پنتاگون نخستین تصویر واضح از هواپیمای فضایی محرمانه چین را منتشر کرد

سازمان اطلاعات دفاعی وزارت دفاع آمریکا تصویری از «هواپیمای فضایی» چندبارمصرف چین منتشر کرده است که در سال ۲۰۲۴ توسط ماهواره شرکت «مکسار تکنالوجیز» ثبت شده بود. این شرکت از آن زمان نام خود را به «ونتور» تغییر داده است. این نخستین تصویر واضح از این فضاپیمای محرمانه به شمار می‌رود؛ چرا که تصاویر پیشین منتشرشده از آن در دسترس عموم، به شدت تار و نامشخص بودند.

این تصویر در گزارشی با عنوان «چالش‌های امنیتی در فضا» منتشر شده است.

این گزارش به رقابت نظامی آمریکا با چین و روسیه و همچنین کره شمالی و ایران می‌پردازد، کشورهایی که آن‌ها نیز برنامه‌های فضایی با کاربردهای نظامی دارند.

هواپیماهای فضایی، که به آن‌ها «کاسموپلان» نیز گفته می‌شود، از جمله فضاپیماهای پیشرفته‌ای هستند که توانایی حرکت هم در فضای خارج از جو و هم در جو زمین را دارند.

چنین وسایلی دارای سطوح آیرودینامیکی مانند بال و سکان دم و همچنین بدنه‌ای با شکل آیرودینامیکی هستند و همین ویژگی به آن‌ها امکان می‌دهد در جو پرواز کنترل‌شده داشته باشند.

در تصویر منتشرشده، بخش زیرین وسیله رو به دوربین قرار دارد.

کیفیت تصویر به اندازه‌ای بالاست که می‌توان درهای باز محفظه بار را در بخش بالایی وسیله تشخیص داد.

در قسمت انتهایی نیز بخشی کشیده با صفحات خورشیدی بازشده در دو طرف دیده می‌شود که ممکن است یک ماژول خدماتی متصل‌شده باشد.

دو لکه مستطیلی تیره در بخش پایینی نیز ممکن است درهای محفظه دو ارابه فرود اصلی باشند.

احتمالا این وسیله از پیکربندی سه‌ چرخه‌ای استفاده می‌کند و در قسمت جلویی نیز محفظه دیگری برای چرخ دماغه وجود دارد.

از جمله ماموریت‌هایی که هواپیماهای فضایی بالقوه قادر به انجام آن هستند، می‌توان به قرار دادن انواع محموله در مدار و تعامل با دیگر فضاپیماها اشاره کرد، یعنی انجام وظایف مشابه ماهواره‌های بازرسی‌کننده.

ماهواره‌های بازرسی‌کننده می‌توانند برای بررسی دیگر فضاپیماها و تعمیر آن‌ها به کار روند.

اما در عین حال ممکن است به‌عنوان سلاح ضد ماهواره‌ای نیز مورد استفاده قرار گیرند.

در گزارش آمده است: «یکی از قابلیت‌های کلیدی برای استفاده چند باره از فضاپیماها، هواپیماهای فضایی مانند این نمونه چینی است که مکسار از آن تصویربرداری کرده است. هواپیماهای فضایی می‌توانند برای انتقال اشیا به فضا یا حتی آزمایش آن‌ها وارد مدار شوند و سپس به زمین بازگردند.»

قابلیت مانور

در گزارش آمده است: «هواپیماهای فضایی سامانه‌هایی چندبارمصرف هستند و از مانورپذیری بیشتری برخوردارند، که این امر آن‌ها را در مقایسه با ماهواره‌های سنتی برای انجام برخی وظایف مناسب‌تر می‌سازد.»

مانورپذیری بیشتر یک هواپیمای فضایی در مدار با استفاده از موتور و ذخیره سوخت آن به دست می‌آید.

ماهواره‌های عادی نیز می‌توانند مانور دهند، اما عمر عملیاتی آن‌ها به میزان سوختی بستگی دارد که برای اصلاح مدار یا انجام مانور در اختیار دارند.

یک هواپیمای فضایی چند بارمصرف پس از پایان ماموریت می‌تواند به زمین بازگردد و دوباره استفاده شود، به جای آن‌ که تا پایان عمر عملیاتی خود در مدار باقی بماند.

به همین دلیل، چنین وسایلی می‌توانند مانورهایی انجام دهند که سوخت بیشتری مصرف می‌کند.

اما آن‌ها یک ویژگی منحصربه‌فرد دیگر نیز دارند: هنگام ورود به جو می‌توانند مدار خود را به‌طور قابل توجهی تغییر دهند.

چنین وسیله‌ای هنگام حرکت در مدار می‌تواند وارد لایه‌های بالایی جو شود و با استفاده از سطوح کنترلی آیرودینامیکی و بال‌های خود در آن مانور دهد و جهت پرواز را تغییر دهد.

