Shakiga ah in ganacsato xog ogaal ah ay isticmaaleen xogta madaxweynaha oo hareeyey madaxtinimada Trump

Intii lagu jiray muddada labaad ee madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, maalgashadayaasha waxay dhigteen malaayiin doolar wax yar ka hor dhacdooyinka waaweyn.

BBC-du waxay falanqaysay xaddiga ganacsiga ee dhawr suuq maaliyadeed waxayna ku xiririsay qaar ka mid ah hadalladii ugu muhiimsanaa ee madaxweynaha ee saamayn ku yeelan kara suuqyada.

Waxay aragtay isbeddel joogto ah: dhaqdhaqaaqa ugu sarreeya ee dhacaya saacado yar, ama xitaa dhowr daqiiqo ka hor intaan farriinta lagu daabicin warbaahinta bulshada ama baahinta wareysiga.

Falanqeeyayaasha qaarkood waxay u arkaan tani inay tahay calaamad muujinaysa ganacsiga gudaha, halkaasoo khamaarka lagu dhejiyo iyadoo lagu saleynayo macluumaadka aan dadweynaha loogu tala gelin.

Qaar kale waxay aaminsan yihiin in xaaladdu aad u adag tahay iyo in maalgashadayaasha qaarkood ay noqdeen kuwo aad ugu xeel dheer.

Halkan waxaan ku soo gudbinaynaa qaar ka mid ah tusalayaashaas

Maarso 9, 2026: "Dagaalku dhab ahaantii wuu dhammaaday"

Isbeddellada ugu muhiimsan waxay ahaayeen ganacsiga saliidda ee mustaqbalka suuqyada.

Sagaal maalmood ka dib markii uu billowday dagaalka Iiraan iyo Israa'iil, Trump waxa uu CBS News u sheegay wareysi uu taleefoonka ku siiyay in colaadda ay "dhammaad tahay".

Dadwaynaha ayaa markii ugu horaysay ka warhelay waraysiga 3:16 p.m. Waqtiga Bari (7:16 p.m. GMT), markii uu saxafigu ku daabacay X.

Ganacsatada Shidaalka ayaa ka falceliyay warka sheegaya in colaadda ay ku dhamaan karto si ka dhaqsiyo badan sidii la filayay iyagoo iibinaya shidaal aad u badan, taasoo sababtay in qiimihiisu hoos u dhaco 25%.

Si kastaba ha ahaatee, xogta suuqa ayaa muujinaysa in koror aad u weyn oo ku yimid qiimaha saliidda ee khamaarka lagu dhigtay 18:29 GMT, 47 daqiiqo ka hor daabacaadda saxafiga.

Ganacsatadii Khamaarkaas qaadatay ayaa sidaas ku kasbaday malaayiin doolar taas oo ay ugu wacan tahay isbedbedelkan ku yimid qiimaha saliidda.

Maarso 23, 2026: "colaadda oo gabi ahaan la soo afjaray"

23-kii Maarso, kaliya laba maalmood ka dib markii uu ku hanjabay "inuu burburin doono" warshadaha tamarta Iran, Trump wuxuu ku soodhigay Truth Social in ay "wadahadallo aad u wanaagsan oo wax ku ool ah" la yeesheen Tehran iyada oo loo eegayo "heshiis dhamaystiran oo laga gaaray colaadda".

Hadalkan ayaa ka yaabiyay goobjoogayaasha diblumaasiyada iyo dadka ku dhex jira suuqa.

10:48-10:50 GMT: Kor u kaca qiimaha saliida

11:04 GMT: Fariinta Trump ee ku saabsan "xallinta guud" ee colaadaha

11:05 GMT: Qiimaha saliidda ayaa hoos u dhacay 11%

Isla markiiba saamiyada ayaa sare u kacay iyo sidoo kale qiimaha lagu saleeyay saliidda Maraykanka oo kor u kacayay ayaa aad hoos ugu dhacay.

Sida ay BBC-du sheegtay xilligaas, 14 daqiiqo ka hor inta aan la daabicin farriinta madaxweynaha, waxaa la diiwaangeliyay tiro aan caadi ahayn oo aad u badan oo lagu sharatamay qiimaha saliidda Mareykanka.

