Một số người Iran lo sợ chế độ đã mạnh hơn và sẵn sàng báo thù

Họ vẫn còn đó. Không thể né tránh sự thật đơn giản này. Dù người dân đi bộ trên đường, lái xe ngoài phố, hay bật tivi lên, những gương mặt của các lãnh đạo bị ám sát và những nhà cầm quyền mới vẫn tràn ngập khắp không gian công cộng.

Những cuộc biểu tình nở rồi tàn. Một cuộc chiến. Rồi một thỏa thuận ngừng bắn. Nhưng chế độ Cộng hòa Hồi giáo vẫn tồn tại.

Thực tế, theo những người Iran mà BBC phỏng vấn ngay trong nước, chế độ này không hề suy yếu mà còn bám rễ sâu hơn. Và chế độ đang mang tâm thế sẵn sàng trả thù.

Sana và Diako – không phải tên thật – là một cặp đôi trẻ sống ở thủ đô Tehran. Họ thuộc tầng lớp trung lưu, có học thức, là kiểu người mong muốn chấm dứt sự cai trị hà khắc của tôn giáo.

Khi kể lại câu chuyện của họ, nhiều chi tiết về tính cách và đời sống buộc phải lược bỏ. Lý do là vì những thông tin này có thể bị chính quyền sử dụng để lần ra những người dám nói thẳng với truyền thông nước ngoài.

Các phóng viên hỗ trợ BBC tại Iran đã gặp Sana và Diako gần một công viên, nơi các gia đình đưa con đi dạo, tận hưởng khoảng thời gian ngừng bắn.

Diako vẫn muốn tin rằng cuộc sống sẽ tốt hơn. "Mọi thứ sẽ thay đổi," anh nói. "Và đã thay đổi rồi." Sana bật cười khi nghe vậy.

"Thay đổi ư?" cô đáp. "Đất nước đã rơi vào tay Vệ binh Cách mạng. Mọi thứ rối loạn cả."

Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, cảm xúc của Sana cũng thay đổi.

"Ban đầu, tôi không muốn chiến tranh xảy ra... Nhưng giữa cuộc chiến, miễn là họ nhắm vào những nhân vật chủ chốt, tôi thực sự vui mừng trước cái chết của từng người trong số đó."

Thế nhưng khi chiến tranh kéo dài, Sana nhận ra – giống như Nhà Trắng thời ông Trump – rằng việc mất đi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và nhiều nhân vật cấp cao khác không hề tạo ra một chế độ mới dễ thỏa hiệp hơn.

"Quá nhiều người của họ vẫn còn đó. Những gì tôi tưởng tượng đã không thành. Mọi thứ tệ hơn. Và chúng tôi vẫn phải sống dưới Cộng hòa Hồi giáo. Tôi đau đớn vì họ đã thắng trong cuộc chiến này."

Không thể xác định quy mô ủng hộ chế độ trong xã hội Iran. Những màn thể hiện công khai tình đoàn kết do phe ủng hộ tổ chức diễn ra thường xuyên, trong khi các cuộc biểu tình phản đối lại bị cấm.

Nguồn tin đáng tin cậy của chúng tôi tại Iran đã trò chuyện với các nhà hoạt động đối lập, luật sư nhân quyền cũng như nhà báo độc lập, và ghi nhận một bầu không khí lo âu.

Nỗi sợ lặp đi lặp lại: khi chiến tranh kết thúc, nhà nước sẽ gia tăng chiến dịch đàn áp nội địa.

Theo Cơ quan Tin tức Các Nhà Hoạt động Nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Washington, hơn 53.000 người đã bị bắt trong các cuộc biểu tình chống chế độ hồi tháng 1/2026, trước khi chiến tranh nổ ra.

Từ khi chiến tranh bắt đầu, hàng ngàn người khác được cho là đã bị giam giữ.

Trong khi đó, số vụ tử hình đối với tù nhân chính trị đạt kỷ lục – 21 người bị treo cổ trong thời gian chiến tranh. Đây là con số cao nhất trong một khoảng thời gian ngắn suốt hơn 30 năm qua.

Trong số này, 9 người liên quan đến các cuộc biểu tình tháng 1/2026, 10 người bị cáo buộc tham gia các nhóm đối lập, và 2 người bị buộc tội gián điệp.

Susan – tên đã được thay đổi – là một luật sư làm việc với các tù nhân, cho hay điều kiện trong nhà tù đã trở nên khắc nghiệt hơn.

"Trước chiến tranh, sự đối xử tàn bạo chỉ dành cho những người cầm đầu biểu tình, có bom xăng hoặc vũ khí. Nhưng trong chiến tranh, mức độ khắc nghiệt đã tăng lên rõ rệt," cô nói.

Câu chuyện cá nhân của Susan cho thấy cuộc xung đột đang chia rẽ một số gia đình. Cha mẹ cô công khai ủng hộ chế độ và cô lo họ có thể bị nhắm tới nếu chính phủ bị lật đổ.

Khi cô chia sẻ nỗi lo này với người anh trai chống chế độ, câu trả lời khiến cô rùng mình: "Vì cha mẹ muốn được tử vì đạo, tại sao lại từ chối quyền đó của họ?"

Susan muốn chiến tranh kết thúc nhưng chắc chắn rằng những người như cô sẽ phải chịu áp lực lớn hơn nữa. Và cô lo sợ cho số phận của những người bị giam giữ.

"Tôi nghĩ rằng nếu chiến tranh kết thúc, chế độ có thể sẽ trút cơn thịnh nộ lên các tù nhân. Tôi thấy chúng tôi chỉ đang sống tạm thôi."

Các nhà hoạt động nhân quyền cho biết đã có bốn vụ tử hình từ đầu năm đến nay đối với những người bị cáo buộc có liên hệ với Mossad, cơ quan tình báo nước ngoài của Israel.

Các nhà báo độc lập nằm trong số những người lo sợ bị quy chụp là giúp đỡ Mỹ hoặc Israel. Đã có nhiều vụ bắt giữ những người bị cáo buộc gửi tài liệu cho truyền thông nước ngoài "thù địch" với nhà nước.

Một nhà báo – chúng tôi gọi là Armin – đã kể với đồng nghiệp của chúng tôi ở Tehran rằng chỉ cần đưa tin sự thật về chiến tranh cũng đủ để bị bắt với hậu quả có thể là cái chết.

"Trước đây, chúng tôi có thể bị buộc tội chính trị. Nhưng trong điều kiện chiến tranh hiện nay, nếu đưa tin về chiến tranh, chúng tôi có thể bị cáo buộc làm gián điệp."

Tội gián điệp có thể bị tử hình trong hệ thống tòa án phục vụ chế độ.

"Trước kia, chúng tôi cố gắng tìm hiểu có bao nhiêu người bị hại hoặc các cuộc biểu tình sẽ tác động ra sao. Nhưng giờ thì khác. Giờ chúng tôi chỉ tập trung vào việc sống sót – cho bản thân và gia đình," Armin giải thích.

Trong khi gia đình cố gắng ngủ, Armin trằn trọc.

"Tôi nằm thao thức, tự hỏi tương lai sẽ ra sao. Và sự bất định đó mang lại nỗi lo âu khủng khiếp."

Không có gì ngạc nhiên khi phe đối lập biến mất khỏi đường phố. Chế độ cai trị nắm quyền sinh sát.

Alice Doyard tường thuật bổ sung