فراخوان جدید رضا پهلوی و نگرانی‌ها از امنیت ربات تلگرامی

فراخوان تازه شاهزاده رضا پهلوی و تشویق او به پیوستن «همه ایرانیان» به کارزاری تحت عنوان «همکاری ملی برای نجات ایران» از طریق باتی در پیام‌رسان تلگرام، واکنش‌های گسترده‌ای در فضای مجازی ایجاد کرده است. از جمله این واکنش‌ها، پرسش‌ها و نگرانی‌هایی درباره امنیت اطلاعات کاربران است.

آقای پهلوی روز سه‌شنبه پنجم آبان (۲۷ اکتبر) در پیام جدید خود با معرفی یک ربات تلگرامی از مردم خواست از آن برای ارتباط مستقیم با تیمش استفاده کنند. اما انتشار تصاویری از گفت‌وگوی کاربران با این ربات و درخواست اطلاعات شخصی از آن‌ها، بحث‌هایی را درباره امنیت و محرمانگی این ارتباط برانگیخته است.

در شبکه‌های اجتماعی، در کنار استقبال شماری از پادشاهی‌خواهان و حامیان این اقدام، برخی کاربران درباره خطرات احتمالی ارسال اطلاعات هویتی از داخل ایران هشدار داده‌اند.

هم‌زمان گزارش‌هایی درباره «ربات‌های جعلی» با شناسه‌هایی بسیار شبیه به ربات رسمی منتشر شده و دفتر ارتباطات رضا پهلوی نیز از کاربران خواسته است پیش از اطمینان از اصالت مسیر ارتباطی، اطلاعات حساس خود را ارسال نکنند.

تلگرام که از سال ۱۳۹۷ در ایران فیلتر است، همچنان از طریق ابزارهای دور زدن فیلترینگ در دسترس کاربران قرار می‌گیرد. با این حال، اختلال یا قطع اینترنت می‌تواند ارتباط از طریق این پیام‌رسان را نیز مختل کند. در گذشته نیز گزارش‌هایی درباره نسخه‌های جعلی تلگرام منتشر شده بود که امنیت اطلاعات کاربران را به خطر می‌انداختند.

واکنش‌ها؛ «چرا ربات اطلاعات شخصی می‌خواهد؟»

انتشار پیام تازه با واکنش‌های متفاوتی در شبکه‌های اجتماعی همراه شد. شماری از حامیان رضا پهلوی با بازنشر فراخوان، آن را گامی در جهت ایجاد ارتباط و سازمان‌دهی مخالفان حکومت دانستند و از دیگران خواستند به این کارزار بپیوندند.

در مقابل، بخش مهمی از انتقادها به امنیت بات، به ویژه درخواست اطلاعات هویتی از کاربران، مربوط بود.

کاربران تصاویری که گفته می‌شد از مراحل گفت‌وگو با ربات است را منتشر کردند و درباره ضرورت ارائه نام واقعی و سایر مشخصات فردی پرسش‌هایی مطرح شد.

یکی از کاربران سایت ردیت پرسیده که آیا ارائه چنین اطلاعاتی واقعا ضروری است و گفته است که برای در اختیار گذاشتن نام واقعی خود به یک ربات تلگرامی احساس امنیت نمی‌کند.

کاربر دیگری نیز شیوه درخواست اطلاعات را «عجیب» توصیف کرده است. در پاسخ، یکی از شرکت‌کنندگان در بحث استدلال کرده که برای جلوگیری از نفوذ افراد وابسته به حکومت، بررسی هویت داوطلبان ضروری است.

یکی از کاربران منتقد در شبکه ایکس نوشته است که «ربات‌های تلگرام رمزگذاری سرتاسری ندارند» و درباره خطر احتمالی افشای اطلاعات بر اثر نفوذ به زیرساخت یا دسترسی غیرمجاز هشدار داده است.

برخی کاربران هم از گزارش این ربات به تلگرام به دلیل نگرانی درباره جمع‌آوری اطلاعات شخصی خبر داده‌اند.

