اگر آمریکا نباشد، ناتو چقدر قدرت دارد؟

روابط دو سوی اقیانوس اطلس پس از آن‌که کشورهای اروپایی قاطعانه از مشارکت فعال در حملات اخیر انجام ‌شده توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران خودداری کردند، بار دیگر دچار تنش شد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها در مصاحبه‌های رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی نارضایتی خود را از متحدان اروپایی ابراز کرده و حتی تهدید کرده است که از ائتلاف نظامی دیرینه، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، خارج خواهد شد.

ایالات متحده بخش عمده‌ای از هزینه‌های دفاعی و فناوری‌های پیشرفته نظامی در این سازمان را تامین می‌کند. اگر این کشور از ناتو خارج شود، آیا کشورهای اروپایی خواهند توانست بدون پشتیبانی نظامی آمریکا بازدارندگی قابل ‌اتکایی ایجاد کنند؟

ناتو چیست و چه زمانی تاسیس شد؟

ناتو در سال ۱۹۴۹ توسط ۱۲ کشور، از جمله ایالات متحده، بریتانیا، کانادا و فرانسه تاسیس شد.

اعضا توافق کرده‌اند که اگر یکی از آن‌ها مورد حمله قرار گیرد، دیگران باید برای دفاع از آن کمک کنند.

هدف این سازمان جلوگیری از گسترش اتحاد جماهیر شوروی در اروپا بود که مجموعه‌ای از جمهوری‌های کمونیستی تحت سلطه روسیه بود.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، بسیاری از کشورهای اروپای شرقی به این ائتلاف پیوستند: آلبانی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، جمهوری چک، اسلواکی، رومانی، لیتوانی، لتونی و استونی از آن جمله‌ هستند.

سوئد و فنلاند که برای دهه‌ها بی‌طرف مانده بودند، در مه سال ۲۰۲۲ پس از تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین درخواست عضویت دادند.

این بلوک نظامی اکنون ۳۲ عضو در سراسر اروپا و آمریکای شمالی دارد.

ناتو ارتش مستقل خود را ندارد، اما کشورهای عضو می‌توانند در واکنش به بحران‌های بین‌المللی اقدام نظامی جمعی انجام دهند.

نیروهای ناتو نخستین بار در سال ۱۹۹۴ وارد نبرد شدند، زمانی که جنگنده‌های آمریکایی در چارچوب عملیات «منع پرواز» هواپیماهای صرب را که در ماموریت‌های بمباران در بوسنی شرکت داشتند، سرنگون کردند.

عملیات‌های نظامی جاری شامل عملیات «نگهبان دریا» برای گشت‌زنی در دریای مدیترانه و ماموریت ناتو در عراق است (اگرچه در حال حاضر در واکنش به وضعیت امنیتی منطقه در ناپل مستقر است.)

درخواست اوکراین برای پیوستن به ناتو در حال حاضر متوقف شده است.

این ائتلاف برای جلوگیری از درگیر شدن در یک جنگ مستقیم با روسیه، یک ابرقدرت هسته‌ای، نیرو به اوکراین اعزام نکرده و منطقه پرواز ممنوع نیز برقرار نکرده است.

با این حال، کشورهای عضو به‌طور جداگانه سلاح و تجهیزات ارسال کرده‌اند.

دفاع از اروپا

به‌عنوان یک ائتلاف نظامی، ناتو قدرت قابل‌توجهی دارد، اما کارشناسان می‌گویند بدون مشارکت آمریکا، توان بازدارندگی آن در برابر یک رقیب قدرتمند به‌طور قابل ‌ملاحظه‌ای کاهش خواهد یافت.

خبرگزاری رویترز گزارش می‌دهد که تا دسامبر سال ۲۰۲۵ حدود ۶۸ هزار نیروی نظامی آمریکا به‌طور دائمی در ۳۱ پایگاه نظامی و ۱۹ سایت نظامی دیگر مستقر هستند.

