توافق هسته‌ای آمریکا وعربستان؛ غنی‌سازی مشروط، بی‌نیاز از پیوستن به پیمان ابراهیم یا پروتکل الحاقی

بی‌بی‌سی فارسی به متن توافق هسته‌ای عربستان سعودی و آمریکا دست‌ یافته است که نشان می‌دهد بر خلاف گفته رئيس جمهور آمریکا، راه غنی سازی تا نزدیک ۲۰ درصد، به طور مشروط و گام به گام برای ریاض باز است.

آقای ترامپ اول مرداد ماه در پی انتشار خبر امضای این توافق گفت که کل توافق مشروط به پیوستن عربستان به امضای پیمان ابراهیم است. اما بررسی‌های بی‌بی‌سی نشان می‌دهد دستکم در متن اصلی این سند اشاره‌ای به پیمان ابراهیم نشده است و ریاض الزامی برای به رسمیت شناختن اسرائيل ندارد.

رئیس جمهور آمریکا فردای امضای این توافق با عربستان در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی تروث نوشت: «توافق هسته‌ای غیرنظامی (که شامل هیچگونه غنی‌سازی مواد نخواهد بود) و صرفا به مصارف غیرنظامی مربوط می‌شود... تصویب خواهد شد، اما این امر کاملا منوط به پیوستن عربستان سعودی به پیمان بسیار محترم و موفق ابراهیم است.»

این اظهارات همان زمان از سوی مقام‌های عربستان تکذیب شد اما به دلیل خودداری کاخ سفید از انتشار متن توافق امکان راستی‌آزمایی آن تا پیش از این وجود نداشت.

حالا، شش هفته پس از امضای توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان، متن کامل و امضاشده‌ آن در پی ارسال به کنگره آمریکا به دست بی‌بی‌سی رسیده است.

این متن تایید می‌کند ادعاهای رئيس جمهوری آمریکا درباره ماهیت این توافق مغایر متن اصلی این سند است.

در هیچ‌کجای متن اصلی این توافق ۷۲ صفحه‌ای ردی از الزام عربستان به پیوستن به پیمان ابراهیم یا به‌رسمیت‌شناختن اسرائیل نیست، راه غنی‌سازی اورانیوم تا ۲۰ درصد، هرچند به‌صورت مشروط و گام به گام، به‌طور رسمی باز گذاشته شده، و عربستان ملزم به پیوستن به پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشده است.

ماده ۷ این توافق می‌گوید اورانیوم منتقل‌شده یا تولیدشده در چارچوب این توافق «در صورت توافق کتبی طرفین» و پس از تکمیل یک «مطالعه مشترک غنی‌سازی و تبدیل» قابل غنی‌سازی است. بر این اساس بلافاصله پس از اجرایی شدن توافق این مطالعه دو ساله آغاز خواهد شد.

بند ۵ همین ماده نیز رویکرد پله‌ای را در غنی‌سازی در نظر گرفته و آورده است هر تاسیسات غنی‌سازی در عربستان که از تجهیزات یا فناوری آمریکایی استفاده کند در گام اول سقف غنی‌سازی اورانیوم ۵ درصد خواهد بود. با تکمیل یک مطالعه اضافی و موافقت کتبی دو طرف، عربستان می‌تواند سطح غنی سازی خود را افزایش دهد به شرطی که از ۲۰ درصد فراتر نرود.

عملا آنچه باقی می‌ماند کم و بیش زمان و اراده‌ی سیاسی دو طرف برای تکمیل این مطالعه و توافق بر سر شرایط انجام گام بعدی است.

مخالفان با غنی‌سازی بالای ۵ درصد در ایران همواره استدلال کرده‌اند که با رسیدن به غنی سازی ۲۰ درصدی عملا ۹۰ درصد راه رسیده به تکنولوژی بمب هسته‌ای تکمیل شده است و گام‌های بعدی بالقوه به سرعت می‌توانند تکمیل شوند.

از طرفی این توافق اگرچه عربستان را به پذیرش بازرسی‌های تعیین شده درچارچوب قرارداد ملزم کرده، این کشور الزامی برای پیوستن به پروتکل الحاقی نیز نخواهد داشت. ارسال تجهیزات، مواد یا هرگونه قطعات مرتبط با این برنامه، حتی برای مصارف غیر حساس ملزم به اجرای توافق پادمانی دو جانبه آمریکا و عربستان است که سازوکار نظارتی مورد نظر آمریکا را در این زمینه اعمال خواهد کرد.

آنچه ناظران و کارشناسان جلوگیری از اشاعه تسلیحات هسته‌ای را نگران می‌کند در همین مسئله نهفته است.

توافق نظارتی پادمانی آمریکا و عربستان تنها به «سایت‌های تحت پوشش» یعنی اماکنی محدود است که مستقیما در ارتباط با همین توافق هستند. یعنی سایت‌هایی که با کمک تکنولوژی یا مواد هسته‌ای آمریکایی کار می‌کنند. در صورتی که پیوستن به پروتکل الحاقی تمامی کل برنامه‌ هسته‌ای یک کشور و سایت‌های مخفی احتمالی و یا سایت‌های مستقل از همکاری‌های با آمریکا را نیز دربرخواهد گرفت.

تنها مقایسه توافق هسته‌ای آمریکا و امارات متحده عربی با توافق تازه این کشور و ریاض روشن می‌کند که آقای ترامپ امتیازات قابل توجهی به عربستان داده است.

امارات متحده عربی توافق کرده است که هرگز هیچ نوع فعایت غنی‌سازی یا بازفراوری اورانیوم، چه آمریکایی و چه غیر از آن، در خاک خود نخواهد داشت. پیوستن به پروتکل الحاقی پیش شرط صدور هرگونه مجوز صادارت هسته‌ای آمریکا بود و هرگام امارات به سمت غنی‌سازی، حتی اگر هیچ تعهد دیگری نقض نشود، توافق و همکاری دو طرف را کاملا نقض خواهد کرد. عربستان هیچ کدام از این موارد را نپذیرفته است.

کاخ سفید در نامه خود به کنگره از دو «نامه‌ی جانبی محرمانه» یاد کرده که متن آنها تا کنون منتشر نشده است. حتی اگر اشاراتی به این موارد در محتوای این نامه‌های جانبی وجود داشته باشد، بدون توافق و امضای عربستان سعودی عملا در شکل این همکاری بی‌تاثیر خواهد بود.