آیا اوکراین حاضر است برای صلح از بخشی از خاک خود بگذرد؟

موج تازه‌ای از تلاش‌های دیپلماتیک درباره جنگ اوکراین باعث شده پیشنهادهای قدیمی صلح دوباره مطرح شوند، از جمله طرح‌هایی که مستلزم امتیازدهی ارضی از سوی اوکراین هستند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، علنا از ایده متوقف کردن درگیری در امتداد خط فعلی جبهه استقبال کرده، اما واگذاری دونباس را رد کرده است. نظرسنجی‌ها و اظهارنظرهای رسانه‌ای نشان می‌دهند بسیاری از اوکراینی‌ها نیز با او هم‌نظرند.

زلنسکی همچنین گفت تضمین‌هایی دریافت کرده که آمریکا پس از جنگ، تضمین‌های امنیتی قابل اتکایی به اوکراین خواهد داد. اما بسیاری از اوکراینی‌ها با یادآوری ناکارآمدی تضمین‌های قبلی تردید دارند که چنین تضمین‌هایی در عمل کارساز باشند.

طرح صلح چیست؟

پس از مجموعه گفت‌وگوهای استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، با زلنسکی، رهبران اروپایی و ولادیمیر پوتین در روزهای ۲۰ و ۲۱ اکتبر، رسانه‌های غربی جزئیاتی از طرح صلحی منتشر کردند که گفته می‌شود به اوکراین پیشنهاد شده است.

دو رسانه مطرح غربی گفته‌اند این طرح شامل بازگشت به ایده «منطقه غیرنظامی در دونباس» یا کنار گذاشتن تلاش اوکراین برای عضویت در ناتو، یا هر دو مورد، است.

گیدئون راخمن، ستون‌نویس امور خارجی فایننشال تایمز، در ۱۹ اکتبر نوشت که «احتمالا دو مسیر ممکن برای صلح پیش روی رهبر روسیه گذاشته خواهد شد».

او گفت: «مسیر نخست این است که درگیری در امتداد خط فعلی کنترل متوقف شود و در مقابل، تضمین شود که اوکراین هرگز به ناتو نخواهد پیوست. گزینه دوم این است که اوکراین باقی‌مانده دونباس را به روسیه واگذار کند، اما سپس به ناتو بپیوندد.»

او افزود: «هر دو انتخاب از نظر برخی در اوکراین خیانت تلقی خواهد شد. اما با توجه به تمایل شدید به صلح در کشور، زلنسکی شاید بتواند هر یک از این ایده‌ها را به افکار عمومی بقبولاند.»

نشریه اکونومیست نیز در ۲۲ اکتبر نوشت این طرح شامل ایجاد منطقه‌ای غیرنظامی در دونباس است.

بر اساس این گزارش، روسیه در مقابل به قراردادهای تجاری با آمریکا، کاهش تحریم‌ها و عادی‌سازی سیاسی دست پیدا خواهد کرد و اوکراین نیز در ازای کنار گذاشتن عضویت در ناتو، یک بسته سرمایه‌گذاری و عضویت در اتحادیه اروپا دریافت خواهد کرد.

علاوه بر این، خط لوله نورد استریم دوباره راه‌اندازی خواهد شد و فروش گاز روسیه به اروپا از سر گرفته خواهد شد.

زلنسکی چه می‌گوید؟

ولودیمیر زلنسکی علنا از ایده متوقف کردن جنگ در امتداد خط فعلی جبهه استقبال کرده، اما با واگذاری بیشتر اراضی مخالفت کرده است.

زلنسکی در ۲۱ اکتبر به شبکه فاکس نیوز گفت: «در حال حاضر باید [خط جبهه] را متوقف کنیم و فکر می‌کنم این راهی واقعی برای پایان دادن به جنگ است.»

«ما این را آتش‌بس می‌نامیم، یا همان‌طور که رئیس‌جمهور ترامپ گفته، توقف کشتار. توقف و انجماد درگیری‌ها. و البته این حداقل چیزی است که امروز از روسیه می‌خواهیم. پس از آن نیز به سراغ رئیس‌جمهور ترامپ و اروپایی‌ها خواهیم رفت و از آنها تضمین‌های امنیتی خواهیم خواست.»