دکتر توری تاوسیگ، مدیر ابتکار امنیت فراآتلانتیک در اندیشکده شورای آتلانتیک آمریکا، استدلال می‌کند: «در حال حاضر، تعهد آمریکا به ناتو هم از نظر متعارف و هم هسته‌ای حیاتی است.»

او پیش‌تر در وزارت دفاع آمریکا مسئول امور اروپا و ناتو بوده است.

خانم تاوسیگ در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت بدون حمایت آمریکا، اروپا در پر کردن خلاها در حوزه‌های حیاتی مانند «حمل ‌و نقل راهبردی، اطلاعات، نظارت و شناسایی و سامانه‌های دفاع موشکی» با دشواری مواجه خواهد شد.

دکتر گوین هال، مدرس امنیت بین‌الملل در دانشگاه استراثکلاید در گلاسکو، نیز موافق است که هرگونه خروج آمریکا ضربه‌ای به امنیت اروپا خواهد بود.

او به بی‌بی‌سی گفت: «آمریکا همچنان نیروی پشتیبان اصلی توانایی‌های دیگر اعضای ناتو است.»

گوین هال می‌گوید کشورهای اروپایی می‌دانند که مرحله اولیه بسیج و استقرار نیرو از قبل بر عهده اروپا بوده و اعضای ناتو بدون کمک آمریکا نیز ظرفیت نظامی قابل ‌توجهی را حفظ می‌کنند.

او می‌افزاید: «عملیات‌های ناتو مانند ماموریت‌های پلیس هوایی در بالکان یا گشت‌های دریایی در مدیترانه عمدتا بدون مشارکت مستقیم آمریکا انجام می‌شود.»

اعضای ناتو چقدر برای دفاع هزینه می‌کنند؟

دونالد ترامپ نسبت به این ائتلاف تردیدهای جدی دارد و از ناتوانی آن در افزایش هزینه‌های دفاعی انتقاد کرده است.

او در جریان کارزار انتخاباتی برای دوره دوم ریاست‌جمهوری در سال ۲۰۲۴ به‌طور بحث‌برانگیزی گفت که در صورت ریاست‌جمهوری، روسیه را تشویق خواهد کرد به کشورهای ناتو که بیش از دو درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف دفاع نمی‌کنند، حمله کند.

در سال ۲۰۱۴، ناتو از همه اعضا خواست دست‌کم دو درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف دفاع کنند. تا سال ۲۰۲۵، همه کشورها به این هدف رسیده بودند.

هدف جدیدی که اعضا متعهد شده‌اند، افزایش هزینه‌های دفاعی به پنج درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ است.

بر أساس گزارش موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، آمریکا در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۶ درصد از کل هزینه‌های دفاعی کشورهای ناتو را به خود اختصاص داده است.

خانم تاوسیگ توضیح می‌دهد که چرا افزایش بودجه دفاعی اروپا اجتناب‌ناپذیر است.

او می‌گوید: «آمریکا همچنین حدود ۱۵ درصد از بودجه مشترک ناتو را برای تامین مالی مقر، فرماندهی‌های نظامی و زیرساخت‌ها پرداخت می‌کند. در حالی که متحدان در حال افزایش هزینه‌های دفاعی هستند، اگر ایالات متحده سهم مالی خود را کاهش دهد، به منابع بسیار بیشتری نیاز خواهد بود.»

ناتو چگونه در برابر روسیه توان دفاعی خود را افزایش می‌دهد؟

در سال ۲۰۲۳، فرماندهان ناتو برنامه‌های مفصلی برای مقابله با حملات احتمالی روسیه در قطب شمال و شمال اقیانوس اطلس، اروپای مرکزی یا منطقه مدیترانه تصویب کردند.

سال پیش از آن نیز اعلام شده بود که تعداد نیروهای آماده‌باش در اروپا از ۴۰ هزار به بیش از ۳۰۰ هزار نفر افزایش خواهد یافت. علاوه بر این، ناتو با استقرار هشت گروه رزمی در جناح شرقی خود که با روسیه هم‌مرز است، دفاع خود را تقویت کرده است.

