روبات‌های انسان‌نمای چین نگاه‌ها را به خود جلب کرده‌اند، اما انقلابی کم‌سروصداتر در جریان است

    • نویسنده, لورا بیکر
    • شغل, خبرنگار امور چین
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۸ دقیقه

چن تیانیو می‌گوید: «کافی است چرت کوتاهی بزنم تا وقتی بیدار می‌شوم، دنیا تغییر کرده باشد.»

دنیای او واقعاً همین‌طور تغییر می‌کند. این مرد ۲۸ ساله برای آنکه از تازه‌ترین فناوری‌ها عقب نماند، بخشی از اوقات فراغتش را در کارخانه‌هایی می‌گذراند که در حال گذار به اتوماسیون هستند. به این ترتیب می‌داند هنگام تدریس هوش مصنوعی و رباتیک به دانشجویانش، روی چه موضوعاتی باید تمرکز کند.

مقابل او حدود ۳۰ دانشجو مشغول یادگیری برنامه‌نویسی هستند. یکی از آنها با سرعت در حال تایپ کردن است و نگاهش مدام بین صفحه نمایش و یک ربات جابه‌جا می‌شود: «ایده این است که این قطعه استوانه‌ای را بردارد و به آنجا منتقل کند.»

ردیفی از ربات‌های صنعتی در انتظار برنامه‌ریزی هستند و در بخش دیگری از کلاس، دانشجویان در حال طراحی ابزارهای پزشکی رباتیک‌اند. چن در حالی که آنها را راهنمایی می‌کند، می‌گوید: «اگر جهان هوش مصنوعی و رباتیک به شما نیازی نداشته باشد، بدون تردید در میان کسانی خواهید بود که کنار گذاشته می‌شوند.»

برای افراد حاضر در این کلاس، این حرکت گامی، یا دقیق‌تر، جهشی، به‌سوی آینده‌ای است که چین با دقت در حال ساخت آن است: طرح ۲۰ میلیارد دلاری شی جین‌پینگ برای قراردادن کشورش در خط مقدم نوآوری و رقابت مستقیم با آمریکا.

شواهد در اطرافشان دیده می‌شود. آن‌ها در موسسه فنی هانگژو هستند. یکی از چندین آموزشگاه حرفه‌ای عظیم که با هدف تربیت نسل آینده مهندسان مسلط به فناوری ساخته شده‌اند. این پردیس در حاشیه هانگژو واقع شده است؛ شهری که زمانی پایتخت امپراتوری بود و امروز نمای مدرن و آسمان‌خراش‌هایش تنها بخشی از هویت آن به عنوان یکی از قطب‌های فناوری جهان را بازتاب می‌دهد.

بیش از دو میلیون روبات در کارخانه‌های سراسر چین کار می‌کنند، رقمی بیشتر از هر کشور دیگری. تعداد آن‌ها نیز با سرعتی فوق‌العاده در حال افزایش است.

این رویکردی است که بی‌تردید جهان را دگرگون خواهد کرد؛ همان‌گونه که آخرین تحول بزرگ اقتصاد چین چنین اثری داشت. چین هم‌اکنون نیز ربات‌های خود را به سراسر جهان صادر می‌کند: بیش از نیمی از ربات‌های صنعتی جهان اکنون در چین تولید می‌شوند.

اما آنچه کمتر روشن است، پیامدهای این موج گسترده اتوماسیون در کشوری است که در قلب تولید، تجارت و نوآوری جهانی قرار دارد. برای مثال، این تحول چه معنایی برای نیروی کار انسانی در چین خواهد داشت؟

آینده آنها در دل انقلابی صنعتی که جهان نظاره‌گر آن است، نامعلوم به نظر می‌رسد؛ انقلابی که در قالب شبکه‌های درخشان انرژی خورشیدی، خیابان‌هایی که در ساعات اوج ترافیک با خودروهای برقی بی‌صدا شده‌اند و ربات‌های انسان‌نمایی که سریع‌تر از یوسین بولت می‌دوند، خود را نشان می‌دهد.

چین اخیرا برای دومین بار میزبان «بازی‌های جهانی ربات‌های انسان‌نما» بود؛ رویدادی که در آن ربات‌ها با یکدیگر بوکس کردند، دویدند و رژه رفتند. اما آنچه نیروی محرکه این نمایش چشمگیر است، انقلاب دیگری است که کمتر به چشم می‌آید؛ انقلابی که درون کارخانه‌ها و کلاس‌های درس در جریان است.

بی‌بی‌سی از مراکز صنعتی مختلفی در سراسر چین بازدید کرده است. در آنجا روبات‌هایی را به ما نشان دادند که ظاهری انسانی ندارند، روی صحنه نمی‌رقصند و نمی‌پرند، بلکه جوشکاری، رنگ‌آمیزی، جابه‌جایی و مونتاژ می‌کنند و شبانه‌روز بدون استراحت یا مزایای شغلی به کار ادامه می‌دهند. بعضی از آن‌ها برای ساخت روبات‌های بیشتر طراحی شده‌اند.

همچنین وارد مراکز آموزشی‌ شده‌ایم که چین در آن‌ها افرادی را تربیت می‌کند که در کنار نیروی کار روباتیک این کشور فعالیت خواهند کرد.

این فرصتی است تا از نزدیک آنچه شی جین‌پینگ «نیروهای مولد نوین» چین می‌نامد و چگونگی تغییر کشور به‌وسیله آن‌ها را مشاهده کنیم.

در کف کارخانه‌ای در شهر چنگدو در جنوب چین، نیروی کار قدیم و جدید در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند.

در خط مونتاژی با حدود ۳۰ زن و مرد میانسال، کارگران مشغول پیچ‌ کردن، سوراخ‌ کاری و صیقل‌ دادن محصول اصلی شرکت «سی‌آرپی تکنولوژی» هستند: بازوی روباتیکی که وظایف صنعتی گوناگونی انجام می‌دهد.

در همان سالن، چهار مهندس جوان دور یک میز کنترل جمع شده‌اند و تلاش می‌کنند کدهای یک نمونه اولیه را تکمیل کنند؛ ربات تازه‌ای که امیدوارند در آینده به ساخت ربات‌های دیگر کمک کند.

یکی از آنها، «پانگ کای» ۳۱ ساله است که در تیم تحقیق و توسعه شرکت کار می‌کند. او اسکلت فلزی و براق ربات را در میان سالن هل می‌دهد چون نیروی کار آینده چین هنوز آماده نیست با اعتماد به‌ نفس راه برود. در حال حاضر، روبات فقط می‌تواند حرکات ساده و تکراری مانند اسکن‌ کردن یک کد کیوآر را انجام دهد.

پانگ با لبخندی محتاطانه می‌گوید: «شاید شش ماه دیگر بتواند یک وظیفه دیگر هم انجام دهد.» آنها می‌دانند هنوز راه زیادی در پیش دارند و برای همین، هر موفقیت کوچک را جشن می‌گیرند.

شرکت سی‌آرپی تکنولوژی که حدود ۳۰۰ کارمند دارد، ۹ سال است بازوهای روباتیک تولید می‌کند. هر بازو را می‌توان متناسب با نیاز کارخانه برنامه‌ریزی کرد تا در ساخت خودرو، تجهیزات الکترونیکی یا توربین‌های بادی مشارکت کند. این شرکت می‌گوید یک بازو را می‌توان برای انجام بیش از ۹۰ درصد کارهای تکراری برنامه‌ریزی کرد.

مهندسان به این موضوع نیز فکر می‌کنند که شاید روبات‌ها روزی بتوانند جای نیروی کار شرکت را بگیرند.

پانگ می‌گوید: «می‌خواهیم روبات جدیدمان مانند انسان باشد. امیدواریم بتواند مستقلا فکر کند. به چنین روبات‌هایی نیاز داریم، چون شاید ۱۰ سال دیگر چین نیروی کار کافی نداشته باشد.»

کاهش جمعیت و پیرشدن نیروی کار، دلیل دیگری است که پکن را برای متحول‌ کردن کارخانه‌هایش به شتاب واداشته است. براساس برخی برآوردها، میانگین سن نیروی کار چین تا سال ۲۰۳۳ از ۶۰ سال عبور خواهد کرد. جمعیت این کشور نیز در دهه آینده نزدیک به ۶۰ میلیون نفر، تقریبا معادل کل جمعیت فرانسه، کاهش خواهد یافت.

امید این است که گسترش اتوماسیون، پیش از آنکه کمبود نیروی کار به اقتصاد از پیش کم‌رمق چین آسیب جدی وارد کند، این شکاف رو به افزایش را جبران کند.

اما سرعت این گذار بسیار مهم است. هنوز حدود ۱۲۰ میلیون نفر در بخش تولید و صنعت چین مشغول به کار هستند. اگر چین بیش از حد شتاب‌زده عمل کند، ممکن است موجی از بیکاری به راه بیفتد و ضربه‌ای ویرانگر به میلیون‌ها نفری وارد شود که معیشتشان به دستمزدهای کار در کارخانه‌ها وابسته است.

کائو لی، معاون شرکت خودروسازی برقی «لیپ‌موتور»، می‌گوید: «به لحاظ نظری، ماشین‌ها می‌توانند شبانه‌روز کار کنند و این قطعا در مقایسه با نیروی انسانی یک مزیت است. اما ماشین‌ها نیز به نگهداری نیاز دارند. هر روز باید زمانی را به این کار اختصاص دهیم و خط تولید نیز ماهانه به بازرسی و تعمیر احتیاج دارد.»

خودروهای ارزان‌ قیمت و فناوری‌محور این شرکت که در اروپا و بریتانیا محبوب‌تر شده‌اند، در کارخانه هانگژو ساخته می‌شوند و روبات‌ها در تمام مراحل فرایند تولید مشارکت دارند. اما در انتهای خط مونتاژ، انسان‌های بیشتری دیده می‌شوند.

این شرکت بیش از ۲۵ هزار کارمند دارد و صدها نفر از آن‌ها هنگام عبور خودروهای نو و درخشان، آخرین بررسی‌ها را انجام می‌دهند. آیا روزی خواهد رسید که دیگر به حضورشان نیازی نباشد؟

کائو می‌گوید: «کاملا ممکن است و شاید نسبتا زود اتفاق بیفتد. در کارگاه‌هایی از جمله پرس‌کاری، جوشکاری و رنگ‌آمیزی، عملا به اتوماسیون ۱۰۰درصدی رسیده‌ایم.»

چین به دلیل برخورداری از یک پایه عظیم تولیدی، نسبت به آمریکا برتری دارد. موتور، باتری، قطعات الکترونیکی، چرخ‌دنده‌ها و حسگرها؛ همه چیزهایی که برای ساخت بدنه یک ربات لازم است، در دسترس قرار دارد.

دکتر سوزان بیلر، دبیرکل فدراسیون بین‌المللی رباتیک، می‌گوید: «چین علاوه بر این، یک ایده و یک برنامه مشخص هم دارد. آنها می‌دانند می‌خواهند پنج سال دیگر کجا باشند. برنامه‌ریزی در سطح کلان انجام می‌شود، اما سپس به سطح استان‌ها و شهرداری‌ها گسترش پیدا می‌کند.»

او می‌افزاید: «اگر بخواهید در شنژن یک ربات بسازید، با یک اکوسیستم کامل روبه‌رو هستید. تهیه قطعات مورد نیاز برای ساخت یک ربات کمتر از یک ساعت زمان می‌برد. در اروپا همین کار ممکن است تا یک هفته طول بکشد.»

با این حال، او اذعان می‌کند که اگرچه چین در ساخت «بدنه» ربات‌ها توانمند است، آمریکا همچنان در ساخت «مغز» آنها پیشتاز به شمار می‌رود؛ بخشی که شامل توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی و هدایت ربات‌ها می‌شود.

با وجود این، شرکت‌های چینی از جمله دیپ‌سیک و مون‌شات در ماه‌های اخیر مدل‌های جدید هوش مصنوعی معرفی کرده‌اند که به گفته خودشان، توان رقابت با پیشرفته‌ترین شرکت‌های آمریکایی را دارند.

این نوآوری که بر رویکرد «متن‌باز» استوار است و در آن شرکت‌های نوپای هوش مصنوعی کدهای خود را به اشتراک می‌گذارند، باعث شده چین با سرعتی بیش از آنچه انتظار می‌رفت فاصله خود را جبران کند؛ آن هم با وجود محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر تراشه‌های پیشرفته و راهبردی.

اکنون تحلیلگران بر این باورند که مرحله بعدی این رقابت را نه شرکتی که بهترین مدل زبانی را در اختیار دارد، بلکه کشوری یا شرکتی تعیین خواهد کرد که بتواند این هوش را در میلیون‌ها ماشین و دستگاه به کار بگیرد.

و به همین دلیل چین روی تربیت نسلی از دانش‌آموزان و دانشجویان سرمایه‌گذاری می‌کند که می‌آموزند به آنچه ممکن است در آینده رخ دهد فکر کنند.

برای مثال، در مؤسسه فنی هانگژو، نوجوانان می‌توانند از ۱۵ سالگی آموزش‌های فنی خود را آغاز کنند. گستردگی آموزش‌هایی که ارائه می‌شود گاه خیره‌کننده است. یک ساختمان کامل به موتور‌ها و صنایع هوانوردی اختصاص دارد و یک طبقه با دسترسی محدود نیز برای دانشجویانی در نظر گرفته شده است که قرار است در حفظ جایگاه پیشروی چین در فرآوری عناصر خاکی کمیاب نقش داشته باشند؛ ماده‌ای راهبردی که در رقابت این کشور با واشنگتن اهمیت ویژه‌ای دارد.

برخی این روند را راه‌حلی برای نرخ بالای ماندگار بیکاری جوانان چین می‌دانند. در چین از هر پنج جوان یک نفر برای یافتن شغل مشکل دارد.

چن، مدرس جوان، می‌گوید: «دانشجویان ما متقاضیان زیادی دارند و شرکت‌ها حتی پیش از فارغ‌التحصیلی برای جذب آنها اقدام می‌کنند. آنها اصلاً نگران پیدا کردن شغل نیستند و ما نیز در قالب بخشی از آموزش‌شان، مسابقات مختلفی برگزار می‌کنیم.»

او می‌گوید «بهتر است جایگاه خود را در دل موج فناوری پیدا کنید. با پیشرفت فناوری، تغییرات ساختاری اجتناب‌ناپذیر است و همین تغییرات ساختاری دقیقاً همان جایی است که فرصت‌های شغلی آینده دانشجویان شکل می‌گیرد.»

اما چین همچنان با چالش‌های اقتصادی جدی مواجه است، از بحران ادامه‌دار بخش مسکن گرفته تا بدهی عظیم دولت‌های محلی و مصرف داخلی که همچنان پایین است.

معلوم نیست انقلابی که پکن تبلیغ می‌کند چگونه یا اصلا می‌تواند این مشکلات را برطرف کند. ارزیابی احساس کسانی که مشاغلشان در معرض تهدید قرار گرفته نیز دشوار است. آیا ربات‌ها برای آن‌ها رفاه ایجاد خواهند کرد یا صرفا بسیاری از فرصت‌های شغلی‌شان را خواهند گرفت؟

چن می‌گوید «دانشجویانم از من می‌پرسند در آینده چه خواهد شد. من می‌گویم نمی‌دانم. فناوری با چنان سرعتی در حال تغییر است که نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد. اما نمی‌توانیم همین‌جا بایستیم و دست روی دست بگذاریم. باید به پیش برویم تا ببینیم از عهده چه کارهایی برمی‌آییم.»