Isla arrin la mid ah ayaa lagu arkay ganacsatada qandaraasyada ka iibsanaya saliidda Brent, oo ah bartilmaameedka kale ee ugu weyn suuqa saliidda.

Wax kala iibsiga ayaa u muuqday "dhab ahaantii mid aan caadi ahayn," waxaa BBC-da u sheegay falanqeeye arrimaha shidaalka ah.

Abriil 9, 2025: Fasaxa "Maalinta Xorriyadda"

Marka laga reebo colaadda Bariga Dhexe, tusaalayaal kale oo dhaqdhaqaaq ganacsi ah ayaa kor u qaaday shakiga.

Bishii Abriil 2-deedii ee sannadkii hore, Trump wuxuu ku dhawaaqay waxa uu ugu yeeray Maalinta Xorriyadda: waa tirooyin is xigxiga oo ah canshuuro waaweyn ah oo lagu soo rogay badeecadaha ka yimid waddan kasta oo adduunka ah.

Suuqyada saamiyada ee adduunka ayaa dhulka galay.

Laakiin toddobaad ka dib, markii Trump uu ku dhawaaqay 90-maalmood "hakinta" canshuurahaas dhammaan waddamada marka laga reebo Shiinaha, suuqyada saamiyada ayaa kor u kacay.

Qiyaasta S&P 500 ayaa kor u kacday 9.5%, mid ka mid ah faa'iidooyinkeeda hal maalin ee ugu weyn tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka.

6:00 galabnimo wakhtiga BST: Maalgashadayaasha ayaa si weyn ugu sharatamayey kor u kaca suuqa saamiyada.

6:18 PM BST: Trump wuxuu ku dhawaaqay joojinta tariifada.

6:19 Galabnimo BST: Suuqa saamiyada waxa uu bilaabay kor u kac taariikhi ah.

Mar labaad, dhaqdhaqaaqa suuqa ee aan caadiga ahayn ayaa ka horreeyay dhacdooyinkan, iyadoo tiro aad u sarreeysa oo sharad ah la dhigtay ka hor ogeysiiska ku saabsan tusaha S&P 500.

Tirada kala iibsiga waxay kor u dhaaftay 10,000 daqiiqaddii wax yar ka dib 6:00 PM BST. Horaantii maalintaas, tiradani waxay ahayd boqollaal.

Maal gashadayaasha qaarkood waxay ku sharatameen in ka badan $2 milyan suuqa saamiyada oo kor u kacaya maalintaas, inkastoo toddoba maalmood oo isku xigta hoos u dhac ku yimid. Kororkan aadka u ba'an ayaa ka dhigi kara ku dhawaad $20 milyan oo macaash ah.

Toddobaadkaas ka dib, dhowr senator oo sare oo dimuqraadi ah ayaa warqad u qoray Guddiga suuqyada saamiyada yaga oo ku booriyay inay baaraan in ku dhawaaqista madaxwaynuhu ay "qaraabo iyo xubno ka tirsan maamulka ku qanceen ayadoo la isticmaalayo kharashka dadweynaha canshuur bixiyeyaasha ah". Markii BBC-da ay weydiisay in ay baaritaan ku sameeyeen eedeymahan, afhayeen u hadlay SEC waa uu diiday in uu faallo bixiyo.

Aqalka Cad, dhinaciisa, kama uusan jawaabin codsigii BBC-da ee ku saabsanaa dhaqdhaqaaqyada ganacsi ee aan caadiga ahayn ee lagu lafaguray warbixintan.

Janaayo 3: Maalintii Maduro la qabtay

Diseembar 2025: Abuuritaanka koontada Burdensome-Mix.

Janaayo 2, 2026: Koontadu waxay ku sharatameysay $32,000 ka takhalasudda Maduro.

Janaayo 3, 2026: Maduro waa la xiray wuxuuna Burdensome-Mix ku guuleystay $436,000.

Kobaca dhow ee suuqyada saadaasha internetka ayaa sidoo kale soo jiitay indhaha goobjoogayaasha.

Goobaha ku saleysan Blockchain, sida Polymarket iyo Kalshi, ayaa siiya isticmaaleyaasha fursad ay ku qiyaasaan wax walba laga bilaabo cimilada ilaa baseball ilaa siyaasadda arrimaha dibadda ee Mareykanka.

