نخستین بیمار در جهان که با کمک مستقیم هوش مصنوعی تحت عملیات جراحی مغز قرار گرفت، تومورش موفقانه برداشته شد
- نویسنده, اسمیتا مونداساد
- شغل, خبرنگار حوزه صحت در بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
نخستین بیمار در جهان که با کمک مستقیم و زندهٔ هوش مصنوعی تحت جراحی مغز قرار گرفت، تومورش با موفقیت برداشته شد.
جراحان شفاخانهٔ کالج دانشگاهی لندن میگویند ریس هیبرت، پدر دو فرزند از منطقه بدفوردشر انگلستان، در صورت انجام نشدن این عملیات جراحی، ممکن بود بینایی خود را از دست بدهد.
ابزار هوش مصنوعی در طول جراحی، تصاویر ویدیویی زنده از محل عملیات را به صورت لحظهای تحلیل میکرد و به جراحان درباره نحوه پرهیز از آسیب رساندن به رگها و اعصاب حیاتی اما پنهان مغز هشدار میداد. این فناوری به پزشکان کمک کرد تا حد امکان تومور را با ایمنی بیشتری خارج کنند.
آقای هیبرت گفت: «از نظر ایمنی بیمار، مزیت این فناوری کاملاً آشکار است. در داخل سر ما هیچ تابلو راهنمایی وجود ندارد.»
ریس هیبرت ۴۸ ساله، که مدیر خدمات مشتریان است، تا حدود ۱۸ ماه پیش از این اتفاق از سلامت کامل برخوردار بود و هر روز هنگام نان چاشت حدود سه کیلومتر پیادهروی میکرد.
در یکی از همین پیادهرویها بود که ناگهان بیهوش شد و در جاده دچار تشنج شد.
اسکن مغزی نشان داد او به توموری غیرسرطانی به اندازه ۱۱ میلیمتر در غده هیپوفیز مبتلاست؛ غدهای به اندازه یک مرمر که در قاعده جمجمه قرار دارد.
غده هیپوفیز هورمونهای حیاتی را ترشح میکند که در فرایندهایی مانند رشد، سوختوساز بدن و تنظیم فشار خون و دمای بدن نقش دارند. این غده در مجاورت شریانهای کاروتید قرار دارد؛ رگهای مهمی که خون را به مغز میرسانند. همچنین عصبهای بینایی که مسئول دیدن هستند در نزدیکی آن قرار گرفتهاند.
با افزایش فشار تومور بر عصبهای بینایی، محدودهٔ دید محیطی آقای هیبرت به تدریج کم شده بود.
خستگی شدید و سرگیجه
اگرچه آقای هیبرت در ابتدا نیازی عاجل به جراحی نداشت، اما به تدریج دچار زمین خوردنهای مکرر شد و از خستگی شدید و سرگیجه رنج میبرد.
او گفت: «در ۱۸ سال زندگی مشترک، همیشه صبحها از بستر بلند میشدم و برای همسرم یک پیاله قهوه آماده میکردم. نمیخواستم این تومور مانع این کار شود.»
به گفته او، بزرگترین تأثیر بیماری بر زندگیاش جنبههای روحی و روانی آن بود.
او افزود: «با وجود اینکه افراد زیادی با مهربانی پیشنهاد کمک میدادند، اما آدم خوش ندارد باردوش دیگران باشد.»
وقتی جراحان به او پیشنهاد کردند نخستین فردی باشد که این عملیات را با استفاده از ابزار اختصاصی هوش مصنوعی آنها تجربه میکند، بیدرنگ پذیرفت.
او گفت: «اگر بیماران حاضر نباشند در پژوهشهای پزشکی مشارکت کنند، پزشکان چگونه میتوانند چیزی بیاموزند و علم پزشکی چگونه میتواند پیشرفت کند؟»
این جراحی با وارد کردن یک آندوسکوپ، دوربین باریکی که روی یک لوله قرار دارد، از طریق بینی تا قاعده جمجمه انجام شد.
در آن مرحله، تومور در نزدیکی محل جراحی قرار داشت، اما پشت لایههایی از استخوان و غشای ضخیم پنهان شده بود.
تشخیص ایمنترین مسیر برای دسترسی و خارج کردن تومور کار سادهای نبود، بهویژه اینکه ساختار آناتومیک بدن افراد با یکدیگر تفاوت دارد.
میزان بروز عوارض در این نوع جراحی متفاوت است، اما بین ۲۵ تا ۵۰ درصد احتمال داشت که تومور به طور کامل خارج نشود و بین ۰٫۵ تا ۲ درصد نیز خطر آسیب دیدن یکی از رگهای اصلی وجود داشت.
در همین مرحله بود که ابزار هوش مصنوعی وارد عمل شد.
«جراحی چتجیپیتی»
این سامانه روی یک نمایشگر دوم، تصاویر زنده جراحی را بهصورت لحظهای تحلیل میکرد، ابزارهای جراحی را ردیابی میکرد و نواحیای را که احتمال وجود رگها و اعصاب در آنها بیشتر بود، مشخص میکرد.
همچنین بخشهایی را که برداشتن تومور در آنها ایمنتر بود، برجسته نشان میداد. عملکرد این فناوری تا حدی شبیه فناوری تشخیص چهره در موبایلهای هوشمند است، با این تفاوت که به جای شناسایی چهره افراد، ساختارهای مهم و اغلب پنهان بدن را تشخیص میدهد.
به طور متوسط، هر جراح در بریتانیا سالانه بین ۱۰ تا ۲۰ مورد از این نوع عملیات جراحی را انجام میدهد و برای آشنایی با ساختار آناتومیک بیمار، به تصاویر اسکنشده پیش از جراحی متکی است.
پژوهشگران این سامانه هوش مصنوعی را با استفاده از صدها ویدیو از عملیات برداشتن تومور هیپوفیز آموزش داده و ارزیابی کردند. آنها در هر ویدیو به دقت محل رگها و اعصاب را مشخص کردند تا سامانه بتواند دادهها را پردازش کرده و مهمترین ساختارهای بدن را «تشخیص» دهد.
هانی مارکوس، استاد دانشگاه و از اعضای تیم جراحی، گفت: «این سامانه با تعداد بیشتری عملیات جراحی نسبت به آنچه بیشتر جراحان در طول زندگی حرفهای خود میبینند یا انجام میدهند آموزش دیده است و میتواند مانند یک جفت چشم متخصص دوم عمل کند.»
او افزود که برخلاف بسیاری از ابزارهای آزمایشی هوش مصنوعی، این سامانه بهصورت همزمان و در زمان واقعی کار میکند.
منبع تصویر، UCH
اعضای تیم تأکید میکنند که این ابزار صرفاً نقش کمککننده دارد و کنترل کامل جراحی همچنان در اختیار جراحان است.
پروفسور مارکوس گفت هدف بلندمدت این پروژه، توسعه نوعی چتجیپیتی برای جراحان است تا در اتاق عملیات «متخصص دیگری حضور داشته باشد که جراحان در صورت تمایل بتوانند برای دریافت مشاوره به او مراجعه کنند و اگر با توصیههایش موافق نبودند، آن را نادیده بگیرند.»
این پروژه با حمایت مالی مؤسسه ملی پژوهش سلامت و مراقبت بریتانیا و شرکت گوگل اجرا شده است و اعضای تیم سالها این فناوری هوش مصنوعی را در محیط آزمایشگاهی توسعه داده و آزمایش کردهاند.
پژوهشگران میگویند از نتایج اولیه استفاده از این فناوری در شرایط واقعی جراحی رضایت دارند و اکنون در حال تدارک یک مطالعه گستردهتر هستند.
«این جراحی زندگیام را به من بازگرداند»
ریس هیبرت گفت: «وقتی بعد از عملیات چشمانم را باز کردم، احساس میکردم دیدی ۳۶۰ درجه پیدا کردهام. حدود یک سال بود که دنیا را تا این حد روشن ندیده بودم.»
او افزود در هشت هفتهای که از جراحی گذشته، تقریباً هر چند روز یکبار بهبود در بینایی خود را احساس کرده است.
او گفت: «انرژیام هم به من بازگشته و همه عوارضی که پیش از جراحی با آنها دستوپنجه نرم میکردم از بین رفتهاند.
این جراحی زندگیام را به من بازگرداند.»
جیمز فریث، وزیر دولت بریتانیا در امور نوآوری در حوزه صحت، میگوید خوشحال است که آقای هیبرت توانسته در چارچوب یک پروژه پژوهشی با حمایت مالی حکومت، تحت «جراحیای که زندگی او را متحول کرده» قرار گیرد.
او افزود: «هوش مصنوعی به ضوابط و سازوکارهای حفاظتی مناسب نیاز دارد و ما همواره اطمینان حاصل خواهیم کرد که موضوع ایمنی با نهایت جدیت دنبال شود.»
آقای فریث در ادامه گفت: «اما در عین حال، اطمینان خواهیم داد که از فرصتهایی که این فناوری فراهم میکند نیز بهرهمند شویم.»
