سفر مارک روبیو به سمرقند؛ آمریکا در تلاش گسترش روابط با کشورهای آسیای میانه است

وزیر امور خارجه ایالات متحده، در سفری با «هدف تقویت روابط تجاری و دیپلماتیک با آسیای مرکزی» به ازبکستان رفته است. مارک روبیو دیشب وارد سمرقند شد و سعیده میرضیایوا، دختر رئیس‌جمهور ازبکستان و رئیس اداره ریاست‌جمهوری این کشور، از او‌ استقبال کرد.

آقای روبیو امروز دوشنبه با همتایان خود از قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان دیدار کرده است و بر اساس گزارش‌ها طرفها پیرامون امنیت، تجارت، بهبود امنیت منطقه‌ای و نگرانی‌های مشترک گفت‌وگو کرده‌اند. به گفته تحلیلگران بعید است که وضعیت فعلی در افغانستان در این گفت‌وگوها مطرح نشده باشد. ‌

وزیر خارجه آمریکا در حساب ایکس خود نوشته است که «برای شرکت در نشست وزرای گروه ۵+۱ و سرپرستی یک هیئت بی‌نظیر از بیش از ۲۰۰ مدیر و فعال اقتصادی، در ازبکستان حضور دارم. این چارچوب دیپلماتیک به تقویت همگرایی منطقه‌ای، ابتکارات تحول‌آفرین در دیپلماسی تجاری، و ساختن آینده‌ای باثبات‌تر و شکوفاتر برای ایالات متحده و شرکای ما در آسیای مرکزی کمک می‌کند.»

همچنین قرار است او در نشست «شورای تجارت و سرمایه‌گذاری ایالات متحده و ازبکستان» شرکت و با مقامات تجاری آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان دیدار کند.

آقای روبیو در سمرقند به خبرنگاران گفت که آسیای مرکزی «مکانی جدید برای سرمایه‌گذاری و پایگاهی تازه برای صادرات است؛ ترمینالی مرکزی که از طریق آن مواد حیاتی برای آینده همه ملت‌ها ارسال می‌شود.»

وزیر خارجه آمریکا تأکید کرد که «ایالات متحده می‌خواهد شریکی قدرتمند در آسیای مرکزی باشد.»

او افزود: «آسیای مرکزی طی ۲۰ سال گذشته آن‌طور که شایسته بوده مورد توجه سیاست‌گذاران ما قرار نگرفته است، اما این روند در حال تغییر است و به همین دلیل است که ما اکنون اینجا هستیم.»

رسانه‌های آمریکایی هم نوشته‌اند که «اگرچه حکومت‌های مختلف پیش‌تر بارها وعده داده بودند که حضور فعال‌تری در آسیای مرکزی خواهند داشت، اما این منطقه اغلب در واشنگتن به عنوان اولویتی درجه‌دوم در سیاست خارجی تلقی شده است.»

آمریکا در دوران حضور نظامی خود در افغانستان، روابطی محدود با کشورهای آسیای میانه برقرار کرد تا عمدتا به عنوان نقاط ترانزیتی برای تجهیزات و تدارکات نیروهای امریکایی و متحدانشان در نبرد با طالبان و القاعده عمل کنند.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، نوامبر گذشته میزبان رهبران کشورهای آسیا میانه در نشستی در کاخ سفید بود و از توافقات تجاری به ارزش بیش از ۱۳۰ میلیارد دلار، از جمله قراردادهای مربوط به خرید هواپیماهای بوئینگ توسط این کشورها خبر داد.

به گزارش رسانه‌های آمریکایی، دولت آمریکا همچنین مشتاقانه به دنبال ترغیب کشورهای مسلمان برای پیوستن به «پیمان ابراهیم» است. در میان کشورهای آسیای مرکزی، قزاقستان تنها کشوری است که پیش‌تر اسرائیل را به رسمیت شناخته و این پیمان را امضا کرده است.

توافق‌نامه ابراهیم مجموعه‌ای از توافق‌ها برای عادی‌سازی روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و چند کشور عربی است که در سال ۲۰۲۰ و در دوره نخست ریاست‌جمهوری آقای ترامپ امضا شد.

مشخص نیست که دیدار آقای روبیو از ازبکستان چند روزه است اما گفته شده این سفر شامل توقف وزیر خارجه در هند نیز می‌شود.

به گفته ناظران، ظاهرا این سفر ارتباط چندانی با معضلات اصلی سیاست خارجی حکومت ترامپ در خاورمیانه و جنگ روسیه و اوکراین ندارد.

سفر وزیر خارجه آمریکا به ازبیکستان در حالی انجام می‌شود که انتقادهایی مطرح است مبنی براینکه دستگاه دیپلماسی ایالات متحده مسائل بحرانی‌تر را رها کرده و به سراغ دیدارهایی رفته که از نظر سیاسی کم‌‌هزینه‌تر هستند. وزارت خارجه ایالات متحده این انتقادها را رد کرد و روبیو نیز این گمانه‌زنی‌ها را کم‌اهمیت جلوه داده است.

پیمان ابراهیم چیست؟

در سال ۲۰۲۰، آمریکا مجموعه‌ای از توافق‌ها را برای برقراری روابط رسمی دیپلماتیک میان اسرائیل و چهار کشور میانجی‌گری کرد: بحرین، مراکش، سودان و امارات متحده عربی. اسرائیل سال‌ها با انزوای منطقه‌ای روبه‌رو بود.

این طرح ابتدا از سوی امارات متحده عربی و بحرین در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ امضا شد. این توافق به افزایش گردشگری، تجارت و همکاری‌های امنیتی بیشتر کمک کرد.

بعدها مراکش و سودان نیز در قالب توافق‌های جداگانه‌ای که در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ امضا شد، به آن پیوستند و اخیرا نیز قزاقستان در سال ۲۰۲۵ به این روند ملحق شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سال ۲۰۲۰ این طرح را «فرصت قرن» توصیف کرد که می‌تواند مبنایی برای مذاکرات بیشتر با فلسطینی‌ها باشد.

محمود عباس، رئیس تشکیلات فلسطینی، این طرح را «سیلی قرن» خواند.

او در سخنرانی تلویزیونی خود از کرانه غربی گفت: «به ترامپ و نتانیاهو می‌گویم: بیت القمدس برای فروش نیست، همه حقوق ما برای فروش نیست و قابل معامله نیست. و توافق شما، این توطئه، به نتیجه نخواهد رسید.»

رهبران ایران نیز این توافق را محکوم کردند.

موضوع تشکیل کشور فلسطینی همچنان یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف میان کشورهای عربی و اسرائیل است.

این توافق از اجماع دیرینه کشورهای عربی فاصله گرفت. اجماعی که بر اساس آن، بهای عادی‌سازی روابط با اسرائیل، کشور مسستقل فلسطینی‌ بود.

شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، درباره حاکمیت فلسطینی‌ها گفت که شرط او برای این توافق، موافقت اسرائیل با توقف الحاق بخش‌های وسیعی از کرانه غربی بوده است.

حدود ۷۰۰ هزار یهودی اسرائیلی در حدود ۱۶۰ شهرک در کرانه غربی و بیت المقدس شرقی زندگی می‌کنند. این شهرک‌ها بر اساس قوانین بین‌المللی غیرقانونی تلقی می‌شوند، اما اسرائیل این موضوع را رد می‌کند.