هر سه سال یک‌بار، ناتو یکی از بزرگ‌ترین رزمایش‌های نظامی خود به نام «مدافع استوار» را برگزار می‌کند که شامل ۹۰ هزار نیروی نظامی از همه ۳۲ کشور عضو است. رزمایش بعدی برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.

آقای هال می‌گوید: «ناتوی کوچک‌تر می‌تواند نقش بازدارندگی داشته باشد، اما به رهبری و جهت‌گیری روشن نیاز خواهد داشت.»

او همچنین بر ضرورت تقویت توان هسته‌ای تاکید می‌کند.

فرانسه و بریتانیا سلاح هسته‌ای دارند، اما مجموع زرادخانه آن‌ها در مقایسه با زرادخانه روسیه بسیار کوچک‌تر است.

کشورهای اروپایی در حال حاضر برای مقابله با حملات اولیه و بسیج سریع برنامه‌ریزی نظامی انجام داده‌اند، اما آقای هال می‌گوید مطمئن نیست این وضعیت در بلندمدت قابل حفظ باشد.

گسست «فاجعه‌بار»؟

ارتش آمریکا به‌طور منظم رزمایش‌های دو جانبه و چند جانبه با متحدان اروپایی برگزار می‌کند که به توسعه تاکتیک‌ها و افزایش قابلیت همکاری کمک می‌کند.

عضویت در ناتو دسترسی بدون مانع به بسیاری از پایگاه‌های اروپایی را برای ارتش آمریکا فراهم می‌کند.

خانم تاوسیگ می‌گوید: «بدون ناتو، ایالات متحده باید برای فعالیت در این کشورها توافق‌نامه‌های همکاری دفاعی دو جانبه امضا کند.»

او اشاره می‌کند که آمریکا از قبل با بسیاری از کشورهای اروپایی چنین ترتیباتی دارد، اما ممکن است نیاز به توافق‌های جدید با کشورهایی داشته باشد که با آن‌ها همکاری دفاعی ندارد. با این حال، او اذعان می‌کند که هر اقدام دونالد ترامپ برای عملی کردن تهدید خروج از ناتو، پیامدهای نظامی و سیاسی خواهد داشت.

او هشدار می‌دهد: «از نظر سیاسی، گسست آمریکا از این ائتلاف برای وحدت فراآتلانتیک و بازدارندگی ناتو در برابر روسیه و دیگر رقبا فاجعه‌بار خواهد بود.»

او می‌گوید این ائتلاف علاوه بر تضمین امنیت، حسن ‌نیت زیادی نیز برای آمریکا در اروپا ایجاد کرده است.

او می‌افزاید: «نباید فراموش کنیم که تنها باری که ماده پنج ناتو فعال شد، تا حد زیادی به دلیل اعتبار آمریکا به‌عنوان متحدی قابل ‌اعتماد در ناتو در دفاع از ایالات متحده بود.»

ماده پنج پس از حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ در آمریکا فعال شد.

آقای هال گمان می‌کند دونالد ترامپ ممکن است از تهدید خروج از ناتو برای گرفتن امتیاز در موضوعاتی مانند گرینلند که می‌گوید به دلایل امنیت ملی خواهان تصاحب آن است، یا تجارت استفاده کند.

او می‌افزاید هرگونه خروج برای هر دو طرف زیان ‌بار خواهد بود.

او می‌گوید: «این اقدام پذیرش پس از جنگ جهانی دوم درباره جدایی‌ناپذیر بودن امنیت دو طرف را از هم خواهد پاشید. این به معنای اعلام این است که امنیت اروپا دیگر برای آمریکا اهمیت ندارد و تغییرات در پویایی امنیت اروپا بر منافع آمریکا تاثیری نمی‌گذارد.»