โลกเปลี่ยนไว-ยิ่งตามยิ่งรู้สึกไม่มีค่า คุยกับ 'ผู้ใหญ่มือใหม่' ที่หันกลับมาหาทางสายธรรม-ฝึกสมาธิ

ที่มาของภาพ, Getty Images
- Author, ปณิศา เอมโอชา
- Role, ผู้สื่อข่าวบีบีซีไทย
- Published
- เวลาอ่าน: 16 นาที
"ผมโดนเลย์ออฟ กลับไปบ้านต่างจังหวัด ที่นั่นมันช้า ความรู้สึกเหมือนทุกอย่างมันช้าไปหมด" พลพล ชอบอิสระ อดีตนักพัฒนาและวิศวกรปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอ (AI) วัย 29 ปี เริ่มเล่า
สถานการณ์ที่เลือกไม่ได้นี้บีบให้เขาต้องตั้งคำถามกับตัวเองในฐานะคนที่เคยบูชาความฉลาดและความเก่งมาตลอด
"ผมเชื่อเรื่องความฉลาดมาก ผมคิดเลยว่าความฉลาดน่าจะเป็น absolute [สิ่งสัมบูรณ์] ถ้าคุณฉลาดคุณจะประสบความสำเร็จ… [แต่]พอเรากลับบ้าน เหมือนเป็นคำตอบว่า ความเก่งไม่ใช่ทุกอย่าง"
พลพลหวนคิดถึงช่วงเวลาที่เขาเริ่มเสาะแสวงหาความหมายที่แท้จริงของชีวิต "เจนซีปีลึก" [เจนซี หรือ Gen Z คือ ผู้ที่เกิดระหว่างปี 2540-2552]

ที่มาของภาพ, Wasawat Lukharang/ BBC THAI
จากวิศวกรเอไอที่มีเงินเดือนกว่า 70,000 บาท เป็นคนกระตือรือร้นรับงานทุกอย่างในยามว่าง สร้างแอปพลิเคชันนับสิบ ๆ แอปฯ ที่ล้มเหลวไปบ้าง ปล่อยออกมาไม่มีคนใช้งานบ้าง วันนั้นเขากลับไปอยู่บ้านเฉย ๆ กว่าหนึ่งปี พร้อมกับคำถามที่กัดกินจิตใจว่า "ทำไมเราไม่มีความสุข"
พลพลไม่ใช่คนเดียวที่ตั้งคำถามทำนองนี้หรือมีความสงสัยที่คอยกัดกินหัวใจของเขา
ความทุกข์ของแต่ละคน

ที่มาของภาพ, Getty Images
ข้อมูลจากระบบ ตรวจสุขภาพใจ (Mental Health Check In) ของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ที่สำรวจปัญหาด้านสุขภาพจิตของคนไทยตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2563 - 20 ก.พ. 2568 และเผยแพร่ออกมาในเดือน พ.ค. 2568 ระบุว่า จากผู้เข้ารับการประเมินกว่า 6 ล้านคน มีผู้ที่มีความเสี่ยงซึมเศร้า 9.14% (562,289 คน) เสี่ยงฆ่าตัวตาย 5.18% (318,917 คน) และความเครียดสูง 7.87% (484,313 คน)
นอกจากนี้ยังพบว่ากลุ่มผู้ที่มีอายุระหว่าง 20-29 ปี มีอัตราความเสี่ยงสูงในทุกด้าน
สำหรับทีปกา สืบสารคาม หรือ ที ลูกเรือสายการบินพาณิชย์แห่งหนึ่ง วัย 25 ปี จุดเริ่มต้นของความทุกข์คือการก้าวสู่วัยผู้ใหญ่ที่ต้องจัดการกับความกดดันทั้งจากอารมณ์ความรู้สึกไปจนถึงคุณค่าบางอย่างในสังคมที่ถูกยัดเยียดเข้ามา
"เราเฝ้าดูว่าสังคมไปในทางไหน แล้วเราก็คิดว่าเราจะไปในทางไหนตามเขาไหม" หญิงสาววัยเบญจเพสบอกกับบีบีซีไทย
สำหรับเธอ ภาพลักษณ์คือหลุมพรางอันตราย ทีปกายกตัวอย่างว่าหลายต่อหลายครั้งคนเราพยายามจะเป็นในสิ่งที่คนอื่นหรือสังคมบอกว่าเป็นเรื่องดี โดยที่ยังไม่มีเวลาเรียนรู้สิ่งที่ตัวเองเป็นจริง ๆ

ที่มาของภาพ, Wasawat Lukharang/ BBC THAI
ในกรณีของเธอ หญิงสาวที่เรียนจบด้านการตลาดยกตัวอย่างงานออฟฟิศงานแรก ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วไม่ได้มีอะไรไม่ดีเลย เพียงแต่เมื่อทำไปสักพัก เธอก็ค้นพบว่าลักษณะงานและสังคมในที่ทำงาน อาจไม่ได้เหมาะกับความเป็นตัวเธอ
"ทีตั้งคำถามกับตัวเองคือ การอยู่ตรงนี้ ทีเลือกใช้ชีวิตตัวเองไม่ได้ แล้วคุณค่าตรงนี้มัน [มี] จริง ๆ เหรอ เรามองไปรอบ ๆ คนก็ให้คุณค่ากับมันเสียเหลือเกิน แล้วความจริงมันคืออะไร" เธอย้อนกลับไปเปิดเผยกระบวนการคิดให้เราฟัง
ขณะที่เธอพยายามตามหาคำตอบให้กับชีวิตที่เธอบอกว่าดู "วุ่นวาย" เธอก็ค่อย ๆ ตามหาแนวทางที่จะทำให้จิตใจสงบมากขึ้น ก่อนที่จะพบว่า "เราสามารถอยู่บนโลกใบนี้ได้ด้วยความพึงพอใจของตัวเองจริง ๆ นะ แต่เราแค่ต้องหามันให้เจอ"

ที่มาของภาพ, Getty Images
ด้านกฤติน ศรีวัชระ คอนเทนต์ครีเอเตอร์สายธรรมะบนติ๊กตอก (TikTok) วัย 29 ปี นั่งขัดสมาธิพร้อมเปิดใจให้บีบีซีไทยฟังว่าเบื้องหลังภาพลักษณ์และเส้นทางการเติบโตที่ดูเหมือนเป็นคนที่ประสบความสำเร็จได้อย่างดีคนหนึ่งตามขนบของสังคม เขากลับรู้สึก "โหวง" ในใจ
ชายหนุ่มคนนี้พาเราย้อนกลับไปสมัยที่เขายังอายุได้สิบกว่าปี ตอนที่เขาเริ่มเล่นเกมและสามารถทำรายได้จากการขายไอเทมในเกมออนไลน์เหล่านี้เป็นเงินจำนวนมาก เกิดเป็นความรู้สึกว่า "เราเป็นคนที่เกิดมาเก่งมาก"
จากนั้นเมื่อเข้าสู่วัยสอบเข้าระดับอุดมศึกษา เข้าสอบติดจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คณะอักษรศาสตร์ แต่สุดท้ายก็เลือกที่จะสอบใหม่เพื่อเข้าไปเรียนที่มหาวิทยาลัยมหิดล ในสาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และจบออกมาพร้อมเกียรตินิยม
ทว่าเมื่อออกมาสู่โลกแห่งความเป็นจริง เขากลับพบว่า "พอผมเรียนจบ มันรู้สึกโล่ง มันโหวงเลยว่า อันนี้เหรอคือสิ่งที่คนรุ่นก่อนเขาเตรียมทางมาให้เรา… แต่เราไม่รู้เลยว่าเราจะมีชีวิตอยู่ในโลกนี้ให้มีความสุขได้ยังไง"
ที่เขาตั้งคำถามกับตัวเองว่าทำไมถึงไม่มีความสุขนั่นเป็นเพราะเขาพบว่า หลังจากที่เรียนจบมหาวิทยาลัยออกมาทำงานเป็นเฟิร์สต์จ็อบเบอร์ (first jobber) และเริ่มมีรายได้ เขาก็มีความสุขที่ได้ซื้อของทั้งให้ตัวเองและคนที่บ้าน ได้แต่งตัว ได้ซื้อเกมอย่างที่อยากได้ แต่แล้วสองสามเดือนต่อมาเขาก็เบื่ออีก เขาจึงเริ่มหันไปเที่ยวกลางคืนและใช้จ่ายไปกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
"พอทำงานไปได้ 6-7 เดือน ก็นั่งดูว่าเรามีเงินเก็บไหม มันไม่ได้เยอะมาก เราใช้จ่ายฟุ่มเฟือยมาก ๆ แล้วก็มานั่งคิดว่าเงินที่เราเสียไป เราได้อะไร เราได้ความสุขชั่วคราว สุดท้ายเราก็ต้องกลับไปทำงาน เราเครียดจากการทำงานแล้วเราก็ไปกินเหล้า แล้วก็ไปทำงานใหม่ มันก็วนอยู่อย่างนี้… แล้วผมก็นั่งดูว่า 'นี่กูเดินวนอยู่อย่างนี้มาตลอดเลยเหรอ'" กฤตินเล่า
ประกายความคิดเล็ก ๆ ตรงนั้น สะท้อนออกมาเป็นภาพใหญ่ของชีวิตของตัวเขาเอง โดยกฤตินเริ่มมองว่าชีวิตที่ผ่านมาของตัวเองมักเดินวนลูปอยู่กับความเชื่ออะไรสักอย่างมาเสมอ
"เรายึดติดกับอะไรบางอย่างมาตลอดว่าถ้าเราได้สิ่งนี้ ประสบความสำเร็จสิ่งนี้ เราจะมีความสุข มันเป็นจุดที่มา พิจารณาชีวิตจริง ๆ นั่งส่องกระจกแล้วนั่งคิดเลยว่า 'ตอนเด็กกูทำอะไร กูอยากได้แบบนี้ กูได้อันนี้มาก็ไม่มีความสุข ที่ผ่านมามันเดินผิดหมดเลย มันอยากตลอด มันไม่เคยอยู่กับปัจจุบันเลย'"
ประตูสู่ธรรม เข้าได้จากทุกที่

ที่มาของภาพ, Wasawat Lukharang/ BBC THAI
วัยทำงานทั้งสามคนที่บีบีซีไทยสัมภาษณ์มีเส้นทางความทุกข์ที่แตกต่างกัน ทีปหาและกฤตินเติบโตมากับวัด ส่วนพลพลแม้เคยบวชมาก่อน แต่คำสอนก็เป็นแค่สิ่งที่ผ่านตา
อย่างไรก็ดี ความใกล้ชิดกับศาสนาที่มีมาตั้งแต่เด็กอย่างเดียวไม่ได้ทำให้พวกเขาหันกลับมาศึกษาหลักธรรมคำสอนอย่างจริงจัง
หลังจากที่ต้องตกงานและกลับมาใช้ชีวิตอยู่กับตัวเอง พลพลก็พยายามเสาะแสวงหาคำตอบของคำถามเชิงปรัชญาที่เขามีต่อตัวเอง
ตอนแรกเขาหันไปหาคำตอบจากหนังสือวิทยาศาสตร์ และหนังสืออย่าง เซเปียนส์ ประวัติย่อมนุษยชาติ ของยูวัล โนอาห์ แฮรารี ที่เล่าเรื่องวิวัฒนาการของมนุษย์ เพื่อไขข้อข้องใจว่า "ทำไมเราพยายามหลาย ๆ อย่างแล้วมันไม่เวิร์ก หรือถึงจะเวิร์ก แต่ทำไมผ่านมาอีกสักสองอาทิตย์แล้วมันก็กลับมาเป็นเหมือนเดิม" แต่ก็ยัง "ไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องกับใจ"
แม้จะยอมรับว่าตัวเองเคยเป็นคนที่ "ไม่ใช่แค่คำว่าเป็นกลาง แต่ต่อต้าน ต่อต้านทุกศาสนา" ทว่าสุดท้ายเขาเลยกลับไปถึงหนังสือบางเล่มที่เคยอ่านผ่าน ๆ ตาตอนที่เคยบวช
"ผมไปอ่าน [พระ]อภิธรรม[ปิฎก] เป็นเรื่องเกี่ยวกับภายในนี่แหละ เหมือนกับพยายามคลี่ภายในออกมาให้มันเป็นคำจำกัดความที่อธิบายง่าย ๆ เริ่มจากตรงนั้นแล้วก็ไปหาพระบ้าง เข้าไปอ่านพระไตรปิฎกบ้าง คุ้ยลึก ๆ กับเอไอบ้าง" พลพลเล่า
คล้ายกันกับกฤตินเอง เขาเองเริ่มจากการอ่าน แต่กฤตินเริ่มต้นจากการอ่านหนังสือประเภทพัฒนาตัวเองจากฝั่งตะวันตกก่อน
เขาลิสต์หนังสือพัฒนาตัวเองขายดีจากโลกตะวันตกหลายเล่ม ทั้ง The Subtle Art of Not Giving a F*ck (ศิลปะแห่งการ 'ช่างแม่ง') ของมาร์ก แมนสัน, The Power of Now (พลังแห่งจิตปัจจุบัน) ของเอ็กค์ฮาร์ท โทลเล และ The Untethered Soul (สู่ทางโบยบิน) ของไมเคิล เอ. ซิงเกอร์ ก่อนจะอธิบายต่อว่าหนังสือเหล่านี้ล้วนยกคำสอนจากศาสนาต่าง ๆ มาอ้าง ทั้งคริสต์ อิสลาม เต๋า และพุทธ
"ผมก็เลยไปตามอ่าน [ต้นฉบับ] ทั้งหมด ผมก็ไปตามอ่านว่าพระพุทธเจ้าท่านสอนจริง ๆ แล้วเป็นยังไง ตอนแรกเราอ่านหนังสือที่คนตะวันตกเขียนสรุปคำสอนมาให้ เราชอบแล้วใช่ไหมครับ พอเรากลับไปอ่านของจริงเราก็ยิ่งชอบกว่าเดิม ค้นพบว่าสิ่งที่มันอาจจะช่วยเราได้ มันอยู่ตรงนี้มาตลอด แต่เราไม่เคยมองเห็นมันเลย" กฤตินเล่า
ทีปกาเองก็เริ่มจากสิ่งใกล้ตัวเช่นเดียวกัน จุดเปลี่ยนของเธอมาจากการฟังเรื่องของ วิทย์ สิทธิเวคิน พิธีพร นักพูด และนักจัดรายการพอดแคสต์ชื่อดังในไทย ซึ่งเป็นบุคคลที่เธอติดตามเพื่อพัฒนาตัวเอง
เธอบอกว่าเขาเคยเล่าว่าในวันที่เขาเป็นพนักงานตัวเล็ก ๆ ที่สับสนวุ่นวายในหัวทั้งเรื่องหัวหน้าและเรื่องชีวิต ภรรยาของเขาหยิบหนังสือของท่านพุทธทาสภิกขุ ซึ่งเป็นพระภิกษุรูปสำคัญของเมืองไทยที่องค์การยูเนสโกประกาศยกย่องให้เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของโลกมาให้ และหนังสือเล่มนั้นทำให้ชีวิตของเขาเปลี่ยนไป
"ทีก็รู้สึกว่า เฮ้ย มันเป็นคำตอบหนึ่งของชีวิตเหมือนกัน แล้วทีก็เลยเชื่อ ลองไปหาอ่าน ไปหาศึกษา"
เธอเล่าว่าหนังสือเล่มแรก ๆ ที่เธอหยิบมาอ่านหลังจากนั้นคือหนังสือรวมคำเทศนาของท่านพุทธทาส ซึ่งเธอบอกว่า "ภาษาอ่านง่ายมาก ๆ" และแนะนำให้คนที่เพิ่งเริ่มอ่านฉบับย่อก่อน
ใช้หลักอะไรเอาชีวิตรอด
หญิงสาววัย 25 ปี บอกกับบีบีซีไทยว่า หนึ่งในคำสอนที่เรียบง่ายที่สุดที่เธอนำมาปรับใช้กับชีวิตตัวเองคือการไม่ยึดมั่นถือมั่นกับสิ่งใด ๆ ก็ตาม
เธอเล่าว่าตัวเองเคยมีความกลัวว่าจะถูกเข้าใจผิดมาก ๆ และในอดีตเวลาเกิดเรื่องอะไรขึ้น เธอจะพยายามอธิบายตัวเองทั้งกับคู่กรณี รวมไปถึงบุคคลแวดล้อมอีกหลายคนเพื่อทำให้ทุกคนเข้าใจตัวเธอ ซึ่งการทำเช่นนั้นอยู่ตลอดเวลา ทำให้เธอรู้สึกเหนื่อยอย่างมาก
ต่อมาเมื่อเธอพยายามปล่อยการยึดถือเรื่องตัวตนออกไป และหยุดไปบงการความคิดของคนอื่นที่มีต่อตัวเอง เธอจึงพบว่า "คนอื่นจะคิดกับเรายังไง มันอยู่ที่ความสะดวกของเขา บางทีเรื่องนี้เราอาจจะไม่ได้ทำผิดนะ แต่ว่าเขามองว่าเราผิด เพราะเขาสะดวกให้เราผิดไง" ซึ่งตัวเธอเองก็ไม่จำเป็นต้องพยายามไปอธิบายสิ่งใด ๆ กับใครก็ตาม
นอกจากหลักธรรมหลาย ๆ ข้อที่เธอแชร์กับเรา รวมไปถึงผู้ที่ติดตามช่องของเธอบนแพลตฟอร์มออนไลน์ เธอยังบอกกับบีบีซีไทยอีกว่า สำหรับตัวเธอเองการนั่งสมาธิ "คือที่สุด"
เธอเปรียบเทียบให้เราฟังว่า หลายต่อหลายครั้งเธอใช้หลักธรรมคำสอนเพื่อตอบสนองต่อสิ่งต่าง ๆ จากภายนอกที่ถาโถมเข้ามาใส่ตัวเธอ ทว่าเมื่อเธอหลับตาลง เธอก็พบว่ายังมีอสุรกายอีกตัวที่รอเธออยู่
"[เวลา]เราใช้ชีวิต คนที่เป็นภัยอาจจะมาในรูปแบบคนอื่นและตัวเราเอง แต่การนั่งสมาธิ ภัยมันคือตัวเราเองทั้งนั้น เราคืออสุรกายตัวนั้น" ทีปกากล่าว พร้อมเสริมว่า การค่อย ๆ ฝึกจิตใจให้สงบและอยู่กับตัวเอง ตามรู้ว่าตัวเองกำลังหายใจอยู่ช่วยเธอได้อย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวันที่ทั้งโลกภายนอกและโลกในใจของเธอฟุ้งซ่านหาความสงบไม่ได้

ที่มาของภาพ, Getty Images
ส่วนกฤติน เขาหยิบพระสูตรบทหนึ่งชื่อว่าสัลลสูตร ในพระไตรปิฎกเล่มที่ 18 หมวดสังยุตตนิกาย ขึ้นมา คำว่า "สัลละ" แปลว่าลูกศร ในพระสูตรนี้พระพุทธเจ้าเปรียบความทุกข์เป็นลูกศรสองดอก ดอกแรกคือความเจ็บปวดทางกายที่ไม่มีใครหนีพ้น ส่วนดอกที่สองคือความเศร้าโศกและทุกข์ใจที่คนเราซ้ำเติมตัวเองตามมา แต่ผู้ที่ฝึกฝนจิตแล้วจะเจ็บเพียงดอกแรก
ชายวัย 29 ปี อธิบายคำสอนนี้เป็นภาษาง่าย ๆ ว่า คนเราทั่วไปนั้นเมื่อประสบกับความทุกข์ทางกาย ซึ่งเปรียบเสมือนเป็นธนูดอกแรกแล้ว สำหรับคนมีปัญญา ก็จะหาหนทางรักษาเยียวยาแผลนี้ให้หาย ไม่ไปโทษใคร ไม่ไปทำนู่นทำนี่ ทว่าสำหรับคนโง่ ก็จะมาคอยสงสัยว่า "ใครยิงธนูใส่ เราอยู่เฉย ๆ แล้วก็มีธนูมาปักอก เขาไม่ยอมเอาธนูออก แต่ตะโกนโวยวายวิ่งหาว่าใครเป็นคนยิง"
"พระพุทธเจ้าท่านเปรียบไว้ว่าคนโง่โดนธนูดอกแรกปักปุ๊บไม่ได้จบแค่นั้น จะโดนธนูดอกที่สองปักตามเรื่อย ๆ ธนูดอกที่สองคือความคิดของเรา ถ้าเป็นภาษาเกมหน่อย ธนูดอกที่สองมันเป็น Damage Over Time (ความเสียหายที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง) เหมือนเราติดพิษ นึกทีนึงก็เจ็บใหม่ นึกขึ้นมาก็เจ็บแป๊บ" กฤตินกล่าว
บทความนี้ประกอบด้วยเนื้อหาจาก TikTok เราขอความยินยอมจากคุณก่อนใช้คุกกี้ หรือเทคโนโลยีอื่น ๆ บันทึกอะไรลงไป คุณอาจต้องอ่านนโยบายคุกกี้ของ TikTok และนโยบายความเป็นส่วนตัวของ TikTok ก่อนให้ความยินยอม หากต้องการอ่านเนื้อหานี้ โปรดเลือก "ยินยอมและไปต่อ"
สิ้นสุด TikTok โพสต์
สำหรับกฤตินที่ทำคอนเทนต์สายพูดคุยถึงหลักธรรมต่าง ๆ เขาบอกกับบีบีซีไทยว่าทั้งในกล่องข้อความส่วนตัวหรือแม้แต่ใต้คอมเมนต์ก็จะมีผู้คนหลากหลายวัย ตั้งแต่หลักยี่สิบต้น ๆ ไปจนถึงคนวัยหนุ่มสาวเต็มตัวเข้ามาปรึกษาหรือแม้แต่ขอบคุณเขาที่ทำคอนเทนต์หลาย ๆ ชิ้นออกมา ซึ่งได้กลายเป็นเครื่องเยียวยาจิตใจให้กับพวกเขา
ชายหนุ่มคนนี้หยิบโทรศัพท์ออกมาระหว่างการสัมภาษณ์ของเราและอ่านข้อความหนึ่งที่ส่งมาให้เขา ซึ่งมีเนื้อความท่อนหนึ่งระบุว่า "ชีวิตเรากำลังเจอมรสุมลูกใหญ่ เกือบลาโลกไปแล้วค่ะ เมื่ออาทิตย์ก่อนบังเอิญเปิดมาเจอคลิปของคุณทำให้เรามีสติมากขึ้นจากคลิปโลกธรรม 8 หลังจากวันนั้นเราก็ฟังทุกคลิปของคุณซ้ำไปซ้ำมา วนอยู่อย่างนั้น คลิปของคุณทำให้ทุกคืนมีความหมาย วันที่ผ่านไปของชีวิตเรามีความหมายมากขึ้น จากที่สิ้นหวัง จิตใจของเราเริ่มมีแสงสว่างขึ้นมาใหม่"
เราสอบถามกฤตินว่า หลักธรรมที่ชื่อว่าโลกธรรม 8 คืออะไร และเขาตอบกลับมาอย่างเรียบง่ายว่าคือ "สิ่งที่โลกทำกับทุกคนแปดอย่าง ทุกคนจะเจอหมด"
ตามพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ โลกธรรม หมายถึง ธรรมที่มีประจำโลก ธรรมดาของโลก ซึ่งประกอบไปด้วย 8 อย่างคือ มีลาภ ไม่มีลาภ มียศ ไม่มียศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์
กฤตินบอกว่าคลิปเรื่องโลกธรรม 8 ที่เขาทำนั้น มีคนชอบเยอะ โดยเขาประเมินว่าหลักธรรมนี้เมื่อผู้คนได้ฟังในยามที่มีปัญหาหรือท้อแท้มาก ๆ มันอาจช่วยให้พวกเขาเข้าใจได้สว่า "อ๋อ มันเป็นเรื่องปกติของชีวิต"
จากล้มเหลวสู่ความสำเร็จ
พลพล ผู้ก่อตั้งแอปพลิเคชัน "nak" (นาก) "นั่งสมาธิกับนาก" บอกกับเราว่าจากคนที่เคยบูชาความฉลาด และเป้าหมายเคยอยากรวย วันนี้สิ่งที่เขาได้จริง ๆ จากหลักธรรมคำสอนที่ค่อย ๆ ศึกษา ค่อย ๆ ปฏิบัติคือความอิสระ
พลพลค่อย ๆ สั่งสมประสบการณ์ที่ล้มเหลวในการทำแอปพลิเคชันต่าง ๆ มาตลอด โดยไม่ยึดติดว่านั่นเป็นความผิดพลาดของชีวิต แต่มองว่าเป็นประสบการณ์แทนจนสุดท้ายมาลงตัวที่แอปฯ นาก
"ผมทำแอปฯ มา 20 กว่าแอปฯ จริง ๆ มีตั้งแต่แอปฯ แพลตฟอร์มหาห้องน้ำ แอปฯ แจกพรอมพ์คำสั่งเอไอ (AI) แอปฯ ดูดวงยิปซี แอปฯ เกี่ยวกับสุขภาพจิตหมา" พลพลเล่า
เขาพบว่าก่อนหน้านี้ตัวเขาไม่ได้สนใจกับรูปลักษณ์และความสวยงามในการใช้งานจากฝั่งผู้ใช้งานเลย จนเมื่อมีการปรับปรุงส่วนนี้ แอปพลิเคชันชวนผู้คนมานั่งหลับตาฝึกสุขภาพใจวันละไม่กี่นาทีที่เขาสร้างขึ้นมากับมือก็เริ่มเติบโต
"เป้าหมายของแอปฯ เราไม่ใช่การนิพพาน ของเราเป็นจุดเริ่มต้นมากกว่า ให้เขาไม่อคติกับธรรมหรือการนั่งสมาธิ" พลพลกล่าวถึงจุดประสงค์ของแอปฯ ของตัวเอง ซึ่งปัจจุบันมีผู้ดาวน์โหลดไปใช้งานแล้วมากกว่า 20,000 ครั้ง หลังเปิดตัวใช้งานมาได้เพียง 3 เดือน โดยมีผู้ใช้งานรายวันราว 1,500-2,000 บัญชี
ทว่าตัวเลขที่เขาภูมิใจที่สุด คือวันนี้เขาช่วยให้คนนั่งสมาธิไปแล้วทะลุ 1 ล้านนาที ภายในเวลาสั้น ๆ ที่แอปพลิเคชันเปิดตัวมา

ที่มาของภาพ, พลพล ชอบอิสระ/BBC
นอกจากตัวแอปพลิเคชันที่ปรับปรุงมาให้ตรงใจผู้ใช้งาน ประกอบกับจังหวะดีที่มีพระภิกษุเข้ามาใช้งานจนตัวเขาเอามาเล่าเป็นคอนเทนต์สนุก ๆ บนโลกออนไลน์และกลายเป็นไวรัล พลพลยังเลือกโปรโมทแอปฯ ผ่านคลิปปรัชญาของตัวเอง ซึ่งเขาบอกว่าไม่ใช่คอนเทนต์ธรรมะแบบทั่วไป
"ผมรู้ว่ามันต้องมี hook มีคำพูดบางคำที่กระตุ้น" เรื่องที่คนดูชอบที่สุดคือความรัก รองลงมาคือพ่อแม่และครอบครัว และท้ายคลิปเขาจะชวนว่าถ้าอยากหลับตานั่งสมาธิ ให้กดลิงก์ในไบโอ
ตกอย่างคลิปที่เขาทำเป็นเนื้อหาในเชิงหลักธรรมอย่างเรื่องจิตหรือจิตใจ มาเปรียบเทียบกับระบบค่าพลังของเกม ช่วยให้คนทั่วไปสามารถเข้าใจเรื่องที่ซับซ้อนได้แบบย่อยง่ายและสนุก
บทความนี้ประกอบด้วยเนื้อหาจาก Instagram เราขอความยินยอมจากคุณก่อนใช้คุกกี้ หรือเทคโนโลยีอื่น ๆ บันทึกอะไรลงไป คุณอาจต้องอ่านนโยบายคุกกี้ของ Instagram และนโยบายความเป็นส่วนตัวของ Instagram ก่อนให้ความยินยอม หากต้องการอ่านเนื้อหานี้ โปรดเลือก "ยินยอมและไปต่อ"
สิ้นสุด Instagram โพสต์
เขาอธิบายต่อไปว่า จริง ๆ แล้วความทุกข์นั้นมีอยู่รอบตัวคนเรา เพียงแค่ว่าเราแต่ละคนก็โดนดึงความสนใจไปที่อย่างอื่นอยู่ตลอดเวลา ไม่ได้เอาใจกลับมามองตัวเอง ทว่าทั้ง ๆ ที่ปัจจุบันมีโซเชียลมีเดียที่ยิ่งคอยดึงความสนใจของผู้คนมากขึ้นไปอย่างทวีคูณ ชายคนนี้กลับมองว่าสถานการณ์นี้ยิ่งทำให้คนเรามองเห็นทุกข์ของตัวเองได้มากขึ้น
"ปัดไปอีก เจออีก [คอนเทนต์] ไม่อิน ปัดไปอีก เจออีกไม่อิน สะสมความไม่เป็นตัวเองเยอะขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงจุดหนึ่งเขามองลงมาแล้วเขาไม่เห็นว่า 'เฮ้ย ตัวเอง อยู่ตรงไหนวะ ผมว่านั่นน่ะคือจุดจับได้ว่าความทุกข์มีเกิด'" พลพลกล่าว
สำหรับตัวเขาเองที่ทั้งศึกษาปรัชญา คำสอนของศาสนา ไปจนถึงการทำแอปฯ นั่งสมาธิที่บังคับให้เขาต้องทดลองนั่งสมาธิเองเป็นพัน ๆ นาที เขาพบว่า "มันทำให้เราเห็นระหว่างความรู้สึกกับสิ่งที่เราจะกระทำ ก่อนหน้านี้บางทีเราทำโดยเราไม่คิด แต่เหมือนกับว่าตอนนี้เรารู้ตัวมากขึ้นว่าเราทำสิ่งนี้เพื่ออะไร"
เขาเสริมว่าสิ่งที่เขาค้นพบคือ คำว่าธรรมคือการรู้ทันตัวเอง และเป็นที่มาของเป้าหมายกับการเป็นอิสระของเขา
"ผมจะไม่ทำอะไรที่จะเสริมของบนบ่า อะไรที่ต้องแบกจะไม่ เช่น การมีนิสัยเจ้าชู้ ต้องบริหารคนเยอะ ต้องมีเงินเยอะ มันหมายความว่าเรามีสิ่งที่เราจะเสียไปเยอะขึ้น เป้าหมายชีวิตผมคืออิสระจากทุกอย่างเลย ความคิดคนอื่น ความคิดตัวเอง"
พุทธไทยในปัจจุบัน
เราได้เห็นถึงมุมมองของเจนซีที่มีต่อหลักธรรมคำสอนไปจนถึงเครื่องมือที่ช่วยให้ทุกข์น้อยลงไปแล้ว ในบทความนี้ บีบีซีไทยยังได้สัมภาษณ์ รศ.ดนัย ปรีชาเพิ่มประสิทธิ์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาปรัชญา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาพุทธว่าเหตุใดคำสอนเหล่านี้ถึงกลายเป็นที่พึ่งของเหล่าคนรุ่นใหม่เหล่านี้ และวิเคราะห์ถึงศาสนาพุทธในประเทศไทยในยุคปัจจุบันที่เต็มไปด้วยข่าวฉาวอยู่เป็นประจำ
รศ.ดนัย เริ่มตอบคำถามแรกของเราว่า แท้จริงแล้วแต่ละศาสนาเองก็ถือกำเนิดขึ้นมาจากคำถามที่เกี่ยวกับความทุกข์ทั้งสิ้น ทว่าแต่ละศาสนาและแต่ละคำสอนก็มีวิธีจัดการกับความทุกข์ที่แตกต่างกันออกไป
สำหรับศาสนาพุทธ รศ.ดนัย ยกแนวคิดเรื่องอริยสัจ 4 ขึ้นมาคือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค หรือแปลได้ว่า ทุกข์ เหตุเกิดทุกข์ การดับทุกข์ แล้วก็หนทางปฏิบัติให้พ้นทุกข์
เขาย้ำว่ามนุษย์ทุกคนล้วนมีความทุกข์ นี่ไม่ใช่ภาวะที่เกิดขึ้นเฉพาะแค่กับคนรุ่นใหม่หรือคนเจนซีเท่านั้น เพียงแต่แต่ละบุคคล หรือคนแต่ละรุ่นอาจมีความทุกข์ที่แตกต่างกันออกไป เมื่อวิเคราะห์ความทุกข์ของคนรุ่นนี้ เขามองว่าหนึ่งในเหตุแห่งทุกข์ที่รุนแรงที่สุดของเด็กเจนซีคือการเติบโตขึ้นมาในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
"เจนซี (Gen Z) มากับยุคเทคโนโลยี ซึ่งทุกอย่างมัน [เปลี่ยน ]เร็วมาก ฉะนั้นอันหนึ่งที่มันจะทุกข์มาก ๆ เลยคือความเปลี่ยนแปลง แล้วเขาก็จะรู้สึกไม่พอใจในตัวเองอยู่ตลอดเวลา เพราะว่ามันไม่มีความมั่นคงเลย อะไรที่เขาเข้ามาสักพักมันจะ [ตกเทรนด์] ไปทันที แล้วบางทีพอไปหลงอยู่กับสิ่งเหล่านี้ มันก็จะเริ่มรู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า เพราะไปฝากค่ากับความที่มันเปลี่ยนแปลง ซึ่งอันนี้คือเหตุแห่งทุกข์เลย" รศ.ดนัย กล่าว

ที่มาของภาพ, Jack Tran/BBC
นอกเหนือจากมุมมองเกี่ยวกับทุกข์และเหตุแห่งทุกข์ของคนรุ่นนี้ รศ.ดนัย ยังหยิบหลักธรรมมาแสดงถึงแนวทางในการดับทุกข์ด้วย
เขาอธิบายว่าหนทางดับทุกข์ตามหลักพุทธคือมรรคมีองค์ 8 แต่สำหรับคนทั่วไปอาจ "เยอะ" จนจำไม่ได้ จึงมีการย่อลงมาเป็นศีล สมาธิ ปัญญา "หรือถ้าเป็นฆราวาสอย่างเราคือทาน ศีล ภาวนา" ซึ่งเป็นหลักทำความดีพื้นฐานสามประการสำหรับคนทั่วไป ได้แก่ การให้ การรักษาศีล และการฝึกจิต ซึ่ง รศ.ดนัย ชี้ว่า "สิ่งเหล่านี้ก็จะทำให้ความอยากมันลดลง"
จากบทสนทนาระหว่างผู้เขียนกับอาจารย์ด้านศาสนาพุทธผู้นี้ เราสรุปออกมาประเด็นหนึ่งได้ว่า เบื้องหลังความทุกข์นั้นคือคำว่า "ความอยาก" หากเรายกตัวอย่างที่พูดไปถึงแล้วก่อนหน้านี้อย่างกรณีเจนซีก็คือการอยากให้ไม่มีความเปลี่ยนแปลงในโลกที่เปลี่ยนแปลง แต่ความอยากของมนุษย์เรานั้นก็มีเป็นอนันต์
ด้วยเหตุนี้ แนวทางสู่นิพพานซึ่งในที่นี่คือการดับทุกข์และการดับความอยากที่ง่ายที่สุดสำหรับฆราวาสทั่วไปจึงเป็นการทำทาน ที่ละความโลภของเราออกไปโดยตรง ร่วมกับการให้ผู้อื่น เช่นเดียวกับการรักษาศีล ที่ รศ.ดนัย เสริมว่าหลายคนอาจมองเป็นเรื่องคร่ำครึ แต่หากมองให้ดีแล้วก็อาจพิจารณาเป็นบรรทัดฐานในการอยู่ร่วมกันของคนในสังคมอย่างสงบสุข
"คุณไม่ฆ่ากัน ไม่ลักทรัพย์กัน ไม่ผิดลูกผิดเมียกัน ไม่โกหก ไม่เสพของมึนเมาจนเดือดร้อนกับสังคม นี่ก็คือการให้สังคมอีกแบบหนึ่ง การให้ความปลอดภัย อันนี้มันก็ตรงกับหลักของสหประชาชาติเลยนะ เราให้ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เราไม่ล่วงละเมิด เราไม่ปล้นโกงกัน มันคือคุณธรรมพื้นฐานที่สัตว์โลกควรจะอยู่ร่วมกัน" รศ.ดนัยกล่าว
เกี่ยวกับเรื่องการภาวนา อาจารย์สาขาปรัชญาจาก มธ. อธิบายว่า ภาวนาคือการฝึกจิต เป็นการเรียนรู้จิตใจของเราเพื่อนำไปสู่ปัญญา ซึ่งก็คือเครื่องมือที่ถูกนำกลับมาใช้เพื่อดับทุกข์หรือดับความอยากต่าง ๆ นั่นเอง

ที่มาของภาพ, Getty Images
เมื่อถามถึงวิธีเริ่มต้นสำหรับคนที่รู้สึกว่ารอบตัว "ฟุ้งไปหมด" รศ.ดนัยแนะนำวิธีที่เขาบอกว่าง่ายที่สุดคืออานาปานสติ หรือการดูลมหายใจ ซึ่งเขาบอกว่าช่วยได้ทั้งทำให้ใจสงบและทำให้เกิดปัญญา
"กลับมาดูลมหายใจตัวเองวันละ 500 ครั้ง ถ้าไม่ไหว 100 ครั้งก็ได้ ทำไปเรื่อย ๆ อย่างน้อยเรามีที่พักใจโดยไม่ต้องเสียเงิน แล้วก็เราเหนื่อยมาเยอะแล้ว กลับมาดูลมของเราบ้างว่าลมของเรามันล้ามากหรือยัง เราหายใจเต็มปอดหรือยัง ก่อนนอนแทนที่จะฟุ้งซ่านเรื่องที่วันนี้ทุกข์มา แล้วพรุ่งนี้จะต้องไปทุกข์อะไรต่อ ตัดมันออก" เขากล่าว
รศ.ดนัยบอกว่าไม่จำเป็นต้องนั่งนิ่ง ๆ ต่อเนื่องนาน ๆ เริ่มจากวันละ 20 ครั้งก็ได้ แล้วค่อย ๆ "ตุน" ระหว่างวัน
ไม่ได้ตรัสรู้ แค่ใจเข้มแข็งขึ้น
"ตอนนี้ก็ยังรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้ตื่นรู้หรือตรัสรู้" กฤตินยอมรับ เขาบอกว่าความคิดของเขาเองก็ยังมีหลุดไปบ้าง เพียงแต่เมื่อฝึกอยู่กับตัวเองเยอะขึ้นจิตใจของเขาอยู่กับตัวเองมากขึ้น
"พอมันหลุดปุ๊บ เราก็มีสติ แล้วมันก็ดึงกลับมา… จากจุดที่เราไม่สามารถบังคับตัวเองได้เลย ตอนนี้เราไม่มีปัญหาการบังคับตัวเองเลย"
ทีปกาก็พูดถึงตัวเองแบบเดียวกัน การ "ปล่อยให้มันว่าง" อย่างที่พระชอบสอน "อันนั้นยากสุด ทีก็อาจจะทำไม่ได้ในบางที หรือทำไม่ได้เลย" แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือเธอ "นิ่งขึ้นจริง ๆ" ในวันที่ข้างนอกวุ่นวาย เธอรู้แล้วว่าจะกลับมาอยู่กับตัวเองได้อย่างไร
สำหรับพลพล ใจก็เหมือนร่างกายที่ต้องฝึกไปเรื่อย ๆ "มันไม่ได้อยู่ที่สถานที่ มันต้องฝึกเรื่อย ๆ มันเหมือนกับการออกกำลังกาย ใจเป็นสิ่งที่โดนกระทบง่ายมาก เพราะว่ามันไม่เห็นทางกายภาพ"
รศ.ดนัย ทิ้งท้ายว่าสุดท้ายที่เขากล่าวถึงเรื่องการตัดความอยากนั้น ก็ "ไม่ใช่ว่าเราหมด drive (แรงขับเคลื่อน) ทุกอย่างนะ เราไม่ใช่พระอรหันต์ แต่เราใช้ชีวิตอยู่กับโลกนี้ด้วยความทุกข์น้อยที่สุด"
กฤตินทิ้งท้ายว่าสำหรับเขาแล้วหลักธรรมคือที่พึ่งสุดท้าย เพราะ "พ่อแม่เราตาย [ตัวละครใน]นิยายตาย… ศิลปินที่เราเคยชอบเราอาจจะไม่ชอบ แต่ธรรมะอันนี้มันจะเป็นที่พึ่งของเราตลอดไป มันจะสอนให้เรารู้ว่านั่งสมาธิยังไง แล้วในจุดที่นั่งสมาธิได้แล้ว ลมมันจะอยู่กับเราไปตลอด ตอนตายเราก็จะรู้ลมเรา เราก็จะจากไปจากการที่เรามีสติอยู่กับลม พระพุทธเจ้าท่านสอนการอยู่กับลมหายใจ อยู่กับกายให้ผม ซึ่งเป็นสมบัติที่น่าจะมีค่าที่สุดแล้วตั้งแต่เราเกิดมา"






























