AYM, genelev faaliyetlerini düzenleyen 96 yıllık kanun hükmünü iptal etti

- Yazan, BBC News Türkçe
- Unvan, Londra
- Yayın tarihi
- Okuma süresi 3 dk
Anayasa Mahkemesi (AYM), genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesinin yasal zeminini oluşturan 96 yıllık kanun hükmünün iptaline hükmetti.
17 Kasım 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesinin iptal edildi.
Söz konusu madde, kanunda o dönem "umumi evler" olarak tanımlanan genelevleri yasal olarak tarif ediyor, bu mekanların devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesinin zeminini oluşturuyor.
Resmi Gazete'de yayımlanan kapsamlı gerekçeye göre, AYM bu kararı 16 Temmuz 2026'da oybirliğiyle aldı.
Söz konusu hükmün, Anayasa'nın devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen 5. maddesi ile kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkını düzenleyen 17. maddesine aykırı olduğu kaydediliyor.
Resmi Gazete'de yayımlandığı 17 Kasım itibarıyla yürürlüğe giren hükmün pratikte nasıl uygulanacağı ve sonuçlarının ne olacağı henüz net değil.
Başvurular birleştirildi
İptal süreci, bazı konut ve işyerlerinin belirli sürelerle mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere iptal davalarının açılmasıyla başladı.
Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi, Mardin 3. İdare Mahkemesi ve Danıştay 4. Dairesi, söz konusu işlemlerin hukuki dayanağını oluşturan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurdu.
Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına verilen düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda yeterince açık biçimde çizilmediği savunuldu.
Genelevlerin çalışma esasları ile seks işçilerinin tabi olacağı koşulların temel çerçevesinin de kanunla belirlenmediği kaydedildi.
AYM üç başvuruyu birlikte inceledi.
İptal edilen madde 'devlet gözetiminin tek yasal dayanağı'
Bu madde, genel olarak genelevlerin devlet gözetimindeki faaliyetini düzenliyor.
128. maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinde Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının ortak bir yönetmelik yayımlayarak seks işçileri ve genelevlerin tabi olacakları hükümler ile bulaşıcı hastalıkların bulaşmasını önleyecek tedbirleri tespit ederek birlikte uygulayacakları belirtiliyor:
"Sıhhat ve İçtimaî Muavenet ve Dahiliye Vekâletleri müştereken bir yönetmelik neşrederek umumî kadınlar ve evlerin tâbi olacakları hükümler ve bu fuhuş yüzünden intişar eden hastalıkların ve bilhassa zührevî hastalıkların sirayetine mâni olacak tedbirleri tesbit ve yine müştereken tatbik ederler.
"Umumî kadınlarla umumî evler ve bunlara benzer mahaller bu yönetmelikte tarif ve tahdit olunacaktır."
Resmi Gazete'de yayımlanan kararda, hukukta fuhuş ve genelevlerin devletin gözetimi ve denetimi altında yapılabilmesinin tek yasal dayanağının itiraz konusu kural olduğu da kaydediliyor:
"Hâl böyle olunca fuhşun insan onuru ile bağdaşmayan niteliği dikkate alındığında devletin gözetimi ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile doğrudan ilgisi bulunduğu, buna göre de Anayasa'nın 5. ve 17. maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır."
Kararın gerekçesi
Resmi Gazete'de yayınlanan kararın kapsamlı gerekçesinde fuhuş, "sosyal ve ekonomik boyutları olan, toplum sağlığı ve ahlaki değerleri üzerinde etkileri bulunan, bu nedenle yalnızca bireyleri ilgilendirmeyen çok boyutlu bir olgu" olarak tanımlanıyor.
Kararda, "Günümüzde fuhşun insan onuru ile bağdaşmadığı kabul edilmektedir" denilerek Birleşmiş Milletler'in insan ticaretine karşı sözleşmelerinden örnekler veriliyor.
Kararda ayrıca seks işçiliğinin yalnızca kişisel tercih çerçevesinde değerlendirilemeyeceği, kişilerin içinde bulunduğu toplumsal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiği ifade ediliyor ve yoksulluk, ekonomik çaresizlik, istismar ve insan ticareti gibi etkenler altında verilen rızanın ne ölçüde özgür olduğunun sorgulanması gerektiği belirtiliyor.
AYM kararında, seks işçiliğinin bir meslek olarak tanınmasının insan bedenini, özellikle kadın bedenini ekonomik pazarın parçası haline getirebileceği de belirtiliyor.
Sosyal politikalar vurgusu
Mahkeme kararında devletin öncelikli sorumluluğunun, "insanları seks işçiliğine yönelten yapısal sorunları ortadan kaldıracak sosyal politikalar geliştirmek ve bu faaliyetlerden kazanç sağlayan aracılarla mücadele etmek" olduğunu kaydetti.
Kararda, Fuhuş faaliyetlerinin yasal kurallara bağlanmasının, bu faaliyeti kendiliğinden insan onuruyla bağdaşır hâle getirmeyeceği de vurgulandı.
Kararda altı çizilen bir diğer nokta da, "ekonomik çaresizlik içindeki kişilerin durumundan yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesinin, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle örtüşmediği".
AYM kararında ayrıca, "bireylerin kendi rızalarıyla fuhuş yapması" tartışmalarına da değindi ve bireyin kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkına sahip olmasının, "bu hakkı herhangi bir sınırlama olmaksızın kullanabileceği anlamına gelmediğini" belirtti.











