چگونه مناطق ممنوعه در چرنوبیل و میان دو کره به بهشت حیاتوحش تبدیل شدند؟
منبع تصویر، Vasily Fedosenko/Reuters
- نویسنده, دیزی استیونز
- شغل, سرویس جهانی بیبیسی
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
وقتی به پناهگاههای حیاتوحش فکر میکنید، احتمالا جنگلهای بارانی آمازون، دیواره بزرگ مرجانی یا پارکهای ملی مانند یلواستون و یوسمیتی اولین مکانهایی هستند که به ذهن میرسند.
بعید است بلافاصله منطقه ممنوعه چرنوبیل یا منطقه غیرنظامی میان کره شمالی و کره جنوبی به ذهنتان خطور کند.
اما دقیقا همین مناطق به چنین پناهگاههایی تبدیل شدهاند. در جاهایی که انسانها اجازه زندگی ندارند، حیاتوحش در حال شکوفا شدن است.
آیا احیای ناخواسته حیاتوحش به این مناطق میتواند درسی برای حفاظت از طبیعت باشد؟
بیش از ۷۰ سال بدون انسان
رفتوآمد آزاد میان کره شمالی و کره جنوبی در سال ۱۹۵۳، با ایجاد یک منطقه غیرنظامیشده به طول ۲۴۸ کیلومتر و عرض ۴ کیلومتر در سراسر شبهجزیره کره، ناممکن شد.
فعالیتها در این منطقه غیرنظامیشده بسیار محدود است و سراسر آن با مینهای زمینی پوشیده شده است.
اما حیوانات و گیاهان از این موضوع هراسی ندارند.
منبع تصویر، Google Arts & Culture/National Institute of Ecology
موسسه ملی بومشناسی کره جنوبی میگوید ششهزار و ۱۶۸ گونه حیاتوحش در این منطقه زندگی میکنند که شامل ۳۸ درصد گونههای در معرض خطر شبهجزیره میشود.
این منطقه بیش از ۷۰ سال است که با دخالت بسیار اندک انسان روبهرو بوده و اکنون زیستگاه گونههایی مانند عقاب طلایی، بز کوهی و گوزن مشکدار است.
همچنین گیاهان بسیاری که بومی کره هستند و در هیچ جای دیگری از جهان یافت نمیشوند، در این منطقه رشد میکنند.
منبع تصویر، Google Arts & Culture/National Institute of Ecology
سونگ-هو لی، رئیس انجمن منطقه غیرنظامیشده که برای حفاظت از این ناحیه فعالیت میکند، میگوید طبیعت این نواحی «به صورت اتفاقی و به واسطه پیمان آتشبس محافظت شده است.»
او گفت: «طبیعت دوباره مالکیت خود را پس گرفته است. حیوانات فراوانی و به ویژه گونههای پرندگان، اکنون دسترسی بیشتری به این منطقه دارند، در حالی که بیشتر فعالیتهای انسانی از میان رفته است.»
او افزود بسیاری از گونههای ساکن این منطقه اهمیت جهانی دارند، از جمله درناهایی که در این ناحیه زندگی میکنند اما «به سراسر جهان پرواز میکنند».
منبع تصویر، Germán Orizaola/Universidad de Oviedo
منطقه غیرنظامیشده بین دو کره تنها پناهگاه غیرمنتظره حیاتوحش نیست.
در ۲۶ آوریل ۱۹۸۶، یکی از راکتورهای نیروگاه هستهای چرنوبیل در اتحاد جماهیر شوروی سابق - در منطقهای که اکنون بخشی از اوکراین است - منفجر شد و مواد پرتوزای خطرناکی را وارد جو کرد.
آلودگی رادیواکتیو در هزاران کیلومتر مربع گسترش یافت و صدها هزار نفر از آن مناطق تخلیه شدند.
منطقهای ممنوعه در اطراف محل حادثه ایجاد شد که همچنان عمدتا خالی از سکنه است. این محدوده بعدها گسترش یافت و اکنون حدود ۴ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد.
بر اساس اعلام مرکز بومشناسی و آبشناسی بریتانیا، این منطقه هنوز یکی از آلودهترین نقاط جهان از نظر مواد رادیواکتیو است.
