ایران و جام جهانی؛ تیمی که شاید نرود، اما ترانه دارد

در فاصله کمتر از دو ماه تا آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ در ۱۱ ژوئن (۲۱ خرداد)، بودن یا نبودن تیم ملی ایران در این رقابت‌ها هنوز قطعی نیست. مسابقاتی که قرار است به میزبانی مشترک آمریکا و کانادا و مکزیک برگزار شود، اما تحولات سیاسی و نظامی اخیر شرکت تیم ملی ایران در این تورنمنت را به موضوعی فراتر از فوتبال تبدیل کرده است.

امروز (سه‌شنبه ۲۸ آوریل) مشخص شد که دو تیم فوتبال آنگولا و مقدونیه بازی تدارکاتی خود با تیم ملی ایران را لغو کردند. تیم ملی فوتبال ایران گفته بود که ۲۲ اردیبهشت برای اردوی آمادگی به ترکیه سفر خواهد کرد.

به گزارش رسانه‌های ایران، تیم مقدونیه با وجود توافق و اعلام سخنگوی فدراسیون فوتبال ایران این بازی را لغو کرد.

آنگولا نیز قرار بود پیش از آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ آمریکا با ایران بازی کند اما به گزارش رسانه‌های ایران این تیم نیز بازی دوستانه‌اش را لغو کرد. فدراسیون فوتبال در تلاش است تیم‌های جایگزین پیدا کند.

قبلا و به دنبال شروع جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، شایعات و ابهامات زیادی درباره حضور ایران در جام جهانی آمریکا مطرح شده بود.

در روزهای گذشته، حتی سناریوهای جایگزینی ایران نیز از سوی پائولو زامپولی، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور تجاری، مطرح شده است.

او گفته بود که رسما به رئیس‌جمهور آمریکا و فیفا پیشنهاد داده است ایتالیا به جای ایران در جام جهانی شرکت کند. این ایده‌ البته با مخالفت‌های گسترده‌ای از جمله از سوی فیفا روبه‌رو شد و مقام‌ها و رسانه‌ها در ایتالیا هم آن را «شرم‌آور» و «نامناسب» توصیف کردند و گفتند که صعود به جام جهانی باید در زمین مسابقه به دست بیاید.

در ایران هم با این که فدراسیون فوتبال از آماده‌سازی تیم ملی خبر می‌دهد، ابهام درباره تصمیم نهایی هنوز باقی است.

در یکی از تازه‌ترین مواضع، دبیرکل کمیته ملی المپیک گفته است: «دولت ایران هنوز تصمیم نهایی را در این زمینه نگرفته است، زیرا اولویت اصلی ایمنی بازیکنان است.»

مهدی علی‌نژاد با اشاره به این که به دلیل برگزاری بازی‌ها در آمریکا، ورزش ایران با شرایط خاصی روبه‌رو شده گفته است با وجود اطمینان خاطر فیفا، مقام‌های ایران هنوز تصمیمی نگرفته‌‌اند.

بلاتکلیفی در تهران در شرایطی است که همزمان در واشنگتن صحبت‌های مقام‌های آمریکایی به کاهش تردیدها کمک زیادی نکرده است.

در یکی از تازه‌ترین اظهارنظرها، وزیر خارجه آمریکا گفته است که هیچ مقام آمریکایی به ورزشکاران ایرانی نگفته است اجازه حضور در جام جهانی را ندارند: «مشکل درباره ایران، ورزشکارانش نیستند؛ بلکه برخی افراد دیگری هستند که می‌خواهند همراه خود بیاورند و ممکن است با سپاه پاسداران ارتباط داشته باشند.» او در این مورد توضیح بیشتری نداد. مارکو روبیو در عین حال تاکید کرد اگر ایران در جام جهانی حضور پیدا نکند، این تصمیم از سوی خود ایران گرفته شده است، نه آمریکا.

در همان جلسه، دونالد ترامپ در واکنش به سناریوی جایگزینی ایران با ایتالیا موضعی دوپهلو گرفت و گفت که «زیاد به آن فکر نکرده است» اما احتمال چنین اتفاقی را هم رد نکرد.

مجموعه این تحولات نشان می‌دهد با وجود موضع فیفا و مقام‌های ایتالیایی، هنوز یک پرسش اساسی بی‌پاسخ مانده است: آیا تصمیم نهایی درباره حضور تیم ملی ایران در جام جهانی، در چارچوب قوانین فوتبال گرفته خواهد شد؟

از کنسرت «سربازنامه» تا سرود تیم ملی

با این که هنوز اصل حضور تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ قطعی نیست، در ایران، بعضی برنامه‌های تبلیغاتی و فرهنگی مرتبط در حال پیگیری است و فارغ از بلاتکلیفی‌ها، مسیر خود را دنبال می‌کند.

فدراسیون فوتبال ایران آقای سعید جعفرزاده احمدسرگورابی را که به «پرواز همای» معروف است به‌عنوان خواننده رسمی ترانه‌های تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ معرفی کرده است. او قرار است مجموعه‌ای از قطعات موسیقی برای موقعیت‌های مختلف مسابقات را تهیه کند؛ از جمله ترانه رسمی تیم ملی، موسیقی مربوط به پس از گل، قطعاتی برای زمان گرم کردن و ورود بازیکنان به زمین، و حتی موسیقی پس از شکست.

