سازمان ملل متحد: کشت و تولید خشخاش در افغانستان به شدت افزایش یافته است

سازمان ملل متحد در گزارشی اعلام کرد که کشت و تولید خشخاش در افغانستان با وجود ممنوعیت طالبان، در سال جاری میلادی (۲۰۲۶)، به شدت افزایش یافته است. این سازمان از جامعه جهانی خواست تا برای کشاورزان فقیر، جایگزین‌هایی برای این محصول پردرآمد فراهم کند.

بر اساس گزارشی از دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، «سطح زیر کشت خشخاش به بیش از ۴۳ هزار هکتار در سال جاری میلادی رسیده است این در حالی است که این رقم در سال گذشته تا ده هزار هکتار بود. همچنین، برآورد می‌شود تولید تریاک با افزایشی پنج‌برابری، از ۳۰۰ تن به ۱۵۰۰ تن رسیده باشد.»

افغانستان که برای سال‌ها بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان بود، در پی ممنوعیت کشت این محصول از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲ و کاهش چشمگیر تولید تریاک، جایگاه نخست خود را به میانمار واگذار کرد.

با این حال، فقر گسترده باعث شده است برخی کشاورزان بار دیگر به کشت این محصول روی بیاورند.

اقدامات طالبان برای مقابله با کشت خشخاش در سال ۲۰۲۲، سطح زیر کشت این محصول را از بیش از ۲۰۰ هزار هکتار به ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ کاهش داد.

مقام‌های طالبان ادعا می‌کنند که بیش از ۲۲ هزار هکتار از زمین‌های زیر کشت خشخاش را نابود کرده‌اند.

با این حال، دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد اعلام کرد که بسیاری از مزارع خشخاش در میان کشتزارهای غلات یا پشت دیوارها پنهان شده‌اند و شناسایی آن‌ها دشوار است.

محمد، کشاورز ۲۲ ساله‌ای در شمال‌شرق افغانستان، به خبرگزاری فرانسه گفت: «بدون تولید تریاک، حتی توان خرید مواد غذایی اولیه را هم نداریم.»

او به همراه والدینش در بدخشان زندگی می‌کند؛ ولایتی که به مرکز اصلی کشت خشخاش در افغانستان تبدیل شده است.

او همچنین گفت: «طالبان ما را تهدید می‌کنند و اجازه نمی‌دهند تریاک کشت کنیم. اما ما با ترس و واهمه زیادی آن را کشت می‌کنیم.»

در ماه مه سال جاری در پی تلاش نیروهای امنیتی افغانستان برای نابودی مزارع خشخاش در ولایت بدخشان، درگیری‌هایی رخ داد که به کشته شدن دو نفر انجامید.

بر اساس اطلاعات دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۳، «درآمد حاصل از یک هکتار کشت گندم کمی بیش از ۷۷۰ دلار بود، در حالی که درآمد یک هکتار کشت خشخاش به ۱۰ هزار دلار می‌رسید.»

این دفتر همچنین گفت: « قیمت هر کیلوگرم تریاک از ۵۷۰ دلار آمریکا در سال ۲۰۲۵ به ۵۰۰ دلار در سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است، اما این قیمت همچنان بسیار بالاتر از سطح قیمت آن پیش از ممنوعیت کشت خشخاش است که کمتر از ۱۰۰ دلار برای هر کیلوگرم بود.»

واکنش وزارت داخله طالبان

وزارت امور داخله حکومت طالبان در بیانیه‌ای در واکنش ارقام و نتایج این گزارش را «در تضاد با اطلاعات رسمی و شواهد میدانی خود» دانسته و آن را به شدت رد کرده است.

در این بیانیه گفته شده است که «گزارش یادشده وضعیت موجود را به گونه دقیق بازتاب نداده و دستاوردهای عملی مبارزه با مواد مخدر را نادیده گرفته است.»

براساس این بیانیه معاونت مبارزه با مواد مخدر، به عنوان نهاد مسئول و مجری عملیات، در محل حضور دارد و روند کشت و نابودی مزارع را از نزدیک زیر نظر گرفته، ثبت و گزارش می‌کند.

به گفته این معاونت، «اتکا بر تصاویر ماهواره‌ای، محاسبات تخمینی و اطلاعات نادرست حلقه‌های مغرض، بدون مقایسه با اطلاعات میدانی و اسناد مربوط به نابودی مزارع، برای ارائه نتایج قطعی کافی نیست.»

این معاونت همچنین گفته است که وجود یک مزرعه در تصاویر ماهواره‌ای پیش از آغاز عملیات، به این معنا نیست که آن مزرعه تا زمان برداشت محصول باقی مانده باشد و نباید مبنای محاسبه تولید قرار گیرد:

«در سال ۲۰۲۶ بیش از ۲۶ هزار هکتار زمین در ولایت‌هایی که در آن‌ها کشت انجام شده بود، از وجود گیاهان تولیدکننده مواد مخدر پاک‌سازی شده است.»

