نویسنده گزارش تحقیقی رویترز درباره رضا پهلوی: «تا وقتی بحث تغییر رژیم پیش نرود، راهی برای بازگشت پهلوی نیست»

خبرگزاری رویترز در یک گزارش تحقیقی مفصل، تصویری از موقعیت امروز شاهزاده رضا پهلوی و چالش‌های پیش روی او ترسیم کرده است.

این گزارش به چالش‌هایی که آقای پهلوی با آنها مواجه است، از جمله «حامیان مالی ناراضی، بی‌اعتنایی واشنگتن و خشونت برخی از هوادارانش» پرداخته و آنها را در مصاحبه‌ای با پسر شاه سابق ایران در میان گذاشته است.

گزارش رویترز نوشته استیو استکلو، ناتان لین و گوین فینچ است و با استناد به گفتگو با بیش از ۵۰ نفر، از جمله هشت نفر از اطرافیان کنونی و سابق آقای پهلوی تهیه شده است. این گزارش موارد متعددی، از گذشته شخصی او و دستاوردهایش، تا انتقادها درباره «ناتوانی در متحد کردن مخالفان جمهوری اسلامی» و «برخورد بعضی از هوادارانش با منتقدان» را دربرمی‌گیرد. در گزارش رویترز همچنین آمده است که رضا پهلوی حاضر به گفت‌وگو درباره این موارد شده و با رد بسیاری از انتقادها، از عملکرد خودش دفاع کرده است.

استیو استکلو، خبرنگار رویترز و از نویسندگان این گزارش، که برای گزارش‌های تحقیقی‌اش سه بار برنده جایزه معتبر پولیتزر شده، درباره این گزارش با بی‌بی‌سی فارسی گفت‌وگو کرد.

این خبرنگار مستقر در سانفرانسیسکو می‌گوید که درباره «خشونت‌ورزی‌ بعضی از هواداران رضا پهلوی و یا صحبت‌های مشاورانش و نزدیکانش» با آقای پهلوی در پاریس صحبت کرده است: «وقتی درباره این مسائل از او سئوال کردم، خیلی قاطعانه و محکم، بعضی از خشونت‌هایی که ما در این گزارش‌مان اشاره کرده‌ایم را محکوم کرد؛ خشونت‌هایی که قبلا در هیچ‌جای دیگر گزارش نشده بود.»

استیور استکلو در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی همچنین اشاره کرد که تنها راهی که رضا پهلوی می‌تواند به ایران برگردد و ریاست یک دولت گذار را بر عهده بگیرد، این است که حکومت ایران سرنگون شود و اضافه کرد که در حال حاضر «دولت آمریکا صحبت از تغییر رژیم ایران نمی‌کند. تا وقتی این بحث تغییر رژیم پیش نرفته، من هیچ راهی برای او نمی‌بینم که به ایران بازگردد.»

«پهلوی در چت خصوصی به توصیه‌ها گوش داد اما نادیده گرفت»

بخشی از گزارش تحقیقی رویترز به انفعال آقای پهلوی نسبت به گفته دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «ایران را به عصر حجر برمی‌گردانیم.» پرداخته است؛ اینکه در میانه فعالیت‌های آقای پهلوی در ایالات متحده و اروپا و برگزاری کارزارها و سخنرانی درباره «آینده روشن ایران»، دونالد ترامپ پستی با این محتوا را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد.

آقای استکلو به بی‌بی‌سی گفت: «ما از طریق صحبت با بعضی حامیان مالی رضا پهلوی، که سه میلیون دلار به او کمک کرده‌اند، دریافتیم که خیلی از آنها واقعا از دستش سرخورده شده‌اند؛ از اینکه چرا وقتی دونالد ترامپ گفت که ما ایران را به عصر حجر برمی‌گردانیم، رضا پهلوی از او انتقاد نکرد، یا سعی نکرد فاصله بگیرد. قبلا گزارش نشده بود که این افراد چه کسانی هستند.»

در گزارش رویترز به نقل از «سه منبع آگاه» به محتوای یک گروه خصوصی واتس‌اپ، که برخی از حامیان مالی پهلوی در آن با یکدیگر در ارتباط هستند، اشاره شده است: «پهلوی در تماس‌های خصوصی به توصیه‌های آن‌ها گوش داد، اما در نهایت توصیه آن‌ها مبنی بر تلاش بیشتر جهت متحد کردن اپوزیسیون و محکوم کردن قاطع خشونت و آزار برخی از هواداران رادیکالش علیه دیگر مخالفان ایرانی را نادیده گرفت.»