با این حال، زلنسکی گفت این‌که روسیه از اوکراین بخواهد از دونباس عقب‌نشینی کند «عادلانه نیست».

او به فاکس نیوز گفت: «آن‌ها در میدان نبرد پیروز نمی‌شوند و به همین دلیل از هر نوع فشاری استفاده می‌کنند تا ما را از سرزمینمان بیرون برانند. این عادلانه نیست.»

«ما می‌خواهیم این جنگ هرچه سریع‌تر پایان یابد، اما نمی‌توانیم خودمان کشورمان را ترک کنیم. این خانه‌های ماست، فرزندان ما هستند.»

زلنسکی همچنین در ۲۰ اکتبر گفت استیو ویتکاف در جریان گفت‌وگوهایشان به او درباره ارائه تضمین‌های امنیتی «قابل اتکا» به اوکراین پس از جنگ اطمینان داده است.

او افزود: «درباره ناتو، ماده ۵ این پیمان و تضمین‌های امنیتی مشابه آنچه در ماده ۵ پیش‌بینی شده صحبت کردیم. در سند، نسخه‌های مختلفی از چنین تضمین‌هایی مطرح شده است.»

اوکراینی‌ها چه می‌گویند؟

بر اساس نظرسنجی موسسه بین‌المللی جامعه‌شناسی کی‌یف که بین ۸ تا ۱۶ اکتبر انجام شد، اکثریت اوکراینی‌ها، یعنی ۶۱ درصد، با واگذاری دونباس به روسیه مخالف بودند. ۳۵ درصد موافق بودند و چهار درصد هنوز تصمیم نگرفته بودند.

این موسسه گفت در مقایسه با دوره قبلی نظرسنجی، توافق گازوئیل میان آمریکا و روسیه و افزایش فشار آمریکا بر اوکراین ظاهرا تاثیر آماری معناداری بر نگرش عمومی نسبت به امتیازدهی ارضی نداشته است.

مفسران اوکراینی استدلال کرده‌اند روسیه احتمالا آتش‌بس در امتداد خطوط فعلی جبهه را نمی‌پذیرد، در حالی که اوکراین نیز هرگز با واگذاری دونباس موافقت نخواهد کرد.

وب‌سایت فوکس مقاله‌ای با این عنوان منتشر کرد: «پوتین دونباس را می‌گیرد، اوکراین وعده ناتو را؛ اشکال طرح جدید صلح اروپا چیست؟»

وادیم تریوخان، مفسر سیاسی، به فوکس گفت روسیه هرگز با عضویت اوکراین در ناتو موافقت نخواهد کرد و آمریکا نیز علاقه‌ای به چنین عضویتی ندارد.

او افزود روسیه همچنین با متوقف کردن درگیری مخالفت خواهد کرد، «چون پوتین همه اوکراین را می‌خواهد» یا دست‌کم چهار منطقه اوکراینی را که روسیه در قانون اساسی خود بخشی از خاکش اعلام کرده است.

او گفت اگر پوتین نتواند به این هدف برسد، در نگاه نخبگان روسیه و رای‌دهندگان عادی به رهبری ضعیف و بی‌اثر تبدیل خواهد شد، چون ۱/۵ میلیون جان روس را در جنگ «برای هیچ» هزینه کرده است.

او افزود این سناریو در تئوری ممکن است در صورتی عملی شود که پوتین از قدرت کنار برود، اما چنین هدفی «آرمان‌گرایانه و غیرواقعی» است.

اولکساندر کرایف، مفسر دیگر، به فوکس گفت اوکراین می‌تواند موقتا از تلاش برای عضویت در ناتو صرف‌نظر کند، اما نه برای همیشه، چون این هدف در قانون اساسی کشور ثبت شده است.

او افزود «می‌توانیم با چنین ترتیبی کنار بیاییم.»