«جنگل سرخ»
جیم اسمیت، استاد علوم محیطزیست در دانشگاه پورتسموث بریتانیا، میگوید بلافاصله پس از انفجار، پیامدهای زیستمحیطی بسیار شدیدی رخ داد.
او گفت درختان در منطقهای که اکنون «جنگل سرخ» نامیده میشود، خشک شدند و به رنگ قهوهای مایل به قرمز درآمدند و پستانداران و آبزیان نیز آسیب دیدند.
اما عناصر رادیواکتیوی که از چرنوبیل آزاد شده بودند، به سرعت تجزیه شدند.
منبع تصویر، Germán Orizaola/Universidad de Oviedo
او گفت: «دوزهای تابش در روزها و هفتههای نخست پس از حادثه خیلی سریع کاهش یافت و آنچه در منطقه باقی ماند، تابش مزمن با سطح پایین در طول دههها بود.»
این میزان برای سکونت بلندمدت انسان ناامن است، اما برای دیگر گونهها داستان متفاوتی دارد.
او گفت: «حیاتوحش در چرنوبیل شکوفا شده است... بدون تردید فکر میکنم منطقه ممنوعه از نظر تنوع زیستی و فراوانی گونهها بسیار غنیتر از پیش از حادثه شده است.»
او افزود: «ما ماهیهای دریاچهها، از جمله حوضچه خنککننده نیروگاه را بررسی کردهایم... حشرات آبزی را نیز مطالعه کردیم و به این نتیجه رسیدیم که دریاچههای آلودهتر، از نظر تنوع و فراوانی جوامع آبزی، به اندازه دریاچههای تقریبا پاک منطقه غنی هستند.»
منبع تصویر، Valeriy Yurko
به نظر میرسد پستانداران نیز در منطقه ممنوعه وضعیت خوبی دارند.
جیم اسمیت میگوید: «ما بررسی کردیم که آیا تفاوتی میان جمعیت پستانداران مناطق آلودهتر در مقایسه با مناطق کمتر آلوده دیده میشود یا خیر، و تفاوتی پیدا نکردیم.»
او میافزاید: «تنها تفاوتی که دیدیم جمعیت گرگها بود که در چرنوبیل هفت برابر بیشتر از دیگر زیستگاههای طبیعی منطقه بود.»
«بگذاریم طبیعت، طبیعت باشد»
شاید عجیب به نظر برسد که حیاتوحش در یک منطقه رادیواکتیو وضعیت بهتری نسبت به خارج از آن داشته باشد، اما این موضوع منطق علمی خاص خود را دارد.
خرمان اوریزائولا، دانشیار جانورشناسی در دانشگاه اویدو اسپانیا، میگوید: «این منطقهای وسیع و آزاد برای حیاتوحش است؛ بدون سر و صدا، بدون نور مصنوعی، بدون آفتکش، بدون علفکش و بدون هیچگونه فعالیت جنگلداری یا کشاورزی.»
او افزود: «فشار انسان بر طبیعت، بسیار بسیار بدتر از بدترین حادثه هستهای تاریخ است.»
منبع تصویر، Valeriy Yurko
جیم اسمیت نیز با این نظر موافق است.
او میگوید: «آنچه من از چرنوبیل آموختهام این است که آسیب واقعی حضور و تسلط ما انسانها بر یک زیستبوم است.» به گفته آقای اسمیت موارد دیگری مانند آلودگی نیز مهم هستند، اما در اولویت دوم قرار میگیرند.
او گفت: «چرنوبیل نمونهای قدرتمند از آن چیزی است که احیای حیات وحش میتواند رقم بزند.»
خرمان اوریزائولا معتقد است این منطقه نشان میدهد چه نوع راهبردهای حفاظتی موثرند.
او میگوید: «ما اغلب زیستگاههای طبیعی و پارکهای ملی داریم، اما آنها به ترکیبی از جاذبه گردشگری و نوعی بهرهبرداری انسانی تبدیل میشوند و برای حفاظت از طبیعت کارآمد نیستند.»
«چرنوبیل مکانی شگفتانگیز و واقعا حیرتآور است... اگر واقعا بخواهیم طبیعت را حفظ کنیم، بهترین نسخه این است که فشار خود را بر زمینها کاهش دهیم و بگذاریم طبیعت، طبیعت باشد.»