Wiilka madaxweyne Trump, Donald Trump Jr., waa maalgeliyaha Polymarket waana xubin ka tirsan guddiga la-talinta. Sidoo kale waa la taliyaha dhanka istaraatijiyadda ee Kalshi oo ay la xiriirtay BBC-da si uu arrintan wax uga yiraahdo.

Bishii Disembar 2025, isticmaale ayaa ka sameeyay koonto Polymarket isagoo wata magaca Burdensome-Mix. Diseembar 30-keedii, wuxuu dhigay sharadkiisii ugu horreeyay ee ku saabsan xil ka qaadista madaxweynaha Venezuela Nicolás Maduro ka hor dhammaadka Janaayo 2026.

Intii u dhaxaysay Diisambar 30 iyo Janaayo 2, Burdensome-Mix waxaa lagu shubay sharad wadar ahaan $32,500 ah.

Markii Maduro ay xireen ciidamada gaarka ah ee Mareykanka oo xilka laga tuuray maalintii xigtay, Burdensome-Mix wuxuu jeebka ku shubtay $436,000. Wax yar ka bacdi, akoonku waxa uu beddelay magaca isticmaalaha oo ma gelin wax sharad ah tan iyo markaas.

Febraayo 28, 2026: Weerarradii lagu qaaday Iran

Febraayo 2026: Lix akoon ayaa laga sameeyay Suuqa Weyn.

Febraayo 28: Xisaabaadkani waxay jeebka ku shubteen $1.2 milyan.

Marka loo eego barta falanqaynta blockchain Bubblemaps, lix akoon ayaa laga sameeyay Suuqa Polymarket bishii Febraayo.

Dhammaantood waxay sharad ku galeen weerar uu Maraykanku ku qaaday Iran ka hor Febraayo 28. Markii weerarradaas uu xaqiijiyay madaxweyne Trump saacadihii hore ee maalintaas, xisaabaadka ayaa lagu urursaday $ 1.2 milyan.

Shan ka mid ah lixdan isticmaale ma aysan sharatamin tan iyo markaas, laakiin dhaqdhaqaaqyadii ugu dambeeyay ee mid ka mid ah akoonnada ayaa muujinaya in ay markii dambe ku guuleysatay $ 163,000 iyada oo si sax ah uu ugu sharatamay xabbad joojinta u dhaxaysa Mareykanka iyo Iran ka hor Abriil 7 oo ay ku dhawaaqeen maalintaas Washington iyo Tehran.

Polymarket ayaa u sheegtay BBC in ay "dejiso, ilaaliso oo ay dhaqangeliso heerarka ugu sarreeya ee sharafta suuqa", iyada oo intaa ku dartay in ay "si firfircoon" ula shaqeyso maamulayaasha iyo sharci fulinta.

Bishii Maarso ee la soo dhaafay, Polymarket iyo Kalshi waxay soo saareen sharciyo cusub oo looga dan leeyahay in lagula dagaallamo ganacsiga gudaha.

Suuqyada saadaasha waxay hoos yimaadaan awoodda Guddiga Ganacsiga Mustaqbalka Badeecada (CFTC).

CFTC kama aysan jawaabin codsigii BBC-da ee faallooyinka, laakiin guddoomiyahooda ayaa dhawaan u sheegay guddiga Kongareeska in hay'adiisa uu dabaqo siyaasadda "aan dulqaad lahayn" ee ku wajahan khiyaanada iyo ganacsiga gudaha.

Waxa kale oo daaha laga qaaday in Aqalka Cad uu email gudaha ah u diray shaqaalihiisa bishii hore, isaga oo uga digaya in aanay isticmaalin macluumaadka gudaha si ay ugu sharatamaan suuqyada saadaasha.

Afhayeen Davis Ingle ayaa BBC-da u sheegay xilligaas in "eedaynta ah in xubnaha maamulku ay ku dhaqaaqaan hawlo caynkan oo kale ah iyada oo aan caddayn la hayn waa mid aan sal iyo raad toona lahayn oo waxay la macno tahay saxaafad mas'uuliyad darro ah".