به این ترتیب می‌تواند میل مداری خود را تغییر دهد. میل مداری زاویه میان صفحه مدار و صفحه استوای زمین است.

تغییر این زاویه به مصرف مقدار زیادی سوخت نیاز دارد و یکی از پرهزینه‌ترین مانورهای مداری از نظر انرژی محسوب می‌شود. به همین دلیل، ماهواره‌ها به‌ندرت میل مداری خود را تغییر می‌دهند.

اما هواپیمای فضایی به لطف موتورهای خود و قابلیت‌های آیرودینامیکی می‌تواند در یک ماموریت، در مقایسه با یک ماهواره معمولی با جرم مشابه، به طیف گسترده‌تری از مدارها دسترسی داشته باشد.

برنامه چین

طبق گزارش، نخستین نمونه اولیه هواپیمای فضایی چین در سال ۲۰۲۰ به فضا رفت. این ابزار دو روز در مدار باقی ماند و سپس به زمین بازگشت.

دومین پرواز در سال ۲۰۲۲ انجام شد و ۲۷۶ روز طول کشید.

به باور ارتش آمریکا، این ابزار در جریان آن ماموریت در نزدیکی یک ماهواره دیگر چینی مانورهایی انجام داد.

گزارش می‌گوید این هواپیمای فضایی فاصله خود را در حدود یک کیلومتر از ماهواره حفظ کرد، اما در مقطعی تا فاصله ۱۰۰ متری آن نزدیک شد.

احتمال داده شده که هواپیمای فضایی و ماهواره به یکدیگر متصل شده باشند و سپس ماهواره دوباره جدا شده باشد.

چین در دسامبر ۲۰۲۳ سومین هواپیمای فضایی خود را پرتاب کرد که ۲۶۸ روز در مدار باقی ماند.

در جریان این ماموریت، وسیله یک شیء ناشناس را آزاد کرد و سپس با آن تعامل داشت.

الگوبرداری از X-37؟

کشورهای مختلفی چنین برنامه‌هایی را در دست دارند.

موفق‌ترین نمونه، شاتل فضایی آمریکا بود، تنها هواپیمای فضایی‌ که طی سال‌های طولانی پروازهای منظم به فضا انجام داد.

در اتحاد جماهیر شوروی نیز «بوران» ساخته شد و یک پرواز فضایی انجام داد. افزون بر آن، در شوروی پروژه‌های دیگری نیز برای توسعه هواپیماهای فضایی در دست اجرا بود.

در حال حاضر آمریکا برنامه Boeing X-37 را در اختیار دارد که در قالب آن فضاپیمای X-37B به مدار فرستاده می‌شود.

این فضاپیما تاکنون هفت ماموریت انجام داده که طولانی‌ترین آن‌ها بیش از ۹۰۰ روز ادامه داشته است.

این برنامه، برنامه‌ای نظامی و به‌شدت محرمانه است و دقیقا مشخص نیست این فضاپیما در فضا چه ماموریت‌هایی انجام می‌دهد. با این حال، احتمال می‌رود یکی از اهداف آن، آزمایش و ارزیابی ویژگی‌ها و شیوه‌های کنترل خود این وسیله باشد.

به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، فضاپیمای چینی که تصویر آن از سوی پنتاگون منتشر شده، از نظر ظاهری شباهت بسیار زیادی به X-37 دارد.

در گزارش همچنین آمده است که روسیه طی دو دهه گذشته چند پروژه هواپیمای فضایی را اعلام کرده است.

با این حال، از زمان تنها پرواز آزمایشی «بوران» در سال ۱۹۸۸، پیشرفت قابل توجهی در این زمینه حاصل نشده است.

ماهواره‌های بازرسی‌کننده

این نوع مانورها یادآور عملکرد ماهواره‌های بازرسی‌کننده است.

کشورهای مختلفی، از جمله آمریکا، روسیه و چین، چنین سامانه‌هایی را توسعه می‌دهند.

گفته می‌شود روسیه از اوایل دهه ۲۰۱۰ میلادی توسعه برنامه ماهواره‌های بازرسی‌کننده نظامی را به طور فعال آغاز کرد؛ ماهواره‌هایی که بالقوه می‌توانند در عملکرد فضاپیمای یک کشور دیگر اختلال ایجاد کنند یا حتی آن را نابود کنند.

چین نیز در حال ساخت ماهواره‌هایی است که ویژگی‌ها و قابلیت‌هایشان نشان می‌دهد می‌توانند نقش ماهواره‌های بازرسی‌کننده را ایفا کنند.

پل تدمن، فرمانده وقت نیروهای فضایی بریتانیا، در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی در سال ۲۰۲۵ گفت: «چینی‌ها از قابلیت‌های بسیار پیشرفته‌تری برخوردارند، اما روس‌ها تمایل بیشتری به استفاده از سامانه‌های نظامی خود در فضا دارند.»