اعتراضات آبدانان؛ ویدئوها به ما چه می‌گویند

کلاژی شامل اسکرین شات‌های مختلف از ویدئوها در تجمع آبدانان در ۲۶ آبان
توضیح تصویر، ویدئوهایی از تجمع ۲۶ آبان در آبدانان که ما آنها را بررسی کرده‌ایم
    • نویسنده, غنچه حبیبی‌آزاد
    • شغل, بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۵ دقیقه

روز ۲۶ آبان، ویدئوهای متعددی در شبکه‌های اجتماعی از تجمعات اعتراضی در شهرستان آبدانان، واقع در استان ایلام، منتشر شد.

این اعتراض‌ها در پی جان باختن ۱۳ نفر از کارکنان شرکت نفت و گاز ان‌جی‌ال دهلران در حادثه واژگونی اتوبوس حامل کارکنان این شرکت شکل گرفت.

همزمان با گسترش اعتراض‌ها، ویدئوهای متعددی از صحنه تجمعات به دست بی‌بی‌سی فارسی رسید و شمار دیگری از آنها نیز در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف خارج از ایران منتشر شد.

این نخستین بار نبود که آبدانان شاهد برگزاری تجمعات اعتراضی بود. دی ۱۴۰۴ نیز آبدانان شاهد اعتراضات گسترده بود که در آن چندین نفر کشته شدند.

به همین دلیل، تیم‌های راستی‌آزمایی و دیجیتال بی‌بی‌سی فارسی ابتدا ویدئوهای منتشرشده را بررسی کردند تا مشخص شود این تصاویر پیش از روز ۲۶ آبان منتشر نشده و به اعتراضات دیگری تعلق ندارند.

عکس سمت راست اسکرین شات از تجمع در آبدانان و عکس سمت چپ یک نقشه ایران و میدان ولیعصر در آبدانان را نشان می‌دهد
توضیح تصویر، یکی از ویدئوهایی از تجمع در آبدانان که ما موقعیت آن را در میدان ولیعصر مشخص کرده‌ایم

بررسی و راستی‌آزمایی یازده ویدئو که از زوایا و نقاط مختلف شهر ضبط شده‌اند نشان می‌دهد که معترضان در میدان ولیعصر آبدانان و خیابان‌های منتهی به آن تجمع کرده بودند.

تطبیق تصاویر با ویژگی‌های محیطی و نشانه‌های شهری نیز محل برگزاری این تجمعات را تأیید می‌کند.

یکی از ویدئوهایی که به‌صورت اختصاصی برای بی‌بی‌سی فارسی ارسال شد، گروهی از معترضان را نشان می‌دهد که شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» سر می‌دهند.

بررسی‌های بی‌بی‌سی فارسی نشان می‌دهد این ویدئو جدید است و نشانه‌ای از دستکاری یا استفاده از تصاویر قدیمی در آن دیده نمی‌شود.

توضیح ویدئو، گروهی از معترضان که شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» سر می‌دهند

در بین ویدیوهایی که بررسی کردیم با ویدئویی مواجه شدیم که با دو صدای متفاوت منتشر شده بود.

در یکی، شعار «علیرضا روحت شاد» و در دیگری «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» شنیده می‌شد در حالیکه هر دو ویدیو از نظر تصویری یکسان بودند. ‌

ما در جستجوهایمان دریافتیم که حساب کاربری عیسی بازیار ویدیویی که شعار ««علیرضا روحت شاد» در آن داده می‌شد را اول منتشر کرده است. این حساب کاربری ‌در توضیح این ویدیو نوشته است که معترضان به یاد علیرضا صیدی، نوجوان ۱۶ ساله اهل آبدانان که در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ کشته شد، این شعار را می‌دهند.

توضیح ویدئو، راستی‌آزمایی ویدئوی منتشر شده از آبدانان
از % title % عبور کنید و به ادامه مطلب بروید
خبرنامه
خبرنامه بی‌بی‌سی فارسی

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

اینجا مشترک شوید

پایان % title %

مقایسه این دو ویدئو با تصاویر یکسان و صداهای متفاوت، نشان می‌دهد که در ویدیوی اول صداهای محیطی، واکنش حاضران و کیفیت صوتی ویدئو با تصاویر همخوانی دارد و نشانی از دستکاری صدا در آن دیده نمی‌شود؛ در حالیکه در ویدیوی دوم با شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» این مطابقت دیده نمی‌شود.

ما به دلایل امنیتی چهره افرادی را که در این ویدئو قابل شناسایی هستند محو کرده‌ایم. در ویدیوی اول که بدون محو شدن چهره‌ها منتشر شده، فردی دیده می‌شود که هنگام صحبت کردن، حرکت لب‌ها و تصویر او با صداهایی که شنیده می‌شود، همخوانی دارد. اما در ویدیوی دوم حرف زدن این فرد به طور کامل دیده نمی‌شود و ویدیو تمام می‌شود. طول ویدئوی دوم نیز کوتاه‌تر از ویدئوی اولیه است و صدای یکی از حاضران که در ویدئوی اول به گوش می‌رسد، در ویدئوی صداگذاری شده وجود ندارد. با جمع‌بندی مواردی که بررسی کردیم (زمان انتشار، هم‌خوانی صداها و شعارها با حرکات بدن و چهره و طول ویدیو) به این نتیجه رسیدیم که ویدیو دوم با شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» صدا گذاری شده است و ویدیویی که در آن شعار می‌دهند «علیرضا روحت شاد» ویدیوی اصلی است.

ویدئوهایی که بی‌بی‌سی فارسی توانست آنها را راستی‌آزمایی کند نشان می‌دهد تجمعات آبدانان به یک شعار مشخص محدود نبوده است.

در ویدئوهای مختلف که ما بررسی کردیم، معترضان علاوه بر شعارهایی در حمایت از پهلوی مانند «این آخرین نبرده پهلوی برمی‌گرده» شعارهای دیگری از جمله «مسئول بی‌لیاقت، استعفا استعفا» و «مرگ بر حیدر حیدر» نیز سر می‌دهند.

ماجرا چگونه آغاز شد؟

عکس واژگونی اتوبوس حامل کارکنان شرکت ان‌جی‌ال دهلران را نشان می‌دهد در حالی که گروهی دور آن جمع شده‌اند
توضیح تصویر، واژگونی اتوبوس حامل کارکنان شرکت ان‌جی‌ال دهلران

اتوبوس حامل کارکنان شرکت ان‌جی‌ال دهلران عصر ۲۳ آبان در مسیر دشت‌عباس به مورموری واژگون شد. در گزارش‌های اولیه، شمار جان‌باختگان این حادثه ۱۲ نفر و تعداد مصدومان ۱۸ نفر اعلام شد.

با جان باختن یکی از مصدومان در ۲۵ آبان، تعداد قربانیان به ۱۳ نفر افزایش یافت. در پی این حادثه، یک روز عزای عمومی در استان ایلام و دو روز عزای عمومی در شهرستان آبدانان اعلام شد.

امراله میسائی، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان آبدانان، اعلام کرد که پس از انجام «تحقیقات و کارشناسی دقیق»، علیه مدیرعامل شرکت ان‌جی‌ال دهلران و مدیرکل راهداری استان ایلام اعلام جرم شده است.

واکنش‌ها به این حادثه از همان روزهای نخست آغاز شد. شورای سازماندهی اعتراضات کارگران پیمانی نفت گزارش داد که بازاریان آبدانان روز ۲۴ آبان در همدردی با خانواده‌های جان‌باختگان مغازه‌های خود را تعطیل کردند.

این شورا در کانال تلگرامی خود از این اقدام با عنوان «اعتصاب عمومی» یاد کرد و ناایمنی جاده‌ها و فرسودگی خودروهای مورد استفاده برای جابه‌جایی کارگران را از عوامل زمینه‌ساز این سانحه دانست.

دو روز بعد و در ۲۶ آبان، تجمع اعتراضی گسترده‌ای در آبدانان برگزار شد. خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، گزارش داد که «حدود هزار نفر» در این تجمع شرکت کرده‌اند. این خبرگزاری همچنین مدعی شد که پس از مدتی شعارهای مطرح‌شده در تجمع «رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت».

پس از اعتراضات، گزارش‌هایی درباره بازداشت شماری از شهروندان منتشر شد. خبرگزاری هرانا روز ۲۷ آبان اعلام کرد که دست‌کم شش نفر در ارتباط با اعتراضات آبدانان بازداشت شده‌اند.

با این حال، اسدالله چراغی، نماینده آبدانان در مجلس، همان روز گفت که «در پیگیری‌های انجام‌شده، گزارشی مبنی بر بازداشت افراد در جریان اتفاقات اخیر آبدانان» دریافت نکرده است.