در میان حامیان رضا پهلوی نیز واکنش‌ها یکسان نبوده است. در حالی که برخی بر ضرورت اعتماد به مسیر رسمی معرفی‌شده از سوی او تاکید کرده‌اند، گروهی دیگر خواهان دقت بیشتر در نحوه طراحی و معرفی سامانه شده‌اند.

بات‌های تلگرام چه اطلاعاتی از کاربران دریافت می‌کنند؟

بر اساس توضیحات تلگرام، برخلاف «گفت‌وگوهای محرمانه» یا Secret Chat، ارتباط با ربات‌ها رمزگذاری سرتاسری ندارد. پیام‌های این گفت‌وگوها در فضای ابری تلگرام ذخیره می‌شوند و به گفته این شرکت، کلیدهای رمزگشایی آن‌ها جدا از داده‌ها نگهداری می‌شوند.

طبق مستندات فنی تلگرام، ربات‌ها به سِرور گردانندگان خود متصل‌اند و پیام‌های کاربران در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد. ربات همچنین می‌تواند نام نمایشی، نام کاربری، تصویر پروفایل، شناسه عددی یکتای حساب و زبان تنظیم‌شده کاربر را دریافت کند. با این حال، به گفته تلگرام، ربات‌ها به دیگر گفت‌وگوهای خصوصی کاربران دسترسی ندارند، مگر در مواردی که کاربر از طریق قابلیت «تلگرام بیزینس» چنین مجوزی داده باشد.

تلگرام می‌گوید ربات‌ها به‌ طور معمول شماره تلفن کاربران را دریافت نمی‌کنند، مگر آنکه خودشان آن را ارسال کنند. همچنین در صورت باز کردن پیوندی به وب‌سایت تحت کنترل گرداننده ربات، ممکن است نشانی اینترنتی (آی‌پی) کاربر در اختیار آن وب‌سایت قرار گیرد.

از سوی دیگر خود تلگرام نیز به برخی اطلاعات کاربران دسترسی دارد. طبق بند ۸.۳ سیاست حریم خصوصی این شرکت، در صورت دریافت دستور قضایی معتبر در پرونده‌های مربوط به فعالیت مجرمانه ناقض شرایط استفاده از تلگرام، این شرکت ممکن است پس از بررسی حقوقی، شماره تلفن و نشانی آی‌پی کاربر را در اختیار مقام‌های مربوط قرار دهد.

بر اساس همین مستندات، اطلاعات شخصی مانند نام واقعی یا محل کار که کاربران برای ربات ارسال می‌کنند در اختیار گردانندگان آن قرار می‌گیرد. حفاظت از اطلاعات ذخیره‌شده در سامانه گردانندگان نیز اهمیت دارد، زیرا نفوذ یا دسترسی غیرمجاز می‌تواند خطر افشای آن‌ها را ایجاد کند.

با این حال، نبود رمزگذاری سرتاسری به خودی خود به معنای دسترسی اشخاص ثالث، از جمله نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، به اطلاعات کاربران نیست.

هشدار درباره «ربات‌های جعلی» و توصیه دفتر رضا پهلوی

هم‌زمان با بحث درباره امنیت اطلاعات، شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی درباره خطر ایجاد ربات‌هایی با شناسه بسیار شبیه به ربات اصلی هشدار دادند. یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، شناسه‌ای است که تنها در یک حرف با نام ربات اصلی تفاوت دارد و به همین دلیل می‌تواند کاربران را به اشتباه بیندازد.

در ایکس، کاربری که خود را پادشاهی‌خواه معرفی کرده، هشدار داده است که کاربران باید لینک ربات را فقط از منبع معتبر دریافت کنند. شماری از حامیان رضا پهلوی نیز ضمن بازنشر هشدار، از تیم او انتقاد کرده‌اند که چرا هنگام انتخاب شناسه ربات، احتمال ایجاد نمونه‌های مشابه را پیش‌بینی نکرده است.

