روز جهانی «بام‌های سبز»؛ باغ‌‌های آسمانی برای نجات شهرهای خفه‌شده

جهان به سمت شبکه‌های سبز شهری پیش می‌رود، ترکیبی از بام‌ها، دیوارهای سبز و پارک‌ها. سازمان ملل در اهداف توسعه پایدار، ایجاد بام‌های سبز را برای کاهش کربن تا ۲۰۳۰ حیاتی می‌داند.

بام‌های سبز، باغ‌های زنده‌ای هستند که پشت‌بام‌های بتنی را به پناهگاه طبیعت تبدیل می‌کنند، فضاهای سبز ساخته شده‌ای در پشت‌بام‌ها که امروزه به راهکاری مدرن برای مقابله با گرمایش شهری، آلودگی هوا و نابودی تنوع زیستی تبدیل شده‌اند.

ردپای این باغ‌های آسمانی اولین بار ۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در «باغ‌های معلق بابل»، دومین عجایب هفت‌گانه و بعدها در بام‌های چوبی سنتی ایسلند و اسکاندیناوی دیده می‌شوند. اما در دهه ۱۹۶۰ با هدف مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی به‌ صورت علمی و مهندسی‌شده در آلمان احیا شدند.

از سال ۲۰۲۰، با ابتکارو تلاش فعالان محیط زیست و با هدف آگاهی‌بخشی، ترویج پایداری و همکاری بین‌المللی برای کاهش بحران‌های زیست‌محیطی هر سال ۶ ژوئن به «روز جهانی بام‌های سبز» نام‌گذاری شده است که دعوتی است برای ساختن شهرهای سبز و بازگشت طبیعت به شهرهایی که زیر خروارها دود و آلاینده‌ها خفه‌ شده‌اند.

اروپا در مسیر رسیدن به این توسعه پایدار پیشتاز است. شهرهای بازل در سوئیس و اشتوتگارت در آلمان با قوانین اجباری، ۳۰ درصد بام‌ها را سبز کرده‌اند. نیویورک و شیکاگو نیز برنامه‌های گسترده‌ای در این مسیردارند.

بنا بر گزارش دانشگاه فناوری سیدنی که دو سال پیش منتشر شد، این بوم‌باغ‌ها توانسته‌اند پاسخگوی بحران‌های شهرنشینی‌ باشند و دمای شهرها را تا ۸ درجه سانتی‌گراد کاهش داده و دی‌اکسید کربن را جذب و اکسیژن تولید کنند. این گزارش می‌گوید این باغ‌ها زیستگاه پرندگان و حشرات را در شهرهایی مانند لندن و تورنتو حفظ می‌کنند.

در ایران با وجود آلودگی بالا و کمبود فضای سبز، بام‌های سبز تهران به عنوان یکی از آلوده‌ترین پایتخت‌های جهان هنوز در مراحل اولیه توسعه هستند و بیشتر در پروژه‌های تجاری و مسکونی لوکس دیده می‌شوند.

شناخته‌شده‌ترین آن‌ها، برج میلاد تهران و مجتمع کورش با فضای سبزعمومی برای جذب گردشگر و گیاهان مقاوم به خشکی هستند و دیگر باغ‌بام‌ها عمدتا خصوصی با آبیاری قطره‌ای هستند.

پژوهشی با نام «نقش بام و دیوار سبز در توسعه پایدار شهری» در فصل‌نامه علوم و تکنولوژی محیط زیست در دانشگاه علوم و تحقیقات تهران سال ۱۳۹۵ نشان داد، ایجاد ۱۰۰ کیلومتر مربع بام سبز (تنها ۲۰ درصد از بام‌های مسکونی) می‌تواند ۲۰ هزار تن گرد وغبار معلق در هوا را کاهش داده و روزانه ۳۷ هزار تن دی‌اکسید کربن را به اکسیژن تبدیل کند. اما گران بودن هزینه‌های نصب سازه‌های مقاوم و آبیاری، کمبود آگاهی و نبود قوانین تشویقی، پیشرفت را کند و تعداد این باغ بوم‌ها در ایران را انگشت‌شمار کرده است.

نام‌گذاری یک روز به نام بام‌های سبز فرصتی برای بازنگری در رابطه شهرها با طبیعت است.

این فناوری نه‌تنها به کاهش اثرات منفی شهرنشینی کمک می‌کند، بلکه راهی برای بازگشت طبیعت به قلب شهرهای مدرن است. در حالی که جهان با شتاب به سمت پایداری حرکت می‌کند، ایران نیز می‌تواند با سرمایه‌گذاری در سیاست‌های حمایتی و آموزش عمومی، به این جنبش بپیوندد.

بام‌های سبز، بیش از یک فناوری، نمادی از امید به آینده‌ای سبزتر و سالم‌تر هستند.

نمونه‌های برجسته بام‌های سبز در جهان

آکادمی علوم کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو: این بام سبز یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های جهان است که با گیاهان بومی پوشیده شده است. این بام دمای ساختمان را تنظیم کرده و زیستگاهی برای گونه‌های محلی ایجاد می‌کند.

های‌لاین پارک، نیویورک یک ریل متروکه که به پارکی مرتفع با پوشش گیاهی متنوع تبدیل شده و بزرگ‌ترین بام‌باغ شهری جهان محسوب می‌شود.

باغ بام کنزینگتون، لندن: واحه‌ای سرسبز در قلب لندن، که ساخت آن در سال ۱۹۳۶ آغاز و در سال ۱۹۳۸ برای عموم باز شد. این باغ از باغ‌های الحمرا در اسپانیا الهام گرفته شده است و علاوه بر گیاهان انگلیسی، دارای تعداد زیادی درخت و گل مدیترانه‌ای و طراحی کلاسیک، نمونه‌ای از تلفیق زیبایی و پایداری است.

والداسپیرال، دارمشتات، آلمان: یک مجتمع مسکونی با بام‌باغ مارپیچ، دریاچه مصنوعی و زمین بازی، که واحه‌ای شهری خلق کرده است.

موزه موئسگارد، دانمارک: با بام سبز گسترده که به‌ عنوان نماد معماری پایدار شناخته می‌شود.