وزارت داخله می‌گوید پس از عملیات محو کشت، «سطح کشت باقی‌مانده به نزدیک صفر» رسیده است.

مونیکا جوما، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، گفته است: «افزایش چهاربرابری کشت خشخاش نشان می‌دهد که وقتی کشاورزان فقیر هیچ جایگزینی برای تامین غذای خانواده‌های خود ندارند، تداوم کاهش کشت غیرقانونی تریاک تا چه اندازه دشوار است.»

طالبان پذیرفته است که ممنوعیت کشت خشخاش، بدون فراهم کردن راه‌های جایگزین برای امرار معاش و حمایت اقتصادی از کشاورزان، راه‌حلی «پایدار و بلندمدت» نیست.

این موضوع در حالی مطرح می‌شود که افغانستان از سال ۲۰۲۱، هم‌زمان با بازگشت طالبان به قدرت، با مشکلات متعددی روبه‌رو بوده است: از جمله بازگشت ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار افغان به کشور از سال ۲۰۲۳ تاکنون، بلایای طبیعی ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش کمک‌های بشردوستانه و محدودیت دسترسی به نظام بانکی بین‌المللی.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد، با حمایت ژاپن و اتحادیه اروپا، برنامه‌هایی را برای کمک به کشاورزان و یافتن جایگزین‌هایی برای کشت خشخاش تامین مالی کرده است.

ذکری‌الله، ۳۵ ساله، که در بدخشان سرپرستی یک خانواده دوازده نفره را برعهده دارد به خبرگزاری فرانسه گفت که از طریق سازمان غیردولتی (کمک رسانی به افعانستان)، بذرهای اصلاح‌شده گندم و کود شیمیایی دریافت کرده است.

او گفت: «راضی هستیم. این کار زحمت کمتری نسبت به کشت تریاک دارد و با آرامش بیشتری زندگی می‌کنیم.»

کشاورز دیگری هم به خبرگزاری فرانسه گفت که ۸۰ درصد زمین‌هایش را به کشت گندم اختصاص داده است. با این حال، او افزود که کمبود آب در سال‌های اخیر بر کشت محصولات کشاورزی غیر از خشخاش نیز تاثیر گذاشته است.

نماینده سازمان ملل در افغانستان: کشت خشخاش، مشکلی بین‌المللی است

پولیک اوک سری، نماینده دفتر مقابله با مواد مخدر و جرائم سازمان ملل متحد در افغانستان، در گفت‌وگویی با خبرگزاری فرانسه در کابل گفت که برای «مهار پایدار تولید تریاک، صرفا جایگزین کردن محصولات کشاورزی کافی نیست.»

او گفت: «ایجاد راه‌های پایدار جایگزین برای امرار معاش، به چیزی فراتر از فکر کردن درباره محصولات کشاورزی جایگزین نیاز دارد.»

به گفته او، «کشاورزان به دسترسی به بازارها، از جمله بازارهای بین‌المللی از طریق تجارت، نیاز دارند. آن‌ها به زیرساخت‌ها، جاده‌ها، سیستم‌های آبیاری و امکانات ذخیره‌سازی هم نیازمندند.»

به گفته نماینده دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در افغانستان برآوردهای انجام شده در سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که به کارگیری چنین راهبردی به حدود ۵۰۰ میلیون دلار بودجه نیاز دارد، اما تنها «۱۰ درصد» این مبلغ از سوی کمک‌کنندگان مالی و مقام‌های طالبان تامین شده است.

آقای اوک سری تاکید کرد که اجرای این راهبرد نیز به زمان نیاز دارد.

او گفت: « تایلند پیش از آغاز اقدامات برای توقف کشت خشخاش، به مدت ۱۵ سال روی ایجاد منابع درآمد جایگزین برای کشاورزان سرمایه‌گذاری کرد.»

به گفته او، این مشکل بسیار فراتر از مرزهای افغانستان است.

«این واقعا یک مشکل بین‌المللی است. مواد مخدر تولیدشده در افغانستان در قاره‌های دیگر هم مصرف می‌شوند.»

بر اساس اعلام آژانس مقابله با مواد مخدر اتحادیه اروپا، تریاک افغانستان منبع اصلی تولید هروئین در اتحادیه اروپاست، جایی که در سال ۲۰۲۴ «حدود ۸۵۰ هزار نفر از مواد افیونی استفاده کردند.»

آقای اوک سری با اشاره به این که برای مقابله با این مشکل به همکاری بین‌المللی نیاز است، خواستار تدوین و اجرای «راهبردی برای کاهش تقاضا برای مواد مخدر، نه‌تنها در افغانستان، بلکه در خارج از این کشور شد.»