در یک کانال تلگرامی نیز تصاویری از شناسه‌های مشابه منتشر شده و به کاربران توصیه شده است پیش از اطمینان از اصالت ربات، اطلاعات شخصی یا حساس ارسال نکنند.

دفتر ارتباطات رضا پهلوی نیز با انتشار ویدیویی از کاربران خواست شناسه ربات را بررسی کنند و تا پیش از اطمینان از اصالت آن، اطلاعات حساس یا هویتی خود را ارسال نکنند.

دفتر آقای پهلوی درباره خطر «ربات‌های جعلی» هشدار داده، اما در توضیحات عمومی منتشرشده، جزئیاتی درباره نحوه حفاظت از اطلاعاتی که کاربران در اختیار ربات رسمی قرار می‌دهند، ارائه نشده است.

از جمله روشن نیست این اطلاعات در کجا و تا چه زمانی نگهداری می‌شوند، چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند و آیا امنیت ربات از سوی کارشناسان مستقل بررسی شده است یا نه.

سابقه فراخوان‌ها از کیوآر کد تا ربات تلگرام

فراخوان جدید رضا پهلوی ادامه مجموعه اقداماتی است که از تابستان ۱۴۰۴ با هدف ایجاد ارتباط با مخالفان جمهوری اسلامی آغاز شد.

او هشتم تیر آن سال، پس از جنگ دوازده‌روزه اسرائیل و ایران، از ایجاد یک سامانه ارتباطی با عنوان «کارزار همکاری ملی» خبر داد که در ابتدا برای جذب نیروهای نظامی، انتظامی، امنیتی و دولتی طراحی شده بود.

آقای پهلوی در آن زمان این سامانه را مسیری امن برای کسانی معرفی کرد که می‌خواهند به او بپیوند. او همچنین تاکید کرد که برای حفظ امنیت، ثبت‌نام‌کنندگان باید فقط از کیوآر کدی که در برنامه زنده یک شبکه فارسی زبان خارج از ایران پخش می‌شد وارد این سامانه اینترنتی شوند.

در چهارم مرداد ۱۴۰۴، رضا پهلوی در گفت‌وگو با نشریه پولیتیکو مدعی شد که دست‌کم ۵۰ هزار نفر از مقام‌های حکومتی و نیروهای نظامی در سامانه همکاری ملی ثبت‌نام کرده‌اند. او در همان مصاحبه تاکید کرد که اطلاعات این افراد هنوز نیازمند بررسی و تایید است و راستی‌آزمایی آن‌ها زمان خواهد برد.

در دهم مهر آن سال، وب‌سایت «ایران را پس می‌گیریم» آغاز به کار کرد. رضا پهلوی هدف این وب‌سایت را ایجاد بستری برای «بسیج و سازمان‌دهی نیروها»، «ثبت گزارش‌های میهن‌پرستانه»، «افشای فساد و ارسال اطلاعات درونی حکومت» و «جمع‌آوری حمایت‌های مالی و لجستیکی» عنوان کرد.

فراخوان‌ها در ماه‌های بعد نیز ادامه یافت.

در هفدهم دی ۱۴۰۴، رضا پهلوی اعلام کرد سامانه همکاری ملی ارتقا یافته است تا به درخواست‌های جدید سریع‌تر پاسخ داده شود. او از کسانی که قبلا ثبت‌نام کرده، اما پاسخی دریافت نکرده بودند، خواست دوباره اقدام کنند.

او آن زمان نیز تاکید کرد که تنها مسیر امن ثبت‌نام، استفاده از کد کیوآر نمایش‌داده‌شده در پخش زنده تلویزیونی است.

اکنون، با گذشت بیش از یک سال از آغاز کارزار، یک ربات تلگرامی برای ارتباط با طیف گسترده‌تری از «اقشار گوناگون مردم» و مخالفان جمهوری اسلامی معرفی شده است.