اما به گفته او، واگذاری دونباس «کاملا نامناسب» است، چون اوکراین در آن صورت «از خطی که به اصطلاح دژ دفاعی ماست عقب‌نشینی می‌کند و سرزمینی را واگذار می‌کند که روس‌ها حتی طی ۱۰ سال آینده هم نمی‌توانند آن را اشغال کنند».

او افزود: «این فقط شرایط بهتری برای حمله دوباره آن‌ها به ما فراهم می‌کند.»

والری پکار، دانشگاهی اوکراینی، طرح مطرح‌شده در اکونومیست را چنین توصیف کرد: «قربانی ۱۰۰ دلار به متجاوز می‌دهد و از او می‌خواهد دیگر کتکش نزند.»

در همین حال، سپاه سوم ارتش اوکراین در ۱۴ اکتبر اعلام کرد واحدهای آن در جریان ضد حمله پاییزی موسوم به «عملیات ویوالدی» ۱۶ منطقه مسکونی را بازپس گرفته و ۲۷۷ کیلومتر مربع از دونباس را آزاد کرده‌اند.

آیا اوکراینی‌ها به تضمین‌های امنیتی آمریکا اعتماد دارند؟

نظرسنجی‌های اخیر از سطح پایین اعتماد در اوکراین به تضمین‌های امنیتی آمریکا حکایت دارند.

بر اساس نظرسنجی‌ای که به سفارش وب‌سایت «اسلوو آی دیلو» با مصاحبه اینترنتی بین ۲۵ سپتامبر تا اول اکتبر انجام شد، ۷۹ درصد اوکراینی‌ها باور ندارند این تضمین‌ها در صورت حمله دوباره روسیه کارساز باشند.

یک نظرسنجی پیشین موسسه بین‌المللی جامعه‌شناسی کی‌یف نیز نشان داد اعتماد به تضمین‌های امنیتی اروپا و آمریکا از ۵۹ درصد در ابتدای سال به ۵۲ درصد در ماه آوریل کاهش یافته است.

سرهی مارچنکو، تاجر اوکراینی، گفت تضمین‌های آمریکا «وجود ندارند، همانطور که بابانوئل وجود ندارد».

او گفت: «هر توافقی با روس‌ها که بر تضمین‌های آمریکا استوار باشد، حتی به اندازه کفش‌های بیش از حد بزرگ مارکو روبیو یا ریمل زیر چشم‌های جی‌دی ونس ارزش ندارد.»

اولکساندر کارپیوک، نظامی سابق که با نام «سرگ مارکو» نیز شناخته می‌شود، گفت ظاهرا تنها تضمینی که قرار است مانع حمله دوباره روسیه به دونباس پس از عقب‌نشینی نیروهای اوکراینی شود، «قول ترامپ بزرگ» است.

دمیترو فدورنکو، مشاور سیاسی، گفت ایده «تضمین‌های امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو، با توجه به آنچه ناتو امروز نمایندگی می‌کند، حتی خنده‌دار هم نیست».

او گفت اگر آتش‌بسی برقرار شود، اوکراین باید نیروهایش را در تمام طول خط مقدم نگه دارد و اگر حکومت نظامی لغو شود و مردان به‌طور گسترده کشور را ترک کنند، این کار مشکل‌ساز خواهد شد.

او افزود: «چه کسی هزینه این ضیافت نظامی را خواهد داد؟ اروپا پنج دقیقه بعد از امضای اسناد دست‌هایش را خواهد شست و بازسازی اقتصاد اوکراین در شرایط نبود سرمایه‌گذاری خارجی دهه‌ها طول خواهد کشید.»

او همچنین گفت لغو تحریم‌های روسیه به این کشور اجازه می‌دهد به‌سرعت منابع لازم برای حمله‌ای تازه را به دست آورد.

او افزود: «بنابراین راهبرد اصلی ما این است که بیشتر از این پیرمردهای دیوانه دوام بیاوریم. در حالی که حالمان به هم می‌خورد، موهایمان خاکستری می‌شود و تلفات می‌دهیم، اما در نهایت از آنها بیشتر دوام می‌آوریم؛ در سنگرها، در کارخانه‌های دفاعی، در انبارها و حتی روی مبل‌های خانه‌هایمان.»