Bầu cử Brazil: Lula thắng nhiệm kỳ thứ tư nhưng phải đối mặt với Quốc hội thù địch và một đất nước chia rẽ

Tổng thống cánh tả kỳ cựu của Brazil, Luiz Inácio Lula da Silva, đã tái đắc cử sau một chiến dịch gay cấn, đánh bại đối thủ cánh hữu Flávio Bolsonaro.

Đây là lần thứ tư Lula giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử tổng thống. Ông từng giữ cương vị tổng thống trong hai nhiệm kỳ từ tháng 1/2003 đến tháng 12/2010, và tiếp tục trở lại nắm quyền từ tháng 1/2023.

Tuy nhiên, con đường dẫn tới chiến thắng của ông trong cuộc bầu cử vòng hai hôm 25/10 không hề bằng phẳng.

Trong vòng bầu cử đầu tiên ngày 4/10, ông Bolsonaro đã đánh bại ông Lula, và nhiều người khi đó cho rằng việc ông xoay chuyển kết quả chỉ trong ba tuần là điều gần như không thể.

Lula cũng đi ngược lại xu hướng rộng hơn tại Mỹ Latinh, nơi cử tri ngày càng trừng phạt các chính phủ đương nhiệm và nghiêng về phe cánh hữu.

Trên khắp khu vực, các quốc gia lớn hơn Brazil như Argentina, Chile và Colombia hiện đều do các nhà lãnh đạo bảo thủ đứng đầu.

Chiến dịch tranh cử của Lula đã hồi sinh mạnh mẽ sau thất bại ở vòng một, nhờ các cuộc biểu tình trên đường phố và chiến dịch vận động quy mô lớn trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, cựu công nhân ngành luyện kim, người đã giữ vai trò là gương mặt thống lĩnh của cánh tả Brazil kể từ lần đầu tranh cử tổng thống năm 1989, đang phải đối mặt với môi trường chính trị khó khăn nhất kể từ khi lần đầu lên nắm quyền vào năm 2003.

Nhiệm kỳ mới của ông, dự kiến bắt đầu vào ngày 5/1/2027, sẽ khởi động trong bối cảnh chịu nhiều ràng buộc cả trong nước lẫn quốc tế, bao gồm thái độ không thiện chí từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dù ông Trump không trực tiếp ủng hộ đối thủ của ông Lula là Flávio Bolsonaro, khác với cách ông từng công khai hậu thuẫn các ứng viên cánh hữu sau đó giành chiến thắng tại các cuộc bầu cử tổng thống ở Colombia và Honduras, nhưng hầu như không có nghi ngờ gì rằng chính quyền Mỹ sẽ muốn thấy một nhà lãnh đạo bảo thủ đứng đầu quốc gia 213 triệu dân này.

Nhà Trắng xem Mỹ Latinh là khu vực thuộc phạm vi ảnh hưởng của Mỹ và chính quyền Trump mong muốn các nhà lãnh đạo nắm quyền tại đây ủng hộ các chính sách của Washington, bao gồm các vấn đề quốc phòng, an ninh và thương mại.

Chính quyền Mỹ cũng muốn hạn chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại Tây Bán cầu.

Brazil, quốc gia giàu tài nguyên dầu mỏ và sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, hiện là nước lớn duy nhất ở Nam Mỹ không do một lãnh đạo cánh hữu điều hành.

Ông Lula cũng được nhìn nhận rộng rãi là thân thiện với Trung Quốc.

Trong khi ông Flávio Bolsonaro cam kết đưa Brazil xích lại gần Washington hơn, Lula lại cảnh báo Mỹ không nên can thiệp vào cuộc bầu cử và khẳng định Brazil sẽ "không bao giờ là sân sau của bất kỳ ai".

Tuy nhiên, nếu kết quả này gây thất vọng cho Nhà Trắng thì chiến thắng của Lula lại được giới bảo vệ môi trường hoan nghênh. Họ lo ngại rằng nếu ông Bolsonaro đắc cử, các tập đoàn nông nghiệp và khai khoáng vốn có ảnh hưởng lớn tại Brazil sẽ giành được nhiều quyền lực hơn.

Những người này chỉ ra rằng nạn phá rừng và cháy rừng ở Amazon đã đạt mức kỷ lục dưới thời Tổng thống Jair Bolsonaro, cha của ông Flávio. Theo họ, nếu Bolsonaro con lên nắm quyền, các chính sách môi trường lỏng lẻo có thể một lần nữa dẫn đến sự tàn phá của hệ sinh thái quan trọng bậc nhất này.

Trong khi những người ủng hộ Lula vỡ òa trong niềm vui chiến thắng, kết quả bầu cử cho thấy đất nước vẫn bị chia rẽ sâu sắc, khi hơn 48% cử tri đã lựa chọn Bolsonaro.

Bên cạnh thách thức hàn gắn một quốc gia phân cực mạnh mẽ như vậy, ông Lula sẽ còn phải điều hành đất nước cùng với một Quốc hội mang màu sắc cánh hữu nhất trong thời kỳ dân chủ của Brazil.

Đảng Tự do (PL) của ông Bolsonaro là chính đảng đạt được mức tăng lớn nhất trong cuộc bầu cử lần này.

Dẫu vậy, Đảng Công nhân (PT) của Lula vẫn tổ chức được những cuộc mít tinh quy mô lớn trước vòng bầu cử quyết định, cho thấy nền tảng ủng hộ mạnh mẽ mà đảng này đang sở hữu ở cử tri.

Trước cuộc bầu cử, ông Lula từng mô tả cuộc bỏ phiếu là "một bước ngoặt lịch sử đối với Brazil".

Ông cam kết thu hẹp khoảng cách giữa hai cực chính trị đối lập của đất nước bằng "một phương thức điều hành mới", đồng thời khẳng định trong một buổi phát trực tiếp trên WhatsApp trước ngày bầu cử rằng: "Đất nước này sẽ không bao giờ còn như trước nữa."

Mặc dù không đưa ra nhiều chi tiết về việc phương thức điều hành mới đó sẽ bao gồm những gì, ông Lula nhấn mạnh rằng ông sẽ "kiên định trong cuộc đấu tranh vì một đất nước công bằng hơn, nơi mọi người đều có cơ hội và các chính sách được xây dựng dựa trên nhu cầu của người dân".

Tuy nhiên, với một Quốc hội phần lớn có quan điểm đối lập, cuộc chiến này có thể sẽ khó khăn hơn nhiều so với ba nhiệm kỳ trước đây đối với nhà lãnh đạo kỳ cựu này, người sẽ bước sang tuổi 85 khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống thứ tư.