نتیجه فراخوان‌های قبلی چه بود؟

در کنار نگرانی‌های امنیتی، برخی واکنش‌ها به فراخوان جدید به نتایج سامانه‌های پیشین مربوط می‌شود.

منتقدان در شبکه‌های اجتماعی پرسیده‌اند که ثبت‌نام «ده‌ها هزار نفر» در سامانه‌های قبلی چه نتایج عملی داشته و آیا نیروهایی که به گفته رضا پهلوی برای همکاری اعلام آمادگی کرده بودند، از ساختار حکومت جدا شده‌اند یا نه.

این موضوع پیش‌تر نیز بحث‌برانگیز شده بود. در تیرماه ۱۴۰۵، انتشار بخشی از مصاحبه رضا پهلوی با خبرگزاری رویترز بحث‌برانگیز شد. خبرنگار رویترز از او درباره اظهاراتش در سال ۲۰۱۸ مبنی بر گفت‌وگو با اعضای سپاه و بسیج پرسیده بود. آقای پهلوی در پاسخ توضیح داد که این ارتباطات عمدتا از طریق پیام‌های غیررسمی افرادی در شبکه‌های اجتماعی بوده که خود را عضو این نهادها معرفی می‌کردند و خواهان جدایی از حکومت بودند. او تاکید کرد که منظورش گفت‌وگو با فرماندهی سپاه نبوده است.

منتقدان در آن زمان پرسیدند که آیا ادعاهای پیشین رضا پهلوی درباره ارتباط با ده‌ها هزار نفر از نیروهای حکومتی، به همین پیام‌های غیررسمی در شبکه‌های اجتماعی اشاره داشته یا به ارتباطاتی سازمان‌یافته و تاییدشده مربوط بوده است.

دفتر رضا پهلوی در بیانیه‌ای در ۳۰ تیر ۱۴۰۵ اعلام کرد که بخش منتشرشده از مصاحبه رویترز از زمینه اصلی گفت‌وگو جدا شده و مربوط به توضیحات او درباره ارتباطات پیشین با اعضای سپاه و بسیج بوده است. این دفتر تاکید کرد که «سامانه همکاری ملی» در ژوئن ۲۰۲۵ برای سازمان‌دهی این ارتباطات و بررسی و تایید هویت متقاضیان راه‌اندازی شده است.

به گفته دفتر رضا پهلوی، در ماه‌های پس از راه‌اندازی سامانه، «ده‌ها هزار نفر» از نهادهای سیاسی، نظامی و اداری ایران در آن ثبت‌نام کردند و «هزاران نفر از آنان عضو نیروهای مسلح بودند». این دفتر همچنین مدعی شد در میان ثبت‌نام‌کنندگان، مقام‌های ارشد حکومت و ارتش نیز حضور داشتند که هویت آن‌ها، به گفته این دفتر، «با کارت ملی‌شان» احراز شده است.

با این حال، شواهد مستقلی برای تأیید این آمارها به‌طور عمومی منتشر نشده است. در دفاع از منتشر نشدن این اطلاعات، به ملاحظات امنیتی اشاره می‌شود؛ از جمله اینکه افشای هویت افراد مرتبط با کارزار، به ویژه نیروهای داخل ساختار حکومت، ممکن است جان و امنیت آن‌ها را به خطر بیندازد.

کارزاری که در ابتدا برای ارتباط با نیروهای درون حکومت طراحی شده بود، اکنون از همه مخالفان جمهوری اسلامی دعوت به همکاری می‌کند. با این حال، هنوز روشن نیست چه تعداد از ثبت‌نام‌های پیشین به همکاری عملی منجر شده و چه تدابیری برای حفاظت از اطلاعات کسانی که از طریق ربات جدید ارتباط می‌گیرند، در نظر گرفته شده است.

بی‌بی‌سی فارسی این انتقادها و نگرانی‌ها را با دفتر شاهزاده رضا پهلوی در میان گذاشته و خواستار توضیح درباره آنها شده است که در صورت دریافت پاسخ، آن را منتشر خواهد کرد.