این گزارش در عین حال آورده است: «هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد پهلوی ارتباطی با آن حوادث داشته است.»

«تا وقتی بحث تغییر رژیم پیش نرود، راهی برای بازگشت پهلوی نیست»

در گزارش رویترز آمده است: «پهلوی ۶۵ ساله، بنا به گفته سه نفری که سال‌ها او را می‌شناسند، هرگز شغلی متعارف با حقوق ثابت نداشته است؛ بلکه او سال‌های تبعید خود را به عنوان یک فعال سیاسی سپری کرده و خود را رهبر اپوزیسیون ایران معرفی کرده است. رویترز این موضوع را آقای پهلوی در میان گذاشته و این پاسخ را دریافت کرده است: «اگر یک وکیل تصمیم بگیرد پرونده‌ای را به صورت رایگان قبول کند، آیا این به این معناست که شغلی ندارد؟ من چهار دهه است که این کار را به صورت داوطلبانه و بدون دریافت پول انجام می‌دهم و این فداکاری من برای کشورم است.»

استیو استکلو در پاسخ به پرسش بی‌بی‌سی درباره شانسی که اکنون آقای پهلوی برای رهبری یک دوره گذار در ایران دارد، گفت: «به هر حال یک سری موانع بزرگ در مقابلش هستند. اول از همه، به نظر نمی‌رسد که به هیچ عنوان از حمایت دولت ترامپ برخوردار باشد. جی‌دی ونس، معاون دونالد ترامپ، ماه گذشته گفت که هرگز قصد نداشتند از رضا پهلوی حمایت کنند. یکی از مواردی که ما در گزارش تحقیق اشاره کردیم این بود که احمد باطبی، ایرانی تبعیدی، وقتی می‌خواست در شورای امنیت سخنرانی کند، سفیر آمریکا در سازمان ملل به او گفته بود که اسم پهلوی را در این سخنرانی نیاورد. بنابراین، این یکی از مشکلات و چالش‌های رضا پهلوی است.»

او ادامه داد: «نکته دیگر و مهم‌تر این است که دولت دونالد ترامپ اصلا دیگر درباره تغییر حکومت صحبت نمی‌کند. تنها راهی که رضا پهلوی می‌تواند به ایران برگردد و ریاست یک دولت گذار را بر عهده بگیرد، این است که حکومت ایران سرنگون شود. شاید مثلا رئیس‌جمهور آمریکا در اوایل امسال راجع به این موضوع حرف می‌زد، ولی الان دیگر در آن تفاهم‌نامه‌ای که با ایران منعقد کرد، حرفی از تغییر حکومت نیامده است. با اینکه آتش‌بس ایران و آمریکا هم کلا دیگر به نظر از اعتبار افتاده، ولی دولت آمریکا صحبت از تغییر رژیم ایران نمی‌کند. تا وقتی این بحث تغییر رژیم پیش نرفته، من هیچ راهی برای او نمی‌بینم که به ایران بازگردد.»

«اپوزیسیون ایران واقعا دچار اختلاف‌نظر است»

بی‌بی‌سی پرسید که آیا رویترز در این تحقیق راهی پیدا کرده است که ادعای آقای پهلوی مبنی بر اینکه «با بیش از هزار گروه در داخل ایران شامل گروه‌های کارگری، دانشگاهی، مذهبی و قومیتی در ارتباط است» و یا اظهارات او درباره «نیروهای ریزشی در نهادهای امنیتی و انتظامی» را تایید کند.

استیو استکلو پاسخ داد: «خیر. ما به هر حال راهی هم نداریم که بخواهیم ارتباطات او با داخل ایران را راستی‌آزمایی کنیم. حرف شما درست است. او گفته من با هزار گروه مختلف در ایران ارتباط دارم و تاکید دارد که از حمایت زیادی در داخل ایران برخوردار است؛ از جمله اینکه خودش گفت حتی با برخی از دشمنان پدرش که توسط آنها سرنگون شده بود. ولی خب رویترز راهی ندارد که بخواهد این ادعاها را راستی‌آزمایی کند.»

این خبرنگار تحقیقی رویترز درباره «ارتباط با سپاه» توضیح داد: «در سال ۲۰۱۸ او به تلویزیون ایران اینترنشنال گفته بود که با سپاه پاسداران ارتباط دارد. من راجع به این مسئله از او سوال کردم، او این قضیه را انکار نکرد، ولی تاکیدش این بود که عده‌ای در داخل سپاه پاسداران هستند که مرتکب هیچ جنایتی نشده‌اند. لذا گمان می‌کنم که از آنها به‌عنوان کسانی که می‌توانند وارد جنبش‌ش شوند، استقبال کرد.»

آقای استکلو در پاسخ به سوال بی‌بی‌سی درباره «مصاحبه‌هایی که رویترز برای این گزارش تحقیقی انجام داده» گفت: «بیشتر از ۵۰ نفر بودند. فقط منتقدان یا فقط طرفدارانش نبودند؛ بلکه با متخصصان هم درباره جوانب دیگر این داستان حرف زدیم. من با تعدادی از منتقدان او که قبلا حامی‌اش بودند و دیگر نیستند هم صحبت کردم. این خودش یک روند بود که خیلی‌ها طرفدارش بودند و حالا منتقدش شده‌اند. خودش خواهد گفت که برعکس؛ خیلی‌ها که از او انتقاد می‌کردند، حالا طرفدارش شده‌اند.»

این خبرنگار رویترز تاکید کرد: «به هر حال، اپوزیسیون ایران، مخصوصا اپوزیسیون برون‌مرزی، واقعا دچار تشتت‌های عمیقی هستند. ما این را بارها در گزارشی که تهیه کردیم دیدیم؛ و حتی در واکنش‌های اولیه‌ نسبت به انتشار گزارش‌مان. خیلی از پادشاهی‌خواهان بلافاصله بعد از انتشار گزارش شروع به حمله به ما کردند. در عین حال خیلی‌ها هم از گزارش ما استقبال کردند. این خودش نشان می‌دهد که اپوزیسیون ایران واقعا دچار اختلاف‌نظر شده و این خودش یک انتقاد از او و حامیان مالی رضا پهلوی است که او نتونسته به اندازه کافی مخالفان حکومت ایران را متحد کند. در گزارش ما، به نمونه‌هایی از تلاش‌هایی که در طول سال‌های متعدد به عمل آمده تا اپوزیسیون جمهوری اسلامی را متحد کند، ولی با شکست مواجه شده هم اشاره شده است.»

رضا پهلوی درباره مسعود مسجودی: «او را به یاد نمی‌آورم»

در گزارش رویترز «دست‌کم چهار مورد خشونت یا آزار و اذیت توسط حامیان پهلوی که اخیرا در سه کشور بریتانیا، هلند و اتریش» صورت گرفته، مستند شده است. این گزارش همچنین به قتل مسعود مسجودی، «یکی از حامیان پهلوی که به منتقد تبدیل شد» پرداخته است. اشاره‌ای هم به متهم شدن دو حامی رضا پهلوی در کانادا در ارتباط با این پرونده شده است. این گزارش در عین حال تاکید دارد که هیچ مدرکی مبنی بر ارتباط رضا پهلوی با این قتل وجود ندارد.

رویترز در گفت‌وگو با آقای پهلوی به «فایل صوتی ۱۸ دقیقه‌ای یک تماس زوم که مسجودی در سال ۲۰۲۱ با رضا پهلوی داشته و در یوتیوب منتشر کرده» اشاره کرده است. آقای پهلوی به پرسش رویترز درباره اینکه آیا مسجودی را می‌شناخته چنین پاسخ داده است: «اصلا هیچ دیدار یا گفت‌وگویی را به یاد نمی‌آورم. منظورم این است که طی سال‌ها هزاران نفر در تماس‌های زوم یا مواردی از این دست شرکت کرده‌اند. شاید او هم در میان آن‌ها بوده است. صادقانه بگویم، به یاد نمی‌آورم. اما نکته این نیست. نکته این است که آنچه رخ داده، غم‌انگیز است.»

استیو استکلو، نویسنده این مطلب تحقیقی رویترز در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی تاکید کرد: «یک نکته مثبت این است که رضا پهلوی حاضر شد با دو گزارشگر تحقیقی صحبت کند و به پرسش‌هایشان جواب دهد. روشن بود که او به هر حال بلد است که خوب مصاحبه کند. مصاحبه زیاد کرده و در این کار مهارت دارد. فن بیان خوبی دارد و بعضی از جواب‌هایش هم خیلی جالب بود. به نظر نمی‌رسید که در پاسخ به سئوال‌های چالشی دست ‌و پایش را گم کند.»