Achosion o afiechyd a chlefydauEffeithiau diwydiannu

Ar ddiwedd y 18fed ganrif ac yn ystod y 19eg ganrif, digwyddodd y Chwyldro Diwydiannol ym Mhrydain. Achosodd hyn i'r boblogaeth dyfu'n gyflym ac fe wnaeth llawer o bobl fudo o ardaloedd gwledig i drefi diwydiannol.

Er bod cynnydd mawr wedi ei wneud o ran diwydiant a thechnoleg, roedd amodau byw a gwaith yn parhau i fod yn wael ac roedden nhw’n un o brif achosion afiechydon a chlefydau.

Roedd trefi diwydiannol fel Merthyr a Chaerdydd yn tyfu’n gyflym heb unrhyw fath o gynllunio, ac roedden nhw’n orlawn. Roedd y llywodraeth yn credu mewn laissez-faire. Roedd hynny’n golygu na chyflwynwyd cynlluniau iechyd cyhoeddus tan hanner olaf y 19eg ganrif. Nid oedd yna unrhyw reoliadau ynghylch safonau sylfaenol ar gyfer tai, carthffosiaeth a chyflenwad dŵr. Yn y slymiau yn y dinasoedd, roedd clefydau megis colera, teiffws a difftheria yn endemig. Gellid cysylltu rhai clefydau â glanweithdra gwael (colera) a thai gwael (TB), tra bod eraill yn cael eu lledaenu gan lau corff (teiffws).

Hefyd, roedd yna glefydau diwydiannol newydd. Yng Nghymru, roedd glowyr a chwarelwyr llechi yn marw o ganlyniad i amrywiaeth o glefydau’r ysgyfaint, ee silicosis a niwmoconiosis, tra bod gweithwyr copr yn Abertawe yn dioddef â TB a chyflyrau bronciol. Roedd cyflogwyr yn dadlau, yn gwbl anghywir, bod anadlu mwg copr nid yn unig yn ddiogel ond ei fod yn beth iach.

Gydag amodau gwaith peryglus, a dim llawer o sylw’n cael ei roi i iechyd a diogelwch, roedd damweiniau diwydiannol yn lladd llawer neu’n eu hanafu am oes.

Roedd yna nifer o resymau pam fod cymaint o glefydau mewn trefi diwydiannol.

• Roedd y strydoedd yn gul, yn aml wedi eu hadeiladu mewn cyrtiau, gydag ychydig iawn o awyr iach neu olau’r haul ynddyn nhw. Roedd teuluoedd yn rhannu tai, felly roedd tai gorlawn yn gyffredin.
• Nid oedd gan dai ddŵr glân, ac roedd teuluoedd yn rhannu peipiau dŵr oedd yn aml yn sychu yn ystod hafau poeth.
• Roedd teuluoedd hefyd yn rhannu toiledau. Roedd y rhain yn aml yn gorlifo i’r strydoedd neu i’r ffynhonnau ble’r oedd pobl yn cael eu dŵr.
• Nid oedd gwasanaeth casglu sbwriel, felly roedd twmpathau sbwriel yn tyfu gan ddenu llygod mawr.
• Roedd mynwentydd yn orlawn, yn arbennig yn ystod epidemig, ac nid oedd cyrff yn cael eu claddu’n ddigon dwfn.
• Roedd y tai yn simsan, oherwydd yr amcan oedd gwneud arian i’r landlordiaid yn hytrach na darparu llety cynnes ac iach i’r gweithwyr.
• Roedd tai yn llaith y tu mewn ac yn anodd i’w cynhesu. Yn aml roedd toeon a fframiau ffenestri yn gollwng dŵr.
• Roedd yr anheddau seler yn llaith iawn ac weithiau'n gorlifo â glaw neu garthffosiaeth.
• Roedd deiet y gweithwyr yn dal yn wael oherwydd nad oedden nhw’n gallu fforddio bwyd ffres.
• Nid oedd pobl yn ymolchi nac yn golchi eu dillad yn aml, felly roedden nhw’n llawn llau a chwain.

Tai slym oes Fictoria