انتقاد تند روحانیون برجسته شیعه از حکومت طالبان: فشارها بر شیعیان را بردارید

دو روحانی برجسته شیعیان در افغانستان (آیت‌الله سیدمحسن حجت و آیت‌الله غلام‌عباس واعظ‌‌ زاده بهسودی) به‌گونه کم‌پیشینه‌ای از نحوه برخورد حکومت طالبان با شیعیان به‌شدت انتقاد کرده‌اند.

آیت‌الله واعظ‌‌زاده بهسودی از مراجع تقلید شیعیان در افغانستان، با اشاره به «بی‌توجهی حکومت طالبان به خواسته‌های شیعیان» گفته است:« گوش امارت اسلامی کر است.»

او روز چهارشنبه، در مراسم نماز عید قربان در کابل، با اشاره به این موضوع که فشارها «بر پیروان مذهبی جعفری در افغانستان بیشتر شده است»، گفت: «این مسئله سبب شده است که مردم از حکومت فاصله بگیرند و گلایه‌مند باشند و مردم ناراضی باشند... این فشارها باید نه‌تنها کاهش پیدا کند که باید برداشته شوند. به صلاح امارت اسلامی نیست. به صلاح ممکلت نیست... وقتی که فشار زیاد شد، خواهی نه خواهی انفجار رخ می‌دهد و نباید کار به انفجار برسد.»

حکومت طالبان در افغانستان نزدیک به پنج سال است که قدرت را در این کشور به دست گرفته و یک حاکمیت دینی براساس فقه حنفی برپا کرده است.

آزادی‌های شیعیان در حال حاضر نسبت به زمان «جمهوریت» کاهش چشمگیری یافته است. از جمله این‌که مذهب شیعه رسمیت نظام قبلی را دیگر ندارد، تدریس فقه جعفری در دانشگاه‌ها ممنوع شده است، قانون احوال شخصیه شیعیان در دادگاه‌ها به‌طور رسمی مجوز تطبیق ندارد، قوانین حکومت طالبان که مبتنی بر فقه حنفی است، در مواردی با اصول فقهی شیعیان مخالفت دارد و همچنین از دانشجویان شیعه خواسته شده است که تعهدنامه‌ای را امضا کنند که آن‌ها را تابع مذهب حنفی می‌داند.

به نظر می‌رسد که این سلسله موارد سبب شده است یکی از مراجع تقلید شیعیان در افغانستان به‌صورت بی‌پیشینه‌ای از حکومت طالبان انتقاد کند.

آیت‌الله سیدمحسن حجت، از روحانیون برجسته شیعه در افغانستان، ضمن اشاره تلویحی به تعهدنامه وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان از آن انتقاد کرده است.

با آغاز سال تحصیلی در افغانستان، وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان از تمام دانشجویان خواست که تعهدنامه‌ی را امضا کنند، که برخی از نکات آن جنجال‌برانگیز شد؛ از جمله ماده ششم این آن که می‌گوید: «باتوجه به اینکه مردم افغانستان پیرو مذهب اهل سنت و الجماعت در مذهب امام صاحب اعظم ابوحنیفه (رح) هستند، طبق خواست نظام، من نیز تابع مذهب مذکور می‌باشم و اطاعت می‌کنم.»

این ماده اعتراض دانشجویانی را در پی داشته است که پیرو مذهب حنفی نیستند، بویژه دانشجویان شیعه.

آیت‌الله حجت در خطبه نماز عید قربان گفت: «این معنا ندارد که در دانشگاه‌ها دست مردم فرمه بدهند، که بنویس که من ملتزم می‌شوم به مذهب حنفی عمل کنم. خلاف شریعت است. مذهب که دین نیست. مذهب راهی به سوی دین است. ما ملتزم هستیم به اسلام عمل بکنیم. یکی از راه مذهب حنفی به اسلام عمل می‌کند و یکی از راه مذهب جعفری به اسلام عمل می‌کند. هر دوتا مقصد یکی است. راه مختلف است... شما می‌توانید به یک حنفی بگویید که بنویس و امضا بکن که ملتزم می‌شوی مطابق مذهب جعفری عمل بکنی؟! همانطورکه او امضا نمی‌کند، ما هم نمی‌توانیم.»

حکومت طالبان اما تاکید می‌کند که شیعیان در انجام مناسک مذهبی‌شان آزاد هستند.

در مواردی هم که این حکومت محدودیت‌هایی را بر انجام مراسم شیعیان (از جمله در ماه محرم) وضع کرده‌است، دلیل آن‌را نگرانی‌های امنیتی عنوان کرده است.

آقای واعظ‌‌‌‌زاده بهسودی با اشاره به برخورد اخیر حکومت طالبان با یک روحانی شیعه و گرفتن تعهد از او گفت: «حتی حرمت علما را می بینیم که شکسته می‌شود... امارتی که داعیه شرعی و اسلامی دارد، داعیه دینی دارد، چطور عالم، عالم را قبول نکند؟ عالم شما محترم، عالم ما محترم نباشد؟! مذهب شما محترم، مذهب ما محترم نباشد؟! فقه شما محترم، فقه ما محترم نباشد؟! این انصاف است؟!»

هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان در ولایت‌های افغانستان «شورای علما» تعیین کرده است تا بر تطبیق احکام اسلامی نظارت داشته باشند. اما در هیچ یک از این شوراها، روحانی شیعه حتی در ولایت‌هایی که اکثریت ساکنین آن شیعه هستند (از جمله بامیان و دایکندی) حضور ندارند و همه نمایندگان آن روحانیون سنی هستند.

آقای واعظ‌زاده بهسودی در خطبه عید قربان گفت که بیشتر از ۲۰۰ صفحه نامه را شماری از روحانیون شیعه امضا کردند و به هبت‌الله آخوندزاده فرستادند، اما پس از دو سال پاسخی دریافت نکرده‌اند. او همچنین افزود: «اخیرا هم کسی را به قندهار فرستادیم، که یک وعده ملاقات از مقام رهبری بگیرد، هنوز که هنوز است به ما جواب مثبت داده نشده است. مجبوریم ما از تریبون سخن را بگوییم.»

در ۴ قوس ۱۴۰۰ کمتر از سه ماه پس از این‌که طالبان قدرت را در افغانستان دوباره به دست گرفتند، آیت‌الله واعظ‌زاده بهسودی در تجمع حدود هزار شهروند شیعه افغانستان که برای اعلام حمایت از حکومت طالبان در کابل برگزار شده‌بود، حضور یافت و حمایتش از تلاش‌ها برای مطالبات و نمایندگی از جامعه هزاره در حکومت طالبان را اعلام کرد.

سه سال بعد اما، او از نحوه رفتار کارمندان امر به معروف و نهی از منکر و همچنین محدودیت حکومت طالبان بر شیعیان انتقاد کرد.

او دیروز همچنین گفت:«از سویی می‌گویند که شما در مدیا (رسانه) صحبت نکنید، خیلی خوب ما تقریبا دو سال است که در مدیا صحبت نکردیم، ولی مراجعه مردم را چه کار بکنیم؟ مردم به عنوان مرجع تقلیدشان پیش ما مراجعه می‌کنند، از ظلم کوچی پیش ما اشک می‌ریزند، از فشارهای مذهبی پیش ما اشک می‌ریزند، ما چه کار بکنیم؟ این درد دل مردم را به شما نگوییم به کی بگوییم؟»

حکومت طالبان تاکنون به این انتقادهای آقای واعظ‌زاده بهسودی، پاسخی نداده‌اند.