این خواننده ۴۶ ساله موسیقی سنتی، پیش‌تر با شرکت در برخی برنامه‌های رسمی مرتبط با حکومت ایران خبرساز بوده است؛ ازجمله کنسرت «سربازنامه» در تالار وحدت تهران در بزرگداشت قاسم سلیمانی در دی ۱۴۰۱ آن هم در فضای اعتراضات ضد حکومتی که با انتقادهای گسترده روبه‌رو شد. پرواز همای در پاسخ به این واکنش‌ها، در شبکه‌‌های اجتماعی، گفت که او را فریب داده بودند که در این کنسرت شرکت کند تا از او «تصویری حکومتی و ضدمردمی» بسازند.

شکاف در جمع بازیکنان؛ آینه‌ای از شکاف اجتماعی

در ماه‌‌ها و هفته‌های گذشته، زیر سایه تحولات سریع سیاسی، مواضع متفاوت بازیکنان سرشناس به یکی از از مسائل جنجالی و البته مهم فوتبال ایران بدل شده است.

در این مدت شماری از این فوتبالیست‌ها مانند سردار آزمون و رشید مظاهری و سروش رفیعی، با حمایت از مردم معترض و یا دست‌کم همراهی نکردن با روایت حکومت از وضعیت کنونی، نقش فعالی در فضای عمومی ایفا کردند که با توبیخ و بازداشت و فشارهای امنیتی روبرو شدند.

خبرگزاری فارس سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ از سردار آزمون بابت انتشار تصاویری همراه با حاکمان امارات متحده عربی در استوری اینستاگرام خود انتقاد کرد و خواهان کنار گذاشته شدن او از تیم ملی و توقیف اموالش شد. پس از آن سردار آزمون هم از فهرست تیم فوتبال برای حضور در اردوی ترکیه خط خورد و هم با خبر توقیف اموالش روبرو شد. حالا احتمال این که آزمون حضور در جام جهانی را از دست بدهد، نیز وجود دارد.

سردار آزمون در یک دهه حضور در تیم ملی، با ۵۷ گل در ۹۱ بازی، از گلزنان برتر تاریخ تیم ملی محسوب می‌شود.

در مقابل، گروهی دیگر از بازیکنان مثل علیرضا بیرانوند و علی علیپور و شجاع خلیل‌زاده، با حضور در برخی برنامه‌ها و تجمعات رسمی، مسیر دیگری در پیش گرفته‌اند و آشکارا از حکومت حمایت کرده‌اند. مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، با دفاع از حضورآنها در این تجمعات، آن را «سنت حسنه» توصیف کرده و گفته است که این افراد با «میل و رغبت شخصی» در برنامه‌ها شرکت می‌کنند.

لیگ برتر؛ توقف در میانه بحران

تعطیلی مسابقات لیگ برتر در اسفند ۱۴۰۴، همزمان با تشدید تنش‌های نظامی، گرچه در ابتدا تصمیمی قابل پیش‌بینی در چارچوب شرایط فوق‌العاده امنیتی تلقی می‌شد ولی حالا به دلیل شیوه نامناسب مدیریت، به بحرانی بزرگ تبدیل شده است.

در نخستین واکنش‌ها، سازمان لیگ اعلام کرده بود مسابقات از ابتدای اردیبهشت از سر گرفته می‌شود ولی بعدا گفته شد که ادامه رقابت‌ها به بعد از جام جهانی موکول می‌شود. درهمین فاصله، سناریوهای متناقض دیگری هم مطرح شد: ازجمله برگزاری فشرده مسابقات یا اجرای طرح «برگزاری مجتمع» که هدف آن پایان دادن به بلاتکلیفی لیگ و آماده‌سازی بازیکنان تیم ملی بود.

با اجرا نشدن این طرح‌ها، برخی روایت‌ها قوت گرفت که تصمیم‌گیری درباره توقف لیگ در سطحی فراتر از نهادهای ورزشی انجام شده است و نهادهایی مانند شورای عالی امنیت ملی در این زمینه نقش تعیین‌کننده داشته‌اند و عملا اختیار تصمیم‌گیری از مدیران فوتبال خارج شده است.

در همین حال، مسئله معرفی نمایندگان ایران در رقابت‌های آسیایی نیز کانون تازه این بحران شده است. ابتدا در مقطعی اعلام شد نمایندگان ایران بر اساس جدول فعلی لیگ معرفی خواهند شد اما بعد از واکنش‌های گسترده‌، ساعاتی بعد، فدراسیون فوتبال اعلام کرد هنوز تصمیمی در این باره گرفته نشده است؛ اظهارنظرهای متناقضی که نشان داد در سطح مدیریت باشگاهی نیز اجماع روشنی وجود ندارد.

در چنین شرایطی، بعضی کارشناسان حتی از باز شدن مسیر اعتراض‌های حقوقی از سوی باشگاه‌ها سخن می‌گویند، اعتراض‌هایی که در نهایت بحرانی چندلایه را در فوتبال ایران به وجود آورده است.