyuklia, Rais wa Iran Masoud Pezzekian alisema: "Hivi majuzi tulifikia makubaliano na Shirika la kuja kulitembelea. Picha za setilaiti hazionyeshi chochote na hatutafuti silaha za nyuklia

Makamu wa Rais wa Marekani JD Vance alisema kwamba Iran labda bado ina akiba ya kilo 400 za urani iliyorutubishwa asilimia 60.

Ingawa haijulikani wazi ni wapi urani iliyorutubishwa ya Iran imehifadhiwa, wachambuzi wengi wanaamini kwamba ikiwa Iran ingetengeneza silaha ya nyuklia katika siku zijazo, huenda ikahitaji eneo jipya la urutubishaji lenye uwezo wa kuzalisha urani iliyorutubishwa asilimia 90, uwezo uliopanuliwa wa mkusanyiko wa centrifuji, na vifaa vya metallurgiska ili kuzalisha hexafluoride ya urani kwa ajili ya urutubishaji.

Bila shaka, bado haijulikani wazi kama Iran inakusudia au ina uwezo wa kuzindua kituo kama hicho, lakini shughuli katika eneo la chini ya ardhi kwenye Mlima Kalang zimesalia kuwa fumbo.