سه برابر سال‌های قبل؛ جزئیات نگران‌کننده آمار تورم اردیبهشت در ایران

گزارشی که مرکز آمار دیرتر از معمول منتشر کرد، نشان داد که در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ برای سومین ماه پیاپی نرخ رسمی تورم رکورد هشتاد و چند ساله‌اش را شکسته و با چهار واحد-درصد افزایش نسبت به ماه قبل، به ۵۷/۷ درصد رسیده است. ولی فراتر از این رقم، گزارش پر از جزئیاتی است که نشان می‌دهد که مردم با سطح تورمی بی‌سابقه مواجهند.

این گزارش نشان می‌دهد تورمی که مردم احساس می‌کنند، حدود یک‌ونیم برابر نرخ رسمی است، تورم در روستاها و نیز استان‌هایی مثل کردستان، ایلام و لرستان بیشتر از صد درصد است، قیمت مواد غذایی با سرعتی دو برابر بقیه اقلام مصرفی بالا رفته، و قیمت برنج وارداتی و مرغ ظرف یک سال بیش از سه برابر، و روغن و تخم‌مرغ بیش از چهار برابر شده است.

در کنار این، سرعت افزایش ماهانه قیمت‌ها حدود سه برابر چند سال اخیر بوده است و به احتمال زیاد نرخ رسمی تورم در تابستان از مرز ۷۰ درصد هم عبور می‌کند.

تورمی که مردم احساس می‌کنند

نحوه محاسبه نرخ رسمی تورم یا اصطلاحاً تورم ۱۲ماهه به این صورت است که متوسط قیمت سبدی از کالاها و خدمات مصرفی در ۱۲ ماه گذشته (مثلاً خرداد ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) را با متوسط قیمتشان در ۱۲ ماه قبل از آن (خرداد ۱۴۰۳ تا اردیبهشت ۱۴۰۴) مقایسه می‌کنند تا ببینند چقدر افزایش داشته است.

ولی برای اکثر مردم، مهم این است که قیمت مایحتاجشان نسبت به همین موقع سال قبل چقدر بالا رفته است. این همان شاخصی است که در آمارها از آن به عنوان «تورم نقطه به نقطه» یاد می‌شود و نشان می‌دهد سطح قیمت‌ها در اردیبهشت‌ماه امسال چقدر بیشتر از اردیبهشت پارسال بوده است.

به عبارت دیگر، سطح تورمی که مردم احساس می‌کنند، به تورم نقطه به نقطه نزدیک‌تر است و این نرخ که یک سال قبل کمتر از ۴۰ درصد بود، حالا به بیشتر از ۸۰ درصد افزایش یافته است.

ولی رقم ۸۳/۹ درصد برای تورم، میانگین کل کشور است‌. میزان تورم بین شهر و روستا، فقیر و غنی و نیز استان‌های مختلف ایران تفاوت‌های عمده‌ای دارد.

طبق برآوردهای مرکز آمار، قیمت اقلام مصرفی از اردیبهشت پارسال تا اردیبهشت امسال در مناطق شهری ایران به طور متوسط ۸۰/۸ درصد بالا رفته؛ در صورتی که قیمت‌ها در روستاها ۱۰۱/۸ درصد افزایش داشته است.

در کنار این، نرخ تورم نقطه به نقطه برای کم‌درآمدترین‌ها، یعنی دهک‌های اول و دوم جامعه بیشتر از ۹۵ درصد بوده، در صورتی که برای دو دهک پردرآمد جامعه حدود ۸۲ درصد بوده است.

چهار استان غربی لرستان، کردستان، کرمانشاه و ایلام شاهد تورمی بیشتر از صد درصد بوده‌اند. در صورتی که تهران با ۶۹/۵ درصد افزایش قیمت‌ها ظرف ۱۲ ماه، و اصفهان، گیلان و البرز با ۷۸ تا ۷۹ درصد، در طرف دیگر طیف قرار دارند.

برنج سه برابر، مرغ چهار برابر، تخم‌مرغ و روغن چهار و نیم برابر

نکته مهمی که در نرخ رسمی تورم مشخص نیست، گرانی سرسام‌آور مواد غذایی است.

طبق برآوردهای مرکز آمار، ظرف ۱۲ ماه گذشته قیمت مواد غذایی به طور متوسط ۱۳۰ درصد بالا رفته که بیش از یک‌ونیم برابر نرخ رشد ۸۴ درصدی کل کالاها و خدمات مصرفی است.

ولی حتی نرخ تورم ۱۳۰ درصدی مواد غذایی هم همه داستان را به تنهایی بازگو نمی‌کند.

چرا که ظرف ۱۲ ماه گذشته، قیمت سیب‌زمینی کمتر از ۲۰ درصد افزایش یافته، در صورتی که برنج وارداتی ۲۲۳ درصد، مرغ ۲۸۷ درصد، تخم‌مرغ ۳۴۳ درصد، روغن مایع ۳۵۴ درصد و روغن جامد ۴۳۱ درصد گران شده‌اند.

آمارگیری تورم البته معمولاً اواسط ماه انجام می‌شود و احتمالاً این آمارها پیش از آن تهیه شده که افزایش ۳۰ درصدی نرخ خرید شیر خام از دامداری‌ها باعث جهش بیشتر قیمت لبنیات شود.

وزیر کار این هفته وعده داد که تولیدکنندگان لبنیات به زودی این اقلام را با تخفیف ۱۰ درصدی با کالابرگ توزیع می‌کنند.

دولت البته گفته به دنبال پیدا کردن منابع لازم برای افزایش میزان کالابرگ ماهانه است؛ چرا که مواد غذایی در همین چند ماه اخیر چنان گران شده‌اند که ماهی یک میلیون تومان فعلی به جایی نمی‌رسد.

ولی به هر حال عجیب نیست که مردم موقع خرید هفتگی خواروبارشان، با دیدن چند برابر شدن قیمت برنج، مرغ و روغن نسبت به یک سال قبل، احساس کنند که نرخ رسمی تورم با تجربه‌شان همخوانی ندارد.

سه برابر سال‌های اخیر

تورم در ایران پدیده‌ای فصلی است؛ به این معنی که معمولاً میزان افزایش ماهانه قیمت‌ها یا همان تورم ماهانه در ماه‌هایی مثل تیر و مهر بیشتر از بقیه ماه‌هاست.

ولی نکته قابل توجه این است که تورم ماهانه ۸.۸ درصدی اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ حدود سه برابر تورم ماهانه اردیبهشت هر یک از چهار سال قبل است.

حتی اگر این سطح بالای تورم ماهانه ادامه پیدا نکند و سرعت افزایش قیمت‌ها به سطح متوسط پنج سال گذشته برگردد، باز هم احتمالاً تا پایان تابستان نرخ رسمی تورم از مرز ۷۰ درصد هم عبور می‌کند.

ولی شرط لازم برای آرام گرفتن تب تورم و خروج اقتصاد ایران از وضعیت اضطراری، توافق با آمریکا برای پایان جنگ و خاتمه محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران است.

در صورت ادامه وضعیت فعلی، رکود صنایع ایران و افزایش هزینه‌های واردات - و حتی غیرممکن شدن آن - خودش در آتش گرانی‌